انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 21 2 2026 02 20 Analysis of AI Tool Usage Behavior Among Agricultural Students: An Integrated Approach of Structural Equation Modeling (SEM) and Artificial Neural Network (ANN) تحلیل رفتار استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در میان دانشجویان کشاورزی: رویکرد تلفیقی مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) و شبکه عصبی مصنوعی (ANN) 1 23 241770 10.22034/iaeej.2026.543688.1870 FA امید جمشیدی استادیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. 0000-0002-0307-0173 سیدمحمدجواد سبحانی استادیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده مهندسی زراعی و عمران روستایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران. Journal Article 2025 08 27 Given the rapid expansion of artificial intelligence (AI) technologies across various domains, identifying the factors that influence students’ adoption and use of these tools has become increasingly important. This study aimed to analyze the usage behavior of AI tools among agricultural students using an integrated approach that combines Structural Equation Modeling (SEM) and Artificial Neural Network (ANN). The research employed a descriptive-survey method, and the study population consisted of students from Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources who had participated in AI-related courses during the 2022–2023 academic years. Using Krejcie and Morgan's table, a sample size of 176 was determined, and data were collected through stratified random sampling with proportional allocation. The main research instrument was a questionnaire, whose validity and reliability were confirmed. Data analysis was conducted using SEM with SmartPLS3 software and ANN analysis to incorporate complementary linear and nonlinear perspectives in explaining user behavior. The findings revealed that all examined variables—social norms, self-efficacy, perceived usefulness, perceived ease of use, and technology access—had a significant positive effect on the usage behavior of AI tools. Among these factors, social norms played the most substantial role in the SEM analysis, indicating that support from peers, instructors, and the university environment were the primary drivers of technology adoption. In contrast, the ANN analysis highlighted the critical importance of self-efficacy, suggesting that students’ belief in their individual capability to use technology is a latent yet highly influential factor. Additionally, the results underscored that without adequate access to technological infrastructure, other motivational factors would be ineffective. Based on the findings, facilitating the adoption and utilization of AI tools in agricultural higher education can be achieved by strengthening a technology-oriented culture within academic environments, enhancing students’ digital self-efficacy, developing technological infrastructure, designing user-friendly tools tailored to the needs of agricultural disciplines, and providing continuous and up-to-date training in AI. با توجه به گسترش پرشتاب فناوری‌های هوش مصنوعی در عرصه‌های گوناگون، شناسایی عوامل مؤثر بر پذیرش و به‌کارگیری این ابزارها توسط دانشجویان اهمیتی روزافزون یافته است. هدف این پژوهش، تحلیل رفتار استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در میان دانشجویان کشاورزی با رویکرد تلفیقی مدل‌سازی معادلات ساختاری و شبکه عصبی مصنوعی بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی-پیمایش بود. جامعه آماری پژوهش شامل دانشجویان دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری بود که در دورههای آموزشی مرتبط با هوش مصنوعی شرکت کرده بودند. با استفاده از جدول کرجسی و مورگان حجم نمونه 176 نفر تعیین و دادهها با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای با انتساب متناسب جمع‌آوری شدند. ابزار اصلی پژوهش پرسشنامه بود که روایی و پایایی آن مورد تأیید قرار گرفت. در این مطالعه برای تحلیل داده‌ها از مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) با نرم‌افزار پی‌ال‌اس نسخه ۳ (Smart PLS3) و نیز تحلیل شبکه عصبی مصنوعی (ANN) استفاده شد تا دیدگاه‌های مکمل خطی و غیر خطی در تبیین رفتار کاربران مورد بررسی قرار گیرد. یافته‌ها نشان داد که تمامی متغیرهای مورد بررسی شامل هنجار اجتماعی، خودکارآمدی، سودمندی درک‌شده، سهولت درک‌شده و دسترسی به فناوری اثر مثبت و معناداری بر رفتار استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی دارند. در میان این عوامل، هنجار اجتماعی بیشترین نقش را در تحلیل SEM ایفا کرد؛ به‌گونه‌ای که حمایت همسالان، اساتید و فضای دانشگاهی مهم‌ترین محرک استفاده از این فناوری‌ها تلقی شد. در مقابل، تحلیل ANN اهمیت ویژه‌ای برای خودکارآمدی قائل شد و نشان داد که باور دانشجویان به توانایی فردی برای استفاده از فناوری می‌تواند عاملی پنهان، اما بسیار تأثیرگذار باشد. همچنین نتایج نشان داد که بدون دسترسی کافی به زیرساخت‌های فناوری، سایر عوامل انگیزشی کارایی لازم را نخواهند داشت. بر اساس نتایج، تقویت فرهنگ استفاده از فناوری در محیط دانشگاهی، ارتقای خودکارآمدی دیجیتال دانشجویان، توسعه زیرساخت‌های فناورانه، طراحی ابزارهای کاربرپسند متناسب با نیازهای رشته کشاورزی و ارائه آموزش‌های مداوم و به‌روز در حوزه هوش مصنوعی می‌تواند پذیرش و بهره‌برداری از این ابزارها را در آموزش عالی کشاورزی تسهیل کند.

http://www.iaeej.ir/article_241770_4fe8ec20e3b7ae54f762116055738844.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 21 2 2026 02 20 Application of an Integrated Analytical Framework for Identifying Smart Agricultural Tourism Development Strategies in Kermanshah Province کاربست یک چارچوب تحلیلی یکپارچه در شناسایی راهبردهای توسعه گردشگری هوشمند کشاورزی در استان کرمانشاه 25 51 241914 10.22034/iaeej.2026.552829.1883 FA امیرحسین علی بیگی استاد گروه ترویج و آموزش کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه. ایران. 0000-0001-5776-1116 معصومه تقی بیگی پسا دکتری آموزش کشاورزی، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه. ایران. 0000-0002-0979-1692 Journal Article 2025 10 12 Rural areas possess significant agricultural and cultural potential but often encounter structural challenges. Smart agricultural tourism can help address these issues by establishing a systematic connection between farming practices and tourism while utilizing technology-based solutions. However, the widespread adoption of this technology faces significant challenges. This research aims to develop strategies for enhancing smart agricultural tourism in Kermanshah Province, employing the Meta-SWOT analytical framework. The study is descriptive-analytical, with data collected through interviews and questionnaires. Eighteen experts from the agricultural and tourism sectors in the province were purposively selected as participants. The findings indicate that the province's key resources and capabilities for advancing smart agricultural tourism include: “a large number of agricultural land users,” “a diverse range of agricultural, livestock, horticultural, and fisheries activities,” and “the presence of specialized and experienced human resources in agriculture.” Additionally, the analysis of environmental factors revealed significant obstacles to the development of smart agricultural tourism in the province, including insufficient and inadequate training for farmers regarding the benefits of smart agricultural tourism, climate change and natural disasters such as prolonged droughts and