راهبرد‏های مواجهه کشاورزان شهرستان مُهر استان فارس با خشکسالی: از ادراک تا عمل

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج

2 دانشیار ترویج کشاورزی و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج

چکیده

خشکسالی یک مخاطره اجتماعی- طبیعی و تکرار شونده است که با تغییرات آب و هوایی، میزان و شدت آن تغییر می‌کند. ادراک خشکسالی و اتخاذ راهبردهای مواجهه با آنبه‌منظور کاهش آسیب‌پذیری و افزایش تاب‌آوری، دو جزء کلیدی فرآیند سازگاری با این مخاطره است. هدف اصلی پژوهش حاضر شناخت ادراک کشاورزان از خشکسالی و سازوکارهای مواجهه آنان با این پدیده تغییر آب و هوایی بود. برای این منظور با استفاده از پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته، 250 کشاورز شهرستان مُهر استان فارس، به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای با انتساب متناسب، مورد مصاحبه قرار گرفتند. روایی مقیاس‏های پرسشنامه توسط اعضای هیأت علمی توسعه و ترویج کشاورزی و پایایی آن از طریق مطالعه راهنما و ضریب آلفای کرونباخ تأیید گردید. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی نشان داد که ادراک پاسخگویان در مورد خشکسالی را می‌توان به چهار عامل "تجربه"، "حافظه"، "انتظار" و "تعریف" نسبت داد که در مجموع بالغ بر 71 درصد واریانس ادراک خشکسالی را تبیین کرده‌اند. یافته دیگر پژوهش حاکی از آن است که کشاورزان برای مواجهه با این رویداد اقلیمی از راهبردهای مدیریت تولیدی مزرعه، مدیریت تقاضای آب، مدیریت مالی، مدیریت فناوری تولید، مدیریت عرضه آب، مدیریت خاک و مدیریت انفعالی بهره گرفته‌اند. فزون بر این، رابطه میان سازه‌های ادراک و راهبردهای مواجهه با خشکسالی، مثبت و معنی‌دار بوده است. به‌علاوه، نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس نشان داد که نمونه‌های دارای ادراک سطح بالا نسبت به دو گروه دیگر (سطح متوسط و پایین) دارای میانگین بالاتری از لحاظ راهبردهای مواجهه با خشکسالی بودند. نتایج این مطالعه می‌تواند به درک جنبه‌های اجتماعی جوامع کشاورزی و دقت برنامه‌ریزی جهت تعدیل و سازگاری عمومی و خصوصی نسبت به خشکسالی کمک نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Perception to Action of Mohr County of Fars Province Farmers towards Confrontation with Drought

نویسندگان [English]

  • Morteza Nouri 1
  • Mehdi Nooripoor 2
1 Ph.D. Studend, Department of Rural Development Management, College of Agriculture, Yasouj University
2 Associate Professor, Department of Rural Development Management, College of Agriculture, Yasouj University
چکیده [English]

Drought is a recurrent socio-natural hazard that increases its magnitude due to climate change. The main objective of this study was to identify farmers' perceptions of drought and their stratagems for dealing with this weather change event. For this purpose, 250 farmers in the Mohr county, south of Fars province, were selected by stratified random sampling and were interviewed using a researcher-made questionnaire. The validity of the questionnaire was confirmed by agricultural extension and development experts, and their reliability was confirmed by pilot study and Cronbach's alpha coefficient. The results of exploratory factor analysis showed that the perception of drought can be attributed to four factors, namely experience, memory, expectation and definition, which in totally these factors explain more than 71 percent of the variance of drought perception. Another finding of this study indicated that farmers have used various strategies such as farm production management, water demand management, financial management, production technology management, water supply management, soil management and reactive management to deal with this climatic event. Moreover, the relationship between drought perception and dealing strategies was positive and significant. In addition, the results of ANOVA test showed that perceptual clusters had a significant difference in terms of dealing strategies; So that farmers with a high level of perception (third cluster), in comparison with other groups, had a higher mean in this regard. The results of this study can be effective to understanding the social aspects of agricultural societies and planning for public and private adaptation/mitigation strategies to drought.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Drought
  • Perception
  • Dealing Strategies
  • Mohr County

جمشیدی، ا.، اسدی، ع.، و کلانتری، خ. (1396). سازوکارهای سازگاری با تغییر اقلیم کشاورزان خرده‌پای استان همدان. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 13، شماره 2، صص 89-71.

