انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 21 1 2025 08 23 Strategies for Improving the Sustainability of Livelihood Projects under the Conservation of Iranian Wetland Project in the Watershed of Lake Urmia, Shadgan Wetland and Bakhtagan Wetland راهکارهای بهبود پایداری پروژه‌های معیشتی طرح حفاظت از تالاب‌های ایران در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، تالاب شادگان و تالاب بختگان 25 45 228004 10.22034/iaeej.2025.493565.1838 FA لیلا صفا دانشیار، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران. روح اله رضایی استاد، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران. 0000-0001-6996-8771 رامش مهربان دانشجوی دکتری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان ایران. Journal Article 2024 12 12 In recent years, a variety of livelihood projects— both agricultural and non-agricultural— have been implemented in rural areas surrounding the watershed of Lake Urmia, Shadgan Wetland and Bakhtagan Wetland. These projects aim to reduce pressure on natural resources and restore these aquatic ecosystems. Despite the positive social, economic, and environmental impacts of these projects, evidence indicates that their sustainability still faces significant challenges. In light of this, the present study aimed to identify and analyze strategies to improve the sustainability of livelihood projects under the Conservation of Iranian Wetland Project in the watershed of Lake Urmia, Shadgan Wetland and Bakhtagan Wetland. This qualitative research was conducted through in-depth individual and group interviews with 33 experts, local informants, and relevant specialists. Participants were selected using purposive snowball sampling, and interviews continued until data saturation was achieved. The data were analyzed using MAXQDA software through open and axial coding method. The findings identified 28 indicators grouped into five main categories as the key strategies for improving the sustainability of livelihood projects. Among these, the categories of facilitating and strengthening market access (27%), capacity-building and professional skill development (24%), and financial support and funding (18.1%) emerged as the most critical. Additionally, institutional support and facilitation of access were highlighted as essential requirements for improving the sustainability of livelihood projects. In conclusion, this study suggests that achieving sustainability in livelihood projects requires an integrated, multidimensional, and coordinated approach emphasizing market strengthening, professional capacity development, sustainable financial support, institutional backing, and active participation from local communities and various stakeholders. در سال‌های اخیر، در راستای کاهش فشار بر منابع طبیعی و احیای حوضه آبریز دریاچه ارومیه، تالاب شادگان و تالاب بختگان، پروژه‌های معیشتی کشاورزی و غیرکشاورزی متعددی در مناطق روستایی پیرامون این اکوسیستم‌های آبی راه‌اندازی شده‌اند. با وجود اثرات مثبت اجرای این پروژه‌ها در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی و محیط‌زیستی، شواهد حاکی از آن است که پایداری آن‌ها همچنان با مسائل و چالش‌هایی روبه‌رو است. با توجه به اهمیت این موضوع، این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل راهکارهای بهبود پایداری پروژه‌های معیشتی در طرح حفاظت از تالاب‌های ایران در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، تالاب شادگان و تالاب بختگان انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و از طریق مصاحبه‌های عمیق انفرادی و گروهی با ۳۳ نفر از خبرگان، مطلعان محلی و کارشناسان مرتبط انجام گرفت. برای انتخاب مشارکت‌کنندگان در پژوهش از روش نمونه‌گیری هدفمند به شیوه گلوله‌برفی استفاده شد و مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع داده ادامه یافت. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار مکس‌کیودا به شیوه کدگذاری باز و محوری تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که اصلی‌ترین راهکارهای بهبود پایداری پروژه‌های معیشتی در قالب ۲۸ نشانه و پنج مقوله قرار گرفتند که در میان آن‌ها سه مقوله «تسهیل و تقویت بازار فروش» (۲۷ درصد)، «ظرفیت‌سازی و توسعه شایستگی‌های حرفه‌ای» (۲۴ درصد) و «تقویت و تأمین مالی» (1/18 درصد) به ترتیب بیشترین اهمیت را داشتند. افزون بر این، «حمایت و تسهیل دسترسی»، «پشتیبانی» و «توانمندسازی نهادی» از دیگر الزامات اساسی برای ارتقای پایداری پروژه‌های معیشتی بودند. به طور کلی، بر اساس نتایج این پژوهش می‌توان نتیجه گرفت که تحقق پایداری پروژه‌های معیشتی مستلزم اتخاذ رویکردی جامع، چند بعدی و هماهنگ است که بر تقویت بازار فروش، توسعه ظرفیت‌های حرفه‌ای، تأمین مالی پایدار و حمایت نهادی، همراه با مشارکت فعال جوامع محلی و ذی‌نفعان مختلف تاکید دارد. http://www.iaeej.ir/article_228004_ebf5dda0efeb32fe992b3848fda44203.pdf