water scarcity, and the aging population of farmers. Based on the strategic plan, three crucial strategies for promoting digital agriculture have been proposed: creating a network of smart ethnic-agricultural festivals that leverage ethnic and cultural diversity; establishing a specialized accelerator for smart agricultural tourism utilizing the resources of knowledge-based companies; and developing a living laboratory for smart tourism by drawing on the capabilities of innovation centers. It is recommended that, in addition to enhancing infrastructure, comprehensive planning be implemented to educate and familiarize farmers with agricultural tourism. This education can be facilitated through training programs, digital learning resources, and mass media to make these initiatives more effective. نواحی روستایی با وجود ظرفیت های متعدد کشاورزی و فرهنگی عموماً با چالش های ساختاری مواجه هستند. گردشگری هوشمند کشاورزی با ایجاد پیوند نظام‌مند بین دو بخش کشاورزی و گردشگری و به کارگیری راهکارهای مبتنی بر فناوری، نقش بسزایی در خروج از این چالش ها ایفا میکند؛ اما نفوذ این فناوری در بین کشاورزان اندک است. این پژوهش با استفاده از چارچوب تحلیلی Meta-SWOT به شناسایی راهبردهای توسعه گردشگری هوشمند کشاورزی در استان کرمانشاه پرداخته است. این پژوهش به‌ صورت توصیفی-تحلیلی انجام شد و داده ها از طریق مصاحبه و تکمیل پرسشنامه گردآوری گردید. افراد مشارکتکننده در این پژوهش شامل 18 نفر از خبرگان بخش کشاورزی و گردشگری استان بودند که به‌صورت هدفمند و بر اساس معیار‌های مشخص انتخاب شدند. نتایج نشان داد مهم‌ترین منابع و قابلیت‌های استان برای توسعه این نوع گردشگری شامل "وجود تعداد زیاد بهره بردار کشاورزی و اراضی زراعی"، "تنوع فعالیت‌های کشاورزی، دامی، باغی" و "وجود نیروی انسانی متخصص و با تجربه در زمینه کشاورزی" است. نتایج بررسی عوامل محیطی نشان داد که "عدم ارائه آموزش های کافی و مناسب برای کشاورزان در زمینه گردشگری هوشمند کشاورزی و مزایای آن"، "تغییرات اقلیمی و بلایای طبیعی مانند خشکسالی های طولانیمدت و مشکل کم آبی" و "مسن بودن کشاورزان" با بیشترین میزان قدرت و تأثیرگذاری به عنوان موانع توسعه گردشگری هوشمند کشاورزی استان شناخته شدند. بر اساس نقشه راهبردی، سه راهبرد مهم توسعه این نوع گردشگری، "برگزاری دورهای جشنواره های هوشمند قومی-کشاورزی با استفاده از تنوع قومی و فرهنگی"، "ایجاد شتاب دهنده تخصصی گردشگری هوشمند کشاورزی با استفاده از ظرفیت شرکت های دانش بنیان" و "ایجاد آزمایشگاه گردشگری هوشمند با استفاده از قابلیت‌های مرکز نوآوری" میباشد. این پژوهش پیشنهاد می‌کند که ضمن تسهیل زیرساخت‌ها، برنامه‌ریزی لازم برای آموزش و آشنا کردن کشاورزان با گردشگری کشاورزی و هوشمندسازی آن، از طریق برنامه‌ها و نرم‌افزارهای آموزشی و همچنین رسانه‌های پرمخاطب انجام شود.

http://www.iaeej.ir/article_241914_24c8f3193153c327c096770a5aa55453.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 21 2 2026 02 20 Farmers’ Mental Models of Crop Switching Under Water Scarcity Conditions: The Case of Basht County ترسیم الگوهای ذهنی کشاورزان پیرامون تغییر کشت همسو با شرایط کم‌آبی (مورد مطالعه شهرستان باشت) 53 67 236081 10.22034/iaeej.2025.511981.1855 FA خداعفو راشدنسب دانشجوی دکتری توسعه کشاورزی، گروه مدیریت توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. 0009-0001-0247-4598 مریم شریف زاده دانشیار ترویج و آموزش کشاورزی، گروه مدیریت توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. 0000-0001-6854-3923 مصطفی احمدوند استاد ترویج و توسعه کشاورزی، گروه مدیریت توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. 0000-0001-8852-5861 Journal Article 2025 03 30 Mindset precedes and fundamentally explains behavior. This research aims to clarify farmers’ perspectives on shifting from water-intensive crops to low-water crops in Basht County using the Q method. The participants were experienced farmers cultivating water-intensive crops, selected through purposeful sampling of critical cases to establish a dialog space that continued until theoretical saturation was reached (three rounds). A combination of data from in-depth interviews and contextual notes led to the extraction of 39 statements. To ensure data credibility, member checking was conducted with group members and participants, and the researcher engaged in reflexive self-assessment; transferability was supported through rich, detailed descriptions of the data set. The collected data were entered into SPSS version 26 and analyzed using exploratory factor analysis. The results revealed two distinct mental models regarding the cultivation of low-water crops among the farmers, accounting for 34.55% of the total variance. The model explaining the largest share of variance was the “Support-Oriented” mental model (22.14%), which holds that the adoption of low-water crops depends on government support through incentive packages such as grants or credit for inputs and seeds, low-interest loans, guaranteed purchase prices aligned with production costs, production subsidies, insurance compensation with farmer participation, production oversight and support (including tools, equipment, and inputs), marketing assistance, investment in processing and complementary industries, and attention to household and community livelihood resources. The second model, the “Infrastructure-Oriented” mental model (12.40% of the variance), emphasizes that developing key infrastructures (such as regional testing and research on low-water crops, promoting contract farming with investor involvement, and financing infrastructure development through a strategic plan) will facilitate crop substitution and address production challenges including ecological risks, production constraints, and economic difficulties. ذهنیت، مقدمه‌ای بر رفتار است و تبیین رفتار بدون شناخت آن ممکن نیست. پژوهش حاضر با هدف ترسیم الگوی ذهنی کشاورزان پیرامون جایگزینی کشت از محصولات آب‌دوست به کم آب بر در شهرستان باشت با استفاده از روش کیو انجام گرفت. مشارکت کنندگان پژوهش، 32 کشاورز خبره بودند که با استفاده از نمونه گیری هدفمند از نوع موارد بحرانی انتخاب شدند. از مرور پیشینه و تالار گفتمان، تعداد 39 کارت کیو (عبارت کیو) استخراج گردید. بهمنظور اطمینان از اعتبار داده‌ای و تأییدپذیری عبارات، از نظارت اعضای گروه تحقیق، مشارکت کنندگان و خودبازبینی محققان بهره گرفته شد. مشارکت‌کنندگان با مرتب‌سازی کارت‌های کیو در طیف موافق، مخالف و بی‌نظر، داده‌ها را ایجاد کردند. این داده‌ها در نرم‌افزار SPSS26 وارد و با تحلیل عاملی کیو مورد واکاوی قرار گرفتند. تحلیل ها نشان داد، دو الگوی ذهنی متمایز پیرامون کشت محصولات کم آب‌بر قابل ترسیم است که 34/55 درصد از واریانس کل را تبیین می کنند. بیشترین واریانس تبیین شده به الگوی ذهنی «حمایت مدار» با سهم تبیین واریانس22/14 درصد تعلق گرفت که این الگوی ذهنی، ترویج کشت محصولات کم آب‌بر را منوط به حمایت دولت با ارائه بسته های انگیزشی و تشویقی از جمله تحویل نهاده و بذر به صورت بلاعوض یا اعتباری، تسهیلات ارزان‌قیمت و تعیین قیمت خرید تضمینی متناسب با هزینه تولید، پرداخت یارانه تولید، پرداخت غرامت در برنامه بیمه با مشارکت کشاورزان، نظارت و حمایت بر تولید (وسایل، ادوات و نهاده ها)، بازاریابی فروش، سرمایه‌گذاری در صنایع تبدیلی و تکمیلی و توجه به منابع معیشتی خانوار درنظر دارند. در حالی که الگوی ذهنی دوم، تحت عنوان «زیر ساخت مدار» با سهم 12/40 درصد از واریانس کل، معتقد است که با ایجاد زیرساخت‌هایی ضروری از جمله آزمایش و تحقیق کشت محصول کم آب‌بر در منطقه، ترویج کشاورزی قراردادی با سرمایه گذاری در ایجاد زیرساخت ها به کمک یک برنامه راهبردی، زمینه جایگزینی کشت فراهم می گردد و تهدیدهای بوم شناختی و مسائل اقتصادی مرتفع می شوند.