حسینی، س. م.، روستا، ک.، زمانی‌پور، ا.، و تیموری، م. (1395). ادراک کشاورزان نسبت به پیامدهای خشکسالی با رویکرد پدیدارشناسی مطالعه موردی (استان خراسان جنوبی). مجله پژوهش‌های ترویج و آموزش کشاورزی، دوره 9، شماره 4، صص 74-63.

ریاحی، و.، و پاشازاده، ا. (1392). اثرات اقتصادی و اجتماعی خشکسالی بر نواحی روستایی شهرستان گرمی (مطالعه موردی: دهستان آزادلو). مجله مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی (چشم‌انداز جغرافیایی)، دوره 8، شماره 25، صص 37-17.

سازمان برنامه و بودجه استان فارس، معاونت آمار و اطلاعات (1397). سالنامه آماری 1395 استان فارس. فصل چهارم- کشاورزی، جنگلداری و شیلات. قابل دسترس در آدرس اینترنتی: <https://amar.mpo-fr.ir/TabIndex.aspx?q=www&TabId=10371<.

سازمان هواشناسی کشور. (1397). درصد مساحت تحت تاثیرخشکسالی 120 ماهه با شاخص SPEI منتهی به دی ماه 1397 در استان فارس. قابل دسترس در آدرس اینترنتی: <http://ndc.irimo.ir/far/wd/4894-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3.html<.

عادلی، ب.، مرادی، ح. و کشاورز، م. (1394). اثرات اجتماعی خشکسالی‌های کم‌دوام بر ساکنان جوامع روستایی: مطالعه موردی دهستان دودانگه در شهرستان بهبهان. روستا و توسعه، دوره 18، شماره 4، صص 133-151.

علیجانی، ب. (1385). آب و هوای ایران. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور، چاپ هفتم.

غلامی، م.، علی‌بیگی، ا.ح.، و سواری، م. (1394). پدیدارشناسی ادراک کشاورزان از خشکسالی (مطالعه موردی: شهرستان سرپل ذهاب). مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 46، شماره 3، صص 456-439.

فاطمی، م.، و کرمی، ع. (1389). مطالعه موردی واکاوی علل و اثرات خشکسالی. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 6، شماره 2، صص 77-96.

کشاورز، م.، کرمی، ع. و زمانی، غ. ح. (1389). آسیب‌پذیری خانوارهای کشاورز از خشکسالی: مطالعه موردی. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 6، شماره 2، صص 15-32.

مرکز آمار ایران. (1395). نتایج تفصیلی سرشماری عمومی کشاورزی 1393 استان فارس. قابل دسترس در آدرس اینترنتی:

> https://www.amar.org.ir/Portals/0/keshavarzi93/results/agri93-07.pdf>

نقی‌زاده، م.، و استادی، م. (1393). مقایسه تطبیقی مفهوم ادراک و فرآیند آن در فلسفه و روانشناسی محیط و کاربرد آن در طراحی شهری. مجله پژوهش‌های معماری اسلامی، شماره 3، صص 14-3.

 

Alam, G.M.M., Alam, K., and Mushtaq, S. (2017). Climate change perceptions and local adaptation strategies of hazard-prone rural households in Bangladesh. Climate Risk Management, 17, 52-63.

Alshehri, S.A., Rezgui, Y., and Li, H. (2013). Public perception of the risk of disasters in a developing economy: The case of Saudi Arabia. Natural Hazards, 65(3), 1813-1830.

Ashraf, M., and Routray, J.K. (2013). Perception and understanding of drought and coping strategies of farming households in north-west Balochistan. International Journal of Disaster Risk Reduction, 5, 49-60.

Below, T.B., Mutabazi, K.D., Kirschke, D., Franke, C., Sieber, S., Siebert, R., and Tscherning, K. (2012). Can farmers' adaptation to climate change be explained by socio-economic household-level variables? GlobalEnvironmental Change, 22, 223-235.

Bryan, E., Deressa, T.T., Gbetibouo, G.A., and Ringler, C. (2009). Adaptation to climate change in Ethiopia and South Africa: options and constraints. Environmental Science andPolicy, 12 (4), 413-426.

