انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 22 1 2026 08 23 Scalability of Climate Change Adaptation Initiatives, Case of Aerobic Rice Cultivation in Golestan Province مقیاس‌پذیری ابتکارات مدیریت آب در کشاورزی با رویکرد سازگاری با تغییر اقلیم، مورد کشت برنج هوازی در استان گلستان 1 24 251621 10.22034/iaeej.2026.573021.1901 FA فاطمه سراوانی دانش آموخته توسعه روستایی، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده مدیریت کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران محمد شریف شریف زاده استاد گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده مدیریت کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران 0000-0002-7923-0225 غلامحسین عبداله زاده استاد گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده مدیریت کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران 0000-0002-5540-0760 Journal Article 2026 01 30 The main objective of this research was to investigate the scalability of aerobic rice cultivation in Golestan Province and to identify the factors influencing it. This applied research was conducted using a survey strategy. The data collection tool and measurement of variables was a researcher-developed questionnaire consisting of nine sections, which was designed based on a theoretical framework integrating the theories of conservation motivation and social exchange to enhance the upscaling of aerobic rice cultivation. The face and content validity of the questionnaire items was confirmed based on the consensus of a group of experts, and its reliability was validated through the calculation of Cronbach’s alpha coefficients for the main scales of the study, which ranged from 0.722 to 0.844. The statistical population of the study included rice farmers in seven counties of Golestan Province who were engaged in aerobic rice cultivation and had experience in scaling up this initiative on their farms (N = 355). To determine the sample size for the study, the Krejcie and Morgan table was used (n = 172). The statistical analysis of this research was conducted using SPSS 26, utilizing multiple logistic regression analysis. According to the regression analysis results, perceptions of vulnerability to climate change (water scarcity) (B = 1.293), perceptions of self-efficacy (B = 1.839), perceptions of costs (B = −1.261), perceptions of value (B = 6.578), perceptions of rewards (B = 1.657), and perceptions of expectations (B = 0.633) significantly affected the scalability of aerobic rice cultivation. Additionally, among the demographic and agricultural variables, rice cultivation experience (B = 0.214), yield (B = 0.823), and access to extension services (B = 5.044) were found to have significant effects on the scalability of aerobic rice cultivation. Therefore, it can be concluded that the scalability of aerobic rice cultivation is influenced by a set of cognitive constructs related to protective behavior, social exchange, and, of course, demographic and agricultural variables. In other words, although rice farmers have adopted aerobic rice cultivation in response to protective approaches under conditions of water scarcity and drought, this action, from the perspective of social exchange, necessitates interaction with other stakeholders and actors, including farmers and local authorities, as well as the provision of expected incentives and support. هدف کلی این پژوهش، بررسی مقیاسپذیری کشت برنج هوازی در استان گلستان و شناساییعوامل مؤثر بر آن بود. این پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی است که با راهبرد پیمایش انجام شد. ابزار گردآوری داده‌ها و اندازه‌گیری متغیرها، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته شامل نه قسمت بود که با توجه به الگوی نظری مبتنی بر تلفیق نظریه‌های انگیزه حفاظت و مبادله اجتماعی برای ارتقای مقیاس کشت و کار هوازی برنج تدوین شد. روایی ظاهری و محتوایی سؤالات پرسشنامه ها بر اساس برآیند نظرات گروهی از کارشناسان مورد تأیید قرار گرفت و پایایی آن با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ برای مقیاس‌های اصلی پژوهش در محدوده بین 0/722 و 0/864 که نشان‌دهنده پایایی قابل‌قبول ابزار است. جامعه آماری پژوهش شامل شالیکاران در هفت شهرستان استان گلستان بود که به کشت برنج هوازی مشغول بوده و مقیاس‌افزایی این ابتکار را در مزارع خویش تجربه کرده‌ بودند (315=N). برای تعیین حجم نمونه پژوهش از جدول کرجسی و مورگان استفاده شد (172n=). محاسبات آماری این پژوهش، به‌وسیله نرم‌افزار SPSSv26 با بهره‌گیری از تحلیل رگرسیون لجستیک چندگانه صورت گرفت. بر اساس یافته‌های تحلیل رگرسیونی، ادراک از آسـیب‌پذیـری در برابــر تغییرات اقلیم (کم آبی) (1/293=B)، ادراک از خــودکارآمـدی (1/839=B)، ادراک از هزینه هـا (1/261-=B)، ادراک از ارزش (6*578=B)، ادراک از پاداش (1/657=B) و ادراک از انتظارات (0/633=B) بر مقیاس‌پذیری تأثیر دارند. علاوه بر این، از بین متغیرهای جمعیت‌شناختی و زراعی، تأثیر سابقه کشت برنج (0/241=B)، عملکرد (0/823=B) و دسترسی به خدمات ترویجی (5/044=B) بر مقیاسپذیری کشت هوازی برنج معنادار شده‌اند. یافته‌ها نشان دادند که، مقیاسپذیری کشت هوازی برنج متأثر از مجموعه‌ای از سازه‌های ذهنی مرتبط با رفتار حفاظتی، مبادله اجتماعی و متغیرهای جمعیت‌شناختی و زراعی است. به‌عبارت‌دیگر، هرچند شالیکاران با رویکرد حفاظتی در شرایط کم‌آبی و خشکسالی به کشت و کار هوازی برنج روی آورده‌اند، با این‌حال این کنش از منظر مبادله اجتماعی، نیازمند تعامل با سایر ذینفعان و دست‌اندرکاران، از جمله شالیکاران و مسئولان محلی و دریافت مشوق‌ها و حمایت‌های مورد انتظار است.

http://www.iaeej.ir/article_251621_f54d16b65a5d5294a7d13d759df0d687.pdf