http://www.iaeej.ir/article_236081_db20421c44ca1102deb7281034512297.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 21 2 2026 02 20 Push and Pull Factors of Rural Migration: From the Perspective of the Origin Community and Translocal Migrants عوامل رانشی و کششی مهاجرت روستاییان: از دیدگاه جامعه مبدا و مهاجران ترامکان 69 90 237546 10.22034/iaeej.2025.544646.1872 FA پریسا پاک دانشجوی دکتری رشته ترویج کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران. معصومه فروزانی دانشیار گروه ترویج‌ و‍‌آموزش کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران. 0000-0001-7669-5329 منصور غنیان استاد گروه ترویج‌ و‍‌آموزش کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران. عباس عبدشاهی دانشیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران. Journal Article 2025 09 02 Rural-to-urban migration is one of the most significant socio-economic phenomena in Iran, exerting profound impacts on both rural and urban communities and arising from a complex interplay of social, psychological, economic, and political factors. This study aims to identify the push and pull factors of rural–urban migration from the perspectives of origin communities and translocal migrants. Employing a quantitative, descriptive–analytical, survey-based design, data were collected through a questionnaire with confirmed face validity and acceptable reliability (Cronbach’s alpha = 0.75). The statistical sample comprised 390 rural residents and 150 translocal migrants from Behbahan County. Data analysis was conducted using SPSS software. The results of factor analysis indicated that eight factors—employment–income, economic, educational, social, urban–rural discrimination, infrastructural, geographical–climatic, and cultural—explained 66.8% of the total variance for translocal migrants and 63% for the origin community. Employment–income and educational factors emerged as the most influential drivers of migration, whereas cultural and geographical–climatic factors had the least impact. The similarity of factor analysis results between the two groups suggests that translocal migrants, owing to their rural living experiences, familiarity with local challenges, and geographical and cultural proximity to the origin community, hold comparable perspectives. This shared viewpoint leads both groups to identify similar factors as the primary reasons for migration. مهاجرت روستا ـ شهری یکی از پدیده‌های مهم اجتماعی ـ اقتصادی است که عوامل متعددی بر آن تأثیر میگذارند. بررسی علل مهاجرت از دیدگاه مهاجران ترامکان در کنار دیدگاه جامعه مبدأ می‌تواند به درک عمیق‌تر انگیزه‌ها و عوامل محرک این پدیده در جوامع روستایی کمک کند. با توجه به اهمیت شناخت این عوامل، پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل رانشی و کششی مهاجرت روستا ـ شهری از دیدگاه جامعه مبدأ و مهاجران ترامکان انجام شد. این مطالعه پیمایشی است و داده‌ها از طریق پرسشنامه با روایی صوری و پایایی تأییدشده (آلفای کرونباخ 0/751) جمع‌آوری گردیدند. نمونه آماری شامل 390 نفر از روستاییان و 150 نفر از مهاجران ترامکان شهرستان بهبهان بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSSver26 واکاوی شدند. نتایج تحلیل عاملی نشان داد که برای جامعه مهاجران ترامکان 66/8 درصد از واریانس کل و برای جامعه مهاجرفرست 63 درصد توسط هشت عامل شغلی ـ درآمدی، اقتصادی، آموزشی، اجتماعی، تبعیض شهر و روستا، زیرساختی، جغرافیایی ـ اقلیمی و فرهنگی تبیین شدند؛ به‌گونه‌ای که عوامل شغلی ـ درآمدی و آموزشی مهم‌ترین محرک‌های مهاجرت بودند؛ در حالی‌ که عوامل فرهنگی و جغرافیایی ـ اقلیمی کم‌ترین تأثیر را داشتند. تشابه نتایج تحلیل عاملی دو گروه نیز نشانگر آن است که مهاجران ترامکان به دلیل تجربه زندگی در روستا و آشنایی با مشکلات و تشابه جغرافیایی و فرهنگی با جامعه مبدأ دیدگاه‌های نزدیک با آنان داشته‌اند و این دیدگاه مشترک باعث می‌شود هر دو گروه عوامل مشابهی را به‌عنوان دلایل مهاجرت درنظر بگیرند. به‌منظور کاهش عوامل رانشی و ایجاد کشش در مبدأ، پیشنهاد می‌گردد اقداماتی انجام شود که موجب تسهیل سرمایه‌گذاری مهاجران ترامکان در روستاهای مبدأ خود شده و به ایجاد فرصت‌های اقتصادی متنوع در روستا کمک نماید تا از این طریق پدیده مهاجرت به‌ویژه در میان قشر جوان کنترل‌شده و ارتباط پایدار مهاجران ترامکان با جامعه مبدأ خود نیز حفظ شود.

http://www.iaeej.ir/article_237546_459742a44e64678514057d54d8937379.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 21 2 2026 02 20 Identifying a Model for Adopting Cropping Pattern Reform in Hamedan Province: An Experts’ Perspective شناسایی مدل پذیرش الگوی کشت استان همدان از دیدگاه خبرگان 91 113 238032 10.22034/iaeej.2026.515187.1856 FA مسعود سامیان پژوهشگر پسا دکتری بنیاد ملی نخبگان و دانشگاه بوعلی سینا، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان. ایران. 0000-0002-6829-1647 موسی اعظمی دانشیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان. ایران. 0000-0003-0231-2879 رضا بهراملو دانشیار مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع‌طبیعی، بخش تحقیقات فنی و مهندسی، همدان، ایران Journal Article 2025 04 05 Cropping pattern reform, as one of the most critical requirements in the country’s agricultural sector, has been widely emphasized by experts and stakeholders in the field. However, farmers’ acceptance of new and optimal Cropping patterns depends on several factors. The primary objective of this research is to identify a model for adopting the Cropping pattern in Hamedan Province from the experts’ perspective. In terms of purpose, this study is applied research and employs a mixed-methods (qualitative–quantitative) design with an exploratory approach. The study was carried out in three sequential stages. In the first stage, 25 semi-structured interviews were carried out with experts selected through purposive sampling, considering the theoretical saturation index, to identify and extract the factors influencing Cropping pattern acceptance. Following the interviews, using content analysis methods and through open, axial, and selective coding, six factors were identified: economic, technical, social, political, environmental, and extension and educational. In the second stage, the fuzzy Delphi technique was used to reach group consensus among experts. Finally, in the third stage, an independent t-test was applied to compare the opinions of farmers in regions where the Cropping pattern had been implemented with those in regions where it had not been implemented. The findings revealed the highest level of expert consensus regarding the factors affecting acceptance, including increased income for farmers resulting from changing the Cropping ping pattern (S=0.83), the feasibility of implementing the proposed pattern on small and fragmented lands (S=0.83), building trust among farmers to accept the proposed pattern (S=0.85), setting a guaranteed price for products derived from the new Cropping ping pattern (S=0.83), reducing water consumption under the proposed pattern (S=0.80), and using model and demonstration farms to familiarize farmers (S=0.82). Furthermore, the results of the independent t-test indicated a significant difference