Campbell, D., Barker, D., and McGregor, D. (2011). Dealing with drought small farmers and environmental hazards in Southern St. Elizabeth Jamaica. Applied Geography, 31, 146-158.

Deressa, T., Hassan, R.M., and Ringler, C. (2011). Perception of and adaptation to climate change by farmers in the Nile basin of Ethiopia. The Journal of Agricultural Science, 149(1), 23-31.

Dessai, S., and Sims, C. (2010). Public perception of drought and climate change in southeast England. Environmental Hazards, 9(4), 340-357.

Fahad, S., and Wang, J. (2018). Farmers’ risk perception, vulnerability, and adaptation to climate change in rural Pakistan. Land Use Policy, 79, 301-309.

Fahad, S., Jing, W., Khan, A.A., Ullah, A., Ali, U., Hossain, M.S., Khan, S.U., Huong, N.T.L., Yang, X.Y., Hu, G.Y., and Bilal, A. (2018). Evaluation of farmersattitude and perception toward production risk: Lessons from Khyber Pakhtunkhwa Province, Pakistan. Human and Ecological Risk Assessment, 24 (6), 1710-1722.

Faisal, A.H.A., Polthanee, A., and Promkhambut, A. (2014). Farmers’ perception of drought and its impact on a community livelihood in rural Northeastern Thailand. Khon Kaen Agricultural Journal, 42 (3), 427-442.

Fan, Y., Tang, Z., and Park, S.C. (2019). Effects of community perceptions and institutional capacity on smallholder farmers’ responses to water scarcity: Evidence from Arid Northwestern China. Sustainability, 11, 483, 1-22.

Fontaine, M.M. and Steinemann, A.C. (2009). Assessing vulnerability to natural hazards: Impact-based method and application to drought in Washington State. Natural Hazards Review, 10, 11-18.

Habiba, U., Shaw, R., and Takeuchi, Y. (2012). Farmer’s perception and adaptation practices to cope with drought: Perspectives from Northwestern Bangladesh. International Journal of Disaster Risk Reduction, 1,72-84.

Hartig, T., Kaiser, F.G., and Bowler, P.A. (2001). Psychological restoration in nature as a positive motivation for ecological behaviour. Environment and Behavior, 33(4), 590-607.

Hayati, D., Yazdanpanah, M., and Karbalaee, F. (2010). Coping with drought: The case of poor farmers of South Iran. Psychology and Developing Societies, 22 (2), 361-383.

Haynes, K., Barclay, J., and Pidgeon, N. (2008). Whose reality counts? Factors effecting the perception of volcanic risk. Journal of Volcanology and Geothermal Research, 172,259-272.

Heitz, C., Spaeter, S., Auzet, A.V., and Glatron, S. (2009). Local stakeholders’ perception of muddy flood risk and implications for management approaches: A case study in Alsace (France). Land Use Policy, 26,443-451.

Hung, H.V., Shaw, H., Kobayashi, M. (2007). Flood risk management for the RUA of Hanoi: Importance of community perception of catastrophic flood risk in disaster risk planning. Disaster Prevention and Management, 16(2),245-258.

Hussain, S.S. and Mudasser, M. (2007). Prospects for wheat production under changing climate in mountain areas of Pakistanan econometric analysis. Agricultural System, 94 (2), 494-501.

Iqbal, M.W., Donjadee, S., Kwanyuen, B., and Liu, S.Y. (2018). Farmers’ perceptions of and adaptations to drought in Herat Province, Afghanistan. Journal of Mountain Science, 15(8), 1741-1756.

Karanci, N., Bahattin, A., and Gulay, D. (2005). Impact of a community disaster awareness training program in Turkey: Does it influence hazard-related cognitions and preparedness behaviors? Social Behavior and Personality, 33(3),243-258.

Keshavarz, M., Karami, E., and Vanclay, F. (2013). The social experience of drought in rural Iran. Land Use Policy, 30,120-129.

Kibue, G.W., Liu, X., Zheng, J., Zhang, X., Pan, G., Li, L., and Han, X. (2016). Farmers’ perception of climate variability and factors influencing adaptation: Evidence from Anhui and Jiangsu China. Environmental Management, 57, 976-986.