at the 99% level between the opinions of farmers in implemented and non-implemented areas regarding social and technical factors, while no significant difference was observed for the other factors (economic, political, environmental, and extension and educational). اصلاح الگوی کشت به‌عنوان یکی از مهم‌ترین الزامات بخش کشاورزی کشور به‌صورت گسترده از سوی کارشناسان و فعالان این حوزه مورد تأکید قرار گرفته است؛ این در حالی است که پذیرش الگوی کشت جدید و بهینه از سوی کشاورزان به عوامل متعددی بستگی دارد. هدف اصلی این پژوهش شناسایی مدل پذیرش الگوی کشت استان همدان از دیدگاه خبرگان میباشد. پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ پاردایم از نوع تحقیقات آمیخته (کیفی ـ کمی) با رویکرد اکتشافی می‌باشد. روش تحقیق در سه مرحله طراحی شده است. در مرحله اول، ابتدا بهمنظور شناسایی و استخراج عوامل مؤثر بر پذیرش الگوی کشت با بهره‌گیری از روش نمونه‌گیری هدفمند و با درنظر گرفتن شاخص اشباع نظری 25 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان در این زمینه انجام شد. پس از انجام مصاحبه‌ها با استفاده از روش تحلیل محتوا طی مراحل کدگذاری باز، محوری و گزینشی شش عامل اقتصادی، فنی و زراعی، اجتماعی، سیاسی و کلان، محیط‌زیستی و نیز ترویجی و آموزشی شناسایی شدند. در مرحله دوم، از تکنیک دلفی فازی برای دستیابی به توافق گروهی بین خبرگان استفاده شد و در نهایت در مرحله سوم بهمنظور مقایسه نظرات کشاورزان در مناطقی که الگوی کشت اجرا شده با مناطقی که الگوی کشت اجرا نشده است، از آزمون t ‌مستقل استفاده شد. با توجه به اجرای الگوی کشت در دو منطقه فامنین و قهاوند، جهت مقایسه نظرات کشاورزان از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده با انتساب متناسب استفاده گردید و در مجموع 280 نفر کشاورز انتخاب شدند که 140 نفر از دو منطقه قهاوند و فامنین که الگوی کشت اجرا شده است و 140 نفر نیز از دو منطقه همدان و بهار که الگوی کشت اجرا نشده است به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. نتایج پژوهش نشان داد که بیشترین میزان توافق خبرگان در این مرحله در زمینه هر یک از عوامل مؤثر بر پذیرش الگوی کشت به ترتیب مربوط به افزایش میزان درآمد حاصل از تغییر الگوی کشت برای کشاورزان (0/83S=)، قابلیت اجرای الگوی کشت پیشنهادی در اراضی خرد و پراکنده (0/83S=)، اعتمادسازی در بین کشاورزان جهت پذیرش الگوی کشت پیشنهادی (0/85S=)، تعیین قیمت تضمینی محصولات ناشی از الگوی کشت جدید (0/83S=)، صرفه جویی در مصرف آب در الگوی کشت پیشنهادی (80/0S=) استفاده از مزارع الگویی و نمایشی جهت آشنایی کشاورزان (0/82S=) می باشد. همچنین، نتایج حاصل از آزمون t مستقل نشان داد که بین عوامل اجتماعی و فنی - زراعی بین نظر کشاورزان در مناطقی که الگوی کشت اجرا شده و مناطقی که اجرا نشده تفاوت معنی‌داری در سطح 99 درصد وجود دارد و بین سایر عوامل (اقتصادی، سیاسی و کلان، محیط‌زیستی و ترویجی و آموزشی) تفاوت معناداری وجود ندارد. بنابر نتایج به‌دست‌آمده پیشنهادهایی مانند افزایش حمایت‌های دولتی در زمینه‌های فنی، آموزشی و فرهنگ‌سازی برای استفاده از کشت‌های جایگزین، شیوه‌های جدید کشت و روش‌های نوین آبیاری، فراهم‌سازی زیرساخت‌ها و خدمات پشتیبان تولید پیشنهاد می‌گردد.

http://www.iaeej.ir/article_238032_1399c2a1f5785abdf6aa5b99886259f8.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 21 2 2026 02 20 Understanding Underdevelopment in a Social Context of Rural Areas in Nikshahr County: Designing and Validating a Conceptual Model فهم توسعه‌نیافتگی در توسعه اجتماعی روستاهای شهرستان نیکشهر: طراحی و اعتبارسنجی مدل مفهومی 115 134 243784 10.22034/iaeej.2026.535285.1864 FA ریاض بلوچی دانشجوی دکتری، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد جهرم، جهرم، ایران کرامت الله راسخ دانشیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد جهرم، جهرم، ایران فاطمه آگاه استادیار، گروه ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد جهرم، جهرم، ایران Journal Article 2025 07 27 This study aimed to design and validate a conceptual model of the causes of underdevelopment in the rural areas of Nikshahr County, with a focus on sociological factors. Using a mixed-methods (qualitative-quantitative) approach, the research was applied in nature. In the qualitative phase, content analysis based on conventional and contractual approaches was conducted through semi-structured interviews with 13 purposively selected experts, including university professors, government employees, and other knowledgeable individuals. Data were analyzed using MAXQDA18 software. In the quantitative phase, the population consisted of 550 secondary school teachers in Nikshahr’s rural areas in 2024, with a sample of 225 selected via simple random sampling based on Morgan’s table. Data were collected using a researcher-developed questionnaire derived from the qualitative interviews and analyzed using correlation coefficients, confirmatory factor analysis, and partial least squares modeling with SPSS28 and SmartPLS3 software. The qualitative findings identified five categories of causes for underdevelopment: unstable livelihoods, inadequate infrastructure and services, low quality of life, geographical and social issues, and weak management and policymaking. Barriers to development included economic constraints, poor rural services, social and cultural challenges, lack of long-term planning, and environmental limitations. Proposed solutions included infrastructure development, rural empowerment, enhanced social participation and cohesion, and the formulation of long-term development plans. The outcomes of development implementation were improved rural welfare, social development, and cultural enhancement. Quantitative results confirmed the model’s adequate fit and validity. هدف این پژوهش، طراحی و اعتبارسنجی مدل مفهومی علل توسعه‌نیافتگی روستاهای شهرستان نیکشهر با تأکید بر عوامل جامعه‌شناختی بود. این مطالعه از نوع کاربردی و با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) انجام شد. در بخش کیفی، با استفاده از تحلیل محتوای متعارف و هدایت‌شده و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 13 خبره (اساتید دانشگاه، کارمندان دولتی و صاحب‌نظران) که به‌صورت هدفمند، جمع‌آوری شد. سپس، داده‌ها از طریق نرم‌افزار MAXQDA نسخه 18 تحلیل شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل 550 دبیر مقطع متوسطه در روستاهای نیکشهر در سال 1403 بود. از این تعداد، با استفاده از نمونه‌گیری تصادفی ساده و بر اساس جدول مورگان، 225 نفر انتخاب شدند. داده‌های کمی با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته (مستخرج از مصاحبه‌ها) جمع‌آوری و با استفاده از آزمون‌های آماری ضریب همبستگی، تحلیل عاملی تأییدی و مدل معادلات ساختاری در نرم‌افزارهای SPSS نسخه 28 و Smart PLS نسخه 3 تحلیل شد. نتایج کیفی نشان داد که مؤلفه‌های توسعه‌نیافتگی شامل پنج مقوله معیشت ناپایدار، زیرساخت و خدمات ناکافی، کیفیت پایین زندگی، مسائل جغرافیایی و اجتماعی و ضعف مدیریت و سیاست‌گذاری است. موانع توسعه‌نیافتگی شامل محدودیت‌های اقتصادی، خدمات ضعیف، مسائل اجتماعی-فرهنگی، نبود برنامه‌ریزی بلندمدت و محدودیت‌های محیط‌زیستی بود. راهکارهای پیشنهادی شامل توسعه زیرساخت‌ها، توانمندسازی روستاییان، تقویت مشارکت و انسجام اجتماعی و تدوین طرح‌های بلندمدت است. پیامدهای توسعه‌یافتگی نیز شامل افزایش رفاه، توسعه اجتماعی و ارتقای سطح فرهنگی بود. نتایج کمی تأیید کرد که مدل مفهومی از برازش و اعتبار مناسب برخوردار است.

http://www.iaeej.ir/article_243784_795547f3ef82abc898e665cee912c8ef.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 21 2 2026 02 20 A Model for Strengthening Social Responsibility in Off-Season Agricultural Cooperatives in Kermanshah Province Toward the Production of Healthy Food مدل تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی در تعاونی‌های کشاورزی خارج از فصل استان کرمانشاه برای تولید محصول سالم 135 155 241860 10.22034/iaeej.2026.540348.1868 FA لاله صالحی دانشیار، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران 0000-0002-1251-1524 Journal Article 2025 08 20 Individuals’ environmentally responsible behavior (ERB) which is strangely rooted in their values has been known as Social responsibility (SR) is recognized as one of the key drivers of healthy food production in organizational structures such as cooperatives. However, existing models for institutionalizing SR have predominantly focused on the structures of large commercial organizations and have taken a one-dimensional view of the drivers that strengthen it within the functional areas of companies. As a result, despite considerable efforts, SR for healthy food production in agricultural cooperatives has faced shortcomings and failed to meet expectations. Accordingly, this study aimed to develop a comprehensive model of SR enhancers for healthy food production in off-season agricultural cooperatives in Kermanshah Province, drawing on institutional and stakeholder theories. The study population consisted of members of these cooperatives, with a sample size of 145 determined using the Morgan table and selected through simple random sampling. Data were collected using a researcher-designed questionnaire whose validity and reliability were confirmed through multiple scientific procedures, including expert panel review, Cronbach’s alpha coefficient, average shared variance (ASV), average variance extracted (AVE), and composite reliability (CR). Data were analyzed using SPSSVer23 and Smart-PLSVer3.0. The findings revealed that the dynamics of SR in agricultural cooperatives are rooted more in institutional requirements and social ties with the local community than in competitive market pressures. Senior management support emerged as the most central variable in predicting members’ participation in healthy product production and its operational implementation within the cooperatives. This variable was significantly and directly influenced by two factors: institutional requirements and local community connections. This reflects the agricultural market structures and the lack of competitive infrastructure in Kermanshah Province, which hinders the quality and production of healthy food, driven by market-driven incentives and institutional and social motivators. مسئولیت‌پذیری اجتماعی به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین محرک‌های تولید غذای سالم در ساختار تعاونی‌ها شناخته شده است؛ اما مدل‌های ارائه شده برای نهادینه‌سازی مسئولیت‌پذیری اجتماعی از یکسو بر ساختار سازمان‌های تجاری بزرگ متمرکز بوده‌اند و از سوی دیگر، نگاهی تک‌بعدی به محرک‌های تقویت آن در بخش‌های عملکردی شرکت‌ها داشته‌اند. این مسائل سبب شده‌اند که با وجود تلاش‌های فراوان، مسئولیت‌پذیری اجتماعی برای تولید غذای سالم در تعاونی‌های کشاورزی با نوعی شکست روبرو گردد و انتظارها برآورده نشود. از این‌رو، هدف پژوهش حاضر تدوین مدلی جامع از تقویت‌کننده‌های مسئولیت‌پذیری اجتماعی برای تولید غذای سالم در ساختار تعاونی‌های کشاورزی خارج از فصل کرمانشاه با مبنا قرار دادن نظریه‌های نهادی و بهره‌برداری بود. جامعه آماری پژوهش را اعضای این تعاونی‌ها تشکیل می‌دادند. حجم نمونه آماری با به‌کارگیری جدول مورگان برابر با 145 نفر برآورد شد و نمونه‌گیری به شیوه تصادفی ساده انجام گرفت. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته بود که روایی و پایایی آن با استفاده از رویه‌های مختلف علمی شامل پانل متخصصان، محاسبه ضریب آلفای کرونباخ، شاخص میانگین واریانس تسهیم شده، شاخص میانگین واریانس استخراجی و پایایی ترکیبی تأیید شد. داده‌ها در محیط نرم‌افزارهای SPSSVer23 و Smart-PLSVer 3.0 مورد واکاوی قرار گرفت. یافته‌ها نشان داد که پویایی‌های مسئولیت‌پذیری اجتماعی در تعاونی‌های کشاورزی بیش از آنکه متکی بر فشارهای رقابتی بازار باشد، ریشه در الزامات نهادی و پیوندهای اجتماعی با جامعه محلی دارد. حمایت مدیریت ارشد به‌عنوان محوری‌ترین متغیر مدل در پیش‌بینی مشارکت اعضاء برای تولید محصول سالم و اجرای عملیاتی آن در ساختار تعاونی‌ها شناخته شد که به شکل معنی‌دار و مستقیمی تحت‌تأثیر دو عامل الزامات نهادی و ارتباط با جامعه محلی قرار گرفت. این امر بازتابی از ساختارهای بازار کشاورزی و کمبود زیرساخت‌های رقابتی در استان کرمانشاه بود که موجب جایگزینی انگیزه‌های بازاری با محرک‌های نهادی و اجتماعی شده است. در چنین شرایطی، ارتقای کیفیت و تولید غذای سالم نیازمند مداخلاتی است که به شکل هم‌زمان ظرفیت‌های رهبری سازمانی، پیوندهای اجتماعی و نظام‌های تشویقی و نظارتی را تقویت کند.