Mabe, F.N. Sienso, G., and Donkoh, S.A.(2014). Determinants of choice of climate change adaptation strategies in Northern Ghana. Research in Applied Economics, 6(4), 75-94.

Melka, Y., Kassa H., Ketema, M., Abebaw, D., and Schmiedel, U. (2015). The effect of drought risk perception on local people coping decisions in the Central Rift Valley of Ethiopia. Journal of Development and Agricultural Economics, 7(9), 292-302.

Mileti, D.S., and O’Brien, P. (1993). Public response to aftershock warnings. US Geological Survey Professional Paper, 1553-B:31-42. Available at: <https://books.google.com/books?id=UD5SAQAAMAAJ&pg=SL2-PA31>.

Ngo, Q.T. (2016). Farmers’ adaptive measures to climate change induced natural shocks through past climate experiences in the Mekong River Delta, Vietnam. African Journal of Agricultural Research, 11(15), 1361-1372.

Rezaei, R. Gholifar, E., and Safa, L. (2016). Identifying and explaining the effects of drought in rural areas in Iran from viewpoints of farmers (Case Study: Esfejin village, Zanjan county). Desert, 21(1), 56-64.

Ruin, I., Gaillard, J.C., and Lutoff, C. (2007). How to get there? Assessing motorists’ flash flood risk perception on daily itineraries. Environmental Hazards, 7, 235-244.

Schipper, E.L.F. (2010). Religion as an integral part of determining and reducing climate change and disaster risk: An agenda for research. In Der Klimawandel. Verlag für Sozialwissenschaften. pp 377-393. Available at: <https://doi.org/10.1007/978-3-531-92258-4_22>.

Sherval, M., and Askew, L.E. (2012). Experiencing ‘drought and more’: Local responses from rural Victoria, Australia. Population and Environment, 33(4),347-364.

Smit, B., and Skinner, M.W. (2002). Adaptation options in agriculture to climate change: A typology. Mitigation and Adaptation Strategies for Global Change, 7 (1), 85-114.

Stoutenborough, J.W., and Vedlitz, A. (2014). Public attitudes toward water management and drought in the United States. Water Resources Management, 28(3), 697-714.

Taylor, J.G., Stewart, T.R. and Downton, M. (1988). Perceptions of drought in the Ogallala aquifer region. Environment and Behavior, 20(2), 150-175.

Thoai, T.Q., Rañola Jr, R.F., Camacho, L.D. and Simelton, E. (2018). Determinants of farmers’ adaptation to climate change in agricultural production in the central region of Vietnam. Land Use Policy, 70, 224-231.

Thornton, T.F., and Comberti, C. (2013). Synergies and trade-off between adaptation, mitigation and development. Climate Change, 115, 611-628.

Udmale, P., Ichikawa, Y., Manandhar, S., Ishidaira, H., and Kiem, A.S. (2014). Farmers' perception of drought impacts, local adaptation and administrative mitigation measures in Maharashtra State, India. International Journal of Disaster Risk Reduction, 10, 250-269.

Urquijo, J., and De Stefano, L. (2015). Perception of drought and local responses by farmers: A perspective from the Jucar River Basin, Spain. Water Resources Management, 30(2), 577-591.

Wachinger, G., Begg, C., Renn, O., and Kuhlicke, C. (2013). The risk perception paradox- implications for governance and communication of natural hazards. Risk Analysis, 33(6), 1049-1065.

Wachinger, G., Keilholz, P., and O’Brian, C. (2018). The difficult path from perception to precautionary action-participatory modeling as a practical tool to overcome the risk perception paradox in flood preparedness. International Journal of Disaster Risk Science, 9(4), 472-485.

Wheeler, S., Zuo, A., and Bjornlund, H. (2013). Farmers’ climate change beliefs and adaptation strategies for a water scarce future in Australia. Global Environmental Change, 23, 537-547.

Wilhite, D.A., Svoboda, M.D. and Hayes, M.J. (2007). Understanding the complex impacts of drought: A key to enhancing drought mitigation and preparedness. Water Resources Management, 21, 763-774.

Zarafshani, K., Gorgievski, M.J., and Zamani, G.H. (2007). Dealing with drought: A comparison of perceptions and coping strategies of Iranian farmers from regions with different drought intensities. Journal of Agriculture Education and Extension, 19(1), 69-80.