http://www.iaeej.ir/article_241860_8ffc771a7f5b81f66f8575e374102fff.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 21 2 2026 02 26 Identifying the Training Needs of Agricultural Extension Agents in Ministry of Agriculture Jihad Based on the Competency-Based Approach شناسایی نیازهای آموزشی مروجان وزارت جهاد کشاورزی بر مبنای رویکرد شایستگی 157 176 241851 10.22034/iaeej.2026.543713.1871 FA حسن علیپور دانشیار سازمان تحقیقات،آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. نوذر منفرد استاد مرکزتحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران خدیجه بذرافکن پژوهشگر پسادکتری سازمان تحقیقات،آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. 0000-0001-5333-2090 پرویز بیات استادیار مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. مجیدرضا خداوردیان استادیار، موسسه آموزش و ترویج کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. 0000-0001-8536-4249 Journal Article 2025 07 28 The aim of this study was to identify the gap between the current and desired status of professional, human-personality, and cognitive competencies of agricultural extension workers in five provinces of Iran. The statistical population consisted of 524 extension workers of agricultural service centers in the provinces of Bushehr, Sistan and Baluchestan, Kermanshah, Khorasan Razavi, and Alborz in 2023, of which 221 were selected as a sample using cluster random sampling and Morgan table. From this number, 180 valid questionnaires were collected. The data collection tool was a researcher-made questionnaire with an overall reliability of 0.97. For data analysis, the mean, need gap, and weighting based on the mean of the desired situation were used. The results showed that in the professional competency dimension, the highest educational need was related to "familiarity with psychological issues" with a score of 43.79 and the lowest was related to "ability to determine non-educational needs of farmers" with a score of 88.35. The average of the total training needs in this dimension was calculated as 20.68. In the human-personality dimension, "problem-solving skills" showed the highest need with a score of 33.93, and the overall average of this dimension was 55.66. In the cognitive competence dimension, "report writing skills" ranked first among the training needs with a numerical value of 40.81. These results indicated a significant gap in the qualifications of extension workers in all three dimensions studied. Based on the findings, suggestions were made to strengthen applied training in the areas of audience psychology, communication skills, analytical thinking, participatory approaches, adult education, and report writing principles. The research findings can be used as a basis for improving the training system and promoting agricultural promoters in the country یکی از مشکلات اساسی نظام آموزش ضمن خدمت وزارت جهاد کشاورزی، فقدان اطلاعات مستند و علمی درباره نیازهای واقعی مروجان کشاورزی است. هدف این پژوهش، شناسایی فاصله موجود بین وضعیت کنونی و وضعیت مطلوب صلاحیت‌های حرفه‌ای، انسانی ـ شخصیتی و ادراکی مروجان کشاورزی در پنج استان کشور بود. جامعه آماری شامل 524 نفر از مروجان مراکز جهاد کشاورزی دهستان‎ها در استان‌های بوشهر، سیستان و بلوچستان، کرمانشاه، خراسان رضوی و البرز در سال 1402 بود که با استفاده از نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای و جدول کرجسی و مورگان، 221 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. از این تعداد، 180 پرسشنامه معتبر جمع‌آوری گردید. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته با آلفای کرونباخ کلی 0/97 بود که پایایی ابزار پژوهش را مورد تأیید قرار داد. برای تحلیل داده‌ها از میانگین، فاصله نیازها و وزن‌دهی بر اساس میانگین وضعیت مطلوب استفاده شد. نتایج نشان داد در بعد صلاحیت حرفه‌ای، بیشترین نیاز آموزشی مربوط به "آشنایی با موضوعات روانشناسی" با امتیاز 79/43 و کمترین آن مرتبط با "توانایی تعیین نیازهای غیرآموزشی کشاورزان" با امتیاز 35/88 بود. میانگین کل نیازهای آموزشی در این بعد، 68/20 محاسبه شد. در بعد انسانی ـ شخصیتی، "مهارت حل مسئله" با امتیاز 93/33 بالاترین نیاز را نشان داد و میانگین کلی این بعد 66/55 بود. در بعد صلاحیت ادراکی نیز "مهارت در گزارش‌نویسی" با ارزش عددی 81/40 در رتبه نخست نیازهای آموزشی قرار گرفت. این نتایج بیانگر وجود شکاف قابل توجهی در صلاحیت‌های مروجان در هر سه بعد مورد مطالعه بود. بر مبنای یافته‌ها، پیشنهادهایی برای تقویت آموزش‌های کاربردی در حوزه‌های روانشناسی مخاطب، مهارت‌های ارتباطی، تفکر تحلیلی، رهیافت‌های مشارکتی، آموزش بزرگسالان و اصول گزارش‌نویسی ارائه گردید. یافته‌های پژوهش می‌تواند مبنای بهبود نظام آموزش و ارتقای مروجان کشاورزی کشور قرار گیرد.

http://www.iaeej.ir/article_241851_b296b845418242b2a9b10ab94f18fc8b.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 21 2 2026 02 27 Identifying the Challenges Facing Agricultural Knowledge-based Companies in order to Ensure the Sustainable Food Security of Iran شناسایی چالش‌های پیش روی شرکت‌های دانش‌بنیان کشاورزی به‌منظور تأمین امنیت غذایی پایدار ایران 177 196 241915 10.22034/iaeej.2026.515823.1857 FA سید داود حاجی میررحیمی دانشیار، مرکز آموزش عالی امام خمینی (ره،) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران. امیر افضلی کارشناس امور پژوهشی، مرکز آموزش عالی امام خمینی (ره،) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران. Journal Article 2025 04 09 Food security is a fundamental pillar of sustainable development, and addressing food insecurity must be considered a key objective in national socio-economic planning. Experts know that the roles of knowledge-based agricultural companies in ensuring the sustainable food security of countries are important and fundamental. Nevertheless, knowledge-based companies in the agricultural sector in Iran face numerous challenges, and their failure and bankruptcy rates are very high. This study aims to identify the challenges confronting these companies in contributing to Iran’s sustainable food security, using an exploratory mixed-methods approach. In the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with 15 board members and experts from knowledge-based agricultural companies. The resulting conceptual model was developed using content analysis via MAXQDA12. In the quantitative phase, Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) was employed through SmartPLS 3.2.8 to validate the model. The sample included board members of agricultural knowledge-based companies in Alborz Province, selected through a census method. Data were collected using a researcher-developed questionnaire, whose validity and reliability were confirmed through discriminant validity, composite reliability (CR), and Cronbach’s alpha. Findings revealed 36 challenges grouped into eight major components: legal-regulatory, institutional-organizational, social support, financial, infrastructure, market, and human resources. Based on these findings, practical recommendations are offered to improve the role of knowledge-based companies in ensuring sustainable food security in Iran. تأمین امنیت غذایی از ارکان اصلی توسعه پایدار کشورهاست و مقابله با ناامنی غذایی باید به‌عنوان یکی از اهداف کلان برنامه‌ریزی‌های توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور در نظر گرفته شود. بسیاری از صاحب‌نظران، نقش کشاورزی دانش‌بنیان در تأمین امنیت غذایی پایدار کشورها را مهم و اساسی می‌دانند. با این وجود، شرکت‌های دانش‌بنیان بخش کشاورزی در ایران با چالش‌های عدیده‌ای مواجه هستند و نرخ شکست و ورشکستگی در آن‌ها بسیار بالا است. بر این اساس، هدف اصلی پژوهش حاضر، شناسایی چالش‌های پیشروی شرکت‌های دانش‌بنیان بخش کشاورزی به‌منظور تأمین امنیت غذایی پایدار ایران بود که به روش آمیخته اکتشافی انجام شد. در بخش کیفی با تحلیل محتوای مصاحبه‌های انجام‌شده با 15 تن از اعضای هیئت‌مدیره شرکت‌های دانش‌بنیان بخش کشاورزی و خبرگان به کمک نرم‌افزار MAXQDA12، الگوی مفهومی پژوهش تدوین شد. در بخش کمی، جهت تأیید الگوی مفهومی از تحلیل عاملی تأییدی به روش حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) با نرم‌افزار Smart PLS 3.2.8 استفاده شد. جامعه آماری در بخش کمی شامل اعضای هیئت‌مدیره شرکت‌های دانش‌بنیان بخش کشاورزی استان البرز بودند که به روش سرشماری مورد بررسی قرار گرفتند. به‌منظور جمع‌آوری اطلاعات از پرسشنامه محقق ساخت و مستخرج از بخش کیفی پژوهش استفاده شد. روایی پرسشنامه به‌ روش تشخیصی و پایایی آن از طریق محاسبه ضریب‌های پایایی ترکیبی (CR) و آلفای کرونباخ تأیید شد. نتایج پژوهش نشان داد که در مجموع، 36 چالش در قالب 8 مفهوم اصلی "شبکهسازی و ارتباطات " "قانونی-حقوقی "، "نهادی - سازمانی "، "حمایتهای اجتماعی "، "مالی "، "زیرساخت "، "بازار " و "نیروی انسانی " پیشروی شرکت‌های دانش‌بنیان کشاورزی برای تأمین امنیت غذایی پایدار وجود دارد. در پایان بر اساس یافته‌های تحقیق، پیشنهادهایی به‌منظور برون‌رفت از چالش‌ها و بهبود نقش‌آفرینی شرکت‌ها در زمینه تأمین امنیت غذایی پایدار ایران ارائه شد

http://www.iaeej.ir/article_241915_9d999c8e90e0edee410ff68a018d2115.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 21 2 2026 02 27 Analysis of the Components for the Effective Implementation of Model Sites (Case Study: Urmia Lake Basin) تحلیل مؤلفه‌های اجرای اثربخش سایت‌های جامع الگویی (مورد مطالعه: حوضه آبریز دریاچه ارومیه) 197 214 243200 10.22034/iaeej.2026.546255.1876 FA مجید رضا خداوردیان استادیار، موسسه آموزش و ترویج کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. 0000-0001-8536-4249 جواد قاسمی استادیار، موسسه آموزش و ترویج کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. عرفان علی میرزایی استادیار، موسسه آموزش و ترویج کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. Journal Article 2025 09 10 One of the factors influencing the improvement of the effectiveness of extension activities is the appropriate selection and implementation of extension models and methods. Among these, model sites are one of the common extension models in Iran, which are implemented with a participatory and synergistic approach in various fields and sub-sectors of agriculture. Accordingly, the main objective of this survey research was to investigate and analyze the components of effective implementation of model sites in the Urmia Lake basin. The statistical population of the study consisted of the core farmers of the main units of 80 model sites in the Urmia Lake basin across three provinces: East Azerbaijan (34 sites), West Azerbaijan (40 sites), and Kurdistan (6 sites), which were evaluated using a census method. The validity of the questionnaire was confirmed by a panel of experts and the Average Variance Extracted (AVE), and its reliability was confirmed by Cronbach's alpha and Composite Reliability (CR). The collected data were analyzed using Smart PLS3 software. The results of the confirmatory factor analysis showed that the presented model for the effective implementation of model sites has seven dimensions: "informing and awareness raising," "comprehensive joint action plan," "executive organization," "predicted expectations," "practical techniques and strategies presented at the site," "implementation of field extension programs," and "documentation of actions and activities," all of which were confirmed for homogeneity and reliability. Accordingly, it is suggested that in order to institutionalize model sites as a participatory and problem-oriented model in agricultural extension based on the confirmed implementation dimensions and components, in addition to policymaking, training of implementing agents, and providing adequate funding and technical and logistical support must also be ensured. یکی از عوامل مؤثر بر بهبود اثربخشی فعالیت‌های ترویجی، انتخاب و اجرای مناسب الگوها و روش‌های ترویجی است. در این بین، سایت‌های جامع الگویی تولیدی ـ ترویجی، یکی از الگوهای ترویجی رایج در کشور است که با رویکردی مشارکتی و هم‌افزایانه در حوزه‌ها و زیربخش‌های مختلف کشاورزی اجرا می‌شود. هدف کلی پژوهش پیمایشی حاضر، بررسی و تحلیل مؤلفه‌های اجرای اثربخش سایت‌های جامع الگویی در حوزه آبریز دریاچه ارومیه بود. جامعه آماری تحقیق، کشاورزان محوری واحدهای اصلی 80 سایت جامع الگویی تولیدی ـ ترویجی حوزه دریاچه ارومیه بود که به‌صورت تمام شماری مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند. روایی پرسشنامه توسط پنل متخصصان و میانگین واریانس استخراج شده و پایایی آن توسط آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی تأیید شد. واکاوی داده‌ها توسط نرم‌افزار Smart PLS3 انجام گرفت. نتایج حاصل از تحلیل عاملی تأییدی نشان داد که مدل ارائه شده اجرای اثربخش سایت‌های جامع الگویی دارای هفت بعد «زمینه‌یابی، اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی»، «برنامه جامع اقدام مشترک»، «سازمان اجرایی کار»، «انتظارات پیش‌بینی شده»، «فنون و راهکارهای عملی ارائه شده در سایت»، «اجرای برنامه‌های ترویجی عرصه‌ای» و «مستندسازی اقدامات» بود که همگنی و پایایی آن‌ها مورد تأیید قرار گرفت. بر این اساس پیشنهاد می‌شود که برای نهادینه‌سازی سایت‌های جامع الگویی به‌عنوان الگویی مشارکتی و مسئله‌محور در ترویج کشاورزی بر اساس ابعاد و مؤلفه‌های اجرایی تأیید شده، علاوه بر سیاست‌گذاری، آموزش‌‌‌ و توجیه عوامل اجرایی، بایستی اعتبار و پشتیبانی فنی و لجستیک مناسب نیز فراهم شود.

http://www.iaeej.ir/article_243200_d8ad66c6352390fda38cdafc47479d07.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 21 2 2026 02 20 Sustainability Assessment of Sheep and Goat Farming Systems in Jiroft County ارزیابی پایداری سامانه‌های پرورش گوسفند و بز در شهرستان جیرفت 215 235 245310 10.22034/iaeej.2026.553451.1886 FA محسن عادلی ساردوئی استادیار، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه جیرفت، جیرفت، ایران. باب اله حیاتی استاد، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. Journal Article 2025 10 15 Many researchers argue that goat and sheep farming systems, which have evolved to adapt to environmental conditions, differ in production scale, resource use, species diversity, production patterns, and socioeconomic as well as marketing characteristics at local and regional levels. Therefore, the sustainability of livestock systems should be analyzed separately. In Iran, most sustainability assessments have focused on agricultural and horticultural systems, while livestock production systems have received limited attention despite their importance for sustainable development. This study aimed to evaluate the sustainability of nomadic and village-based livestock systems in one of Iran’s main agricultural and pastoral regions, located in southern Kerman Province. The research was conducted during the 2023–2024 agricultural year among livestock producers in Jiroft County, using a localized framework derived from international sustainability indicators. A total of 29 parameters were designed under four components: productivity, stability and resilience, self-management, and adaptability and equity. Data were collected through field surveys using structured questionnaires. Results indicated significant differences between the two systems across the studied parameters. Overall, 53% of the farms exhibited low sustainability levels, while only 11 percent were highly sustainable. The study highlights the need to enhance sustainability across all examined بسیاری از پژوهشگران معتقدند سامانههای پرورش گوسفند و بز در سطح محلی و ناحیهای به لحاظ فاکتورهای تولیدی متمایز هستند و بر این اساس باید پایداری سیستم‌های دامی به‌طور جداگانه مورد تجزیه تحلیل قرار گیرند. مطالعات پایداری در ایران بیشتر تمرکز بر مطالعه بوم‌ نظام‌های زراعی و باغی داشته است و کمتر به بررسی پایداری نظام‌های دامپروری به‌عنوانی عامل تأثیرگذار در اهداف توسعه پایدار پرداخته شده است. هدف این مطالعه ارزیابی سامانه‌های پرورش گوسفند و بز در شهرستان جیرفت در یکی از قطب‌های کشاورزی و دامپروری ایران، در جنوب استان کرمان بوده است. با استفاده از تلفیقی از شاخص‌های برگرفته شده از مطالعات بین‌المللی و تلاش برای بومی‌سازی آن‌ها این مطالعه در سال زراعی 1402 در جمعیت دامپروری شهرستان جیرفت در دو سامانه پرورش عشایری و روستایی صورت پذیرفت. جامعه آماری تحقیق بر اساس گزارش سازمان جهاد کشاورزی جنوب استان کرمان شامل 7714 بهره‌بردار سامانه عشایری و 12575 بهره‌بردار در نظام روستایی بوده است. حجم نمونه با استفاده از جدول کرجسی و مورگان 377 نفر تعیین شد؛ که به ترتیب 143 و 234 نمونه از سامانه عشایری و روستایی انتخاب شده‌اند در مجموع 29 پارامتر در قالب 5 عامل شامل: بهره‌وری (7 متغیر)، پایایی و ثبات (8 متغیر)، خود مدیریتی (5 متغیر) و قابلیت سازگاری و برابری (9 متغیر) طراحی شد و با استفاده از پرسشنامه به صورت حضوری در جامعه مورد مطالعه تکمیل شد. در نگاه کلی بیش از 53 درصد نمونه‌های مورد مطالعه در طبقه با امتیاز پایداری پایین قرار دارند و تنها 11 درصد آن‌ها در وضعیت مناسب پایداری قرار دارند. نتایج نشان داد بین دو سامانه فوق به لحاظ پارامترهای مورد مطالعه تفاوت معنی‌داری وجود دارد. نتایج تحقیق با مطالعات قبلی هم‌راستا بوده است. بر اساس نتایج تحقیق همه سامانه‌های تولید دامپروری در منطقه مورد مطالعه نیاز به بهبود وضعیت پایداری در عامل‌های مورد مطالعه دارند. در این تحقیق یک نوآوری و ابزار مناسب جهت بررسی سامانه‌های دامپروری در مطالعه‌های داخل کشور معرفی شده است. نتایج این مطالعه می‌تواند به‌منظور بهبود وضعیت پایداری در منطقه مورد مطالعه توسط تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران مورد بهره‌برداری قرار گیرد.

http://www.iaeej.ir/article_245310_3d2be70e0fe454729f39bc597ca587a9.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 21 2 2026 02 20 Conceptual model of Land Development based on Wheat Cultivation الگوی مفهومی برای توسعه زمین‌پایه کشت گندم 237 253 246450 10.22034/iaeej.2026.505922.1849 FA عباس سحرخیز دانشجوی دکتری توسعه کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران. ایرج ملک محمدی استاد ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0001-5529-7743 غلامحسین زمانی استاد ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. Journal Article 2025 08 12 The country's self-sufficiency in wheat production requires a suitable model for developing its cultivation. This research was conducted to answer how to develop the land base for wheat cultivation with a capacity-based approach and aimed to design a wheat cultivation development model with a qualitative perspective through documentation method, and since there was no theory to explain the phenomenon in question, it was used the grounded theory method. The statistical population includes documentary sources, including scientific articles, theses, books, and scientific reports from relevant centers over 20 years (2000 to 2020), due to their scientific richness, 120 samples were randomly used. After three coding stages, data processing using MAXQDA20 software resulted in the extraction of 132 concepts (with 459 repetitions) and 32 subcategories in a 4-dimensional format. The main dimension of wheat cultivation development (dependent factor) with 5 variables consists of economic factors with 10 variables, social factors with 7 variables, and environmental with factors 10 variables. Comparison of MAXQDA’s output software model and theoretical model showed that the variable of exploitation type was removed due to non-repetition and relevance, and the variables of age, occupation, and education were combined in the variables of demographic characteristics. Land integration, area under cultivation, irrigation method, price, and cost were added to economic factors; and variables of ownership, education and extension, poverty and destitution, technical knowledge and labor performance were added to social factors; and variables of cultivation type, land use, fallow, optimal cultivation pattern, GDD and use of fertilizers and pesticides were added to climate factors. The variables of cost and production rate in the economic factor, population characteristics and poverty and deprivation in the social factor, climate and type of cultivation in the environmental factor, income increase-yield increase jointly, and preservation of land physiography in the development factor had the highest and lowest recurrences, respectively. The obtained conceptual model can be used for planning the development of wheat-based land, training wheat farmers, and in research and implementation activities. در شرایط کنونی، خودکفایی کشور در تولید محصولات کشاورزی، نیازمند الگویی مناسب برای توسعه کشت، به‌ویژه کشت گندم، است. این پژوهش با هدف تبیین چگونگی توسعه زمین‌پایه کشت گندم بر پایه رویکرد ظرفیت‌گرا و طراحی الگوی توسعه آن، با رویکرد کیفی و به روش اسنادی انجام شد. از آنجا که نظریه‌ای جامع برای تبیین این پدیده وجود نداشت، از روش نظریه داده‌بنیاد (Grounded Theory) استفاده شد. جامعه پژوهش شامل منابع اسنادی، از جمله مقاله‌های علمی، پایان‌نامه‌ها، کتاب‌ها و گزارش‌های علمی منتشرشده در فاصله سال‌های 2000 تا 2020 بود که از میان آن‌ها، 120 منبع به دلیل غنای علمی انتخاب و بررسی شد. داده‌ها پس از سه مرحله کدگذاری با استفاده از نرم‌افزار مکس‌کیودا نسخه 20 (MAXQDA20) تحلیل شدند. در نهایت، 132 مفهوم (با 459 تکرار) و 32 مقوله فرعی در قالب چهار بعد استخراج شد. بعد توسعه کشت گندم از پنج متغیر تشکیل شد و تحت تأثیر سه عامل اقتصادی (10 متغیر)، اجتماعی (7 متغیر) و محیطی (10 متغیر) قرار دارد. مقایسه مدل حاصل از تحلیل داده‌ها با مدل نظری نشان داد که متغیر «نوع بهره‌برداری» به دلیل بی‌ارتباطی و تکرار نشدن در مرحله تحلیل داده‌ها حذف شد. همچنین، متغیرهای سن، شغل و تحصیلات در قالب متغیر «ویژگی‌های جمعیتی» ادغام شدند. افزون بر این، متغیرهای یکپارچه‌سازی اراضی، سطح زیر کشت، روش آبیاری، قیمت و هزینه به عامل اقتصادی؛ متغیرهای مالکیت، آموزش و ترویج، فقر و تنگدستی، دانش فنی و عملکرد نیروی کار به عامل اجتماعی؛ و متغیرهای نوع کشت، کاربری اراضی، آیش، الگوی بهینه کشت، نیاز حرارتی (Growing Degree Days (GDD)) و استفاده از کود و سم به عامل محیطی افزوده شدند. در میان متغیرها، هزینه و میزان تولید در عامل اقتصادی، ویژگی‌های جمعیتی و فقر و تنگدستی در عامل اجتماعی، آب‌وهوا و نوع کشت در عامل محیطی، افزایش درآمد و افزایش عملکرد (به‌طور مشترک) در عامل توسعه، بیشترین تکرار را داشتند؛ در حالی که حفظ تنکارنگاری زمین (Physiography) کمترین تکرار را به خود اختصاص داد. مدل مفهومی حاصل از این پژوهش می‌تواند در برنامه‌ریزی توسعه کشت گندم، آموزش گندم‌کاران و فعالیت‌های پژوهشی و اجرایی مورد استفاده قرار گیرد.

http://www.iaeej.ir/article_246450_d5c26cfec3329e0470bddad1ff42c028.pdf