انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 22 1 2026 08 23 Scalability of Climate Change Adaptation Initiatives, Case of Aerobic Rice Cultivation in Golestan Province مقیاس‌پذیری ابتکارات مدیریت آب در کشاورزی با رویکرد سازگاری با تغییر اقلیم، مورد کشت برنج هوازی در استان گلستان 1 24 251621 10.22034/iaeej.2026.573021.1901 FA فاطمه سراوانی دانش آموخته توسعه روستایی، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده مدیریت کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران محمد شریف شریف زاده استاد گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده مدیریت کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران 0000-0002-7923-0225 غلامحسین عبداله زاده استاد گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده مدیریت کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران 0000-0002-5540-0760 Journal Article 2026 01 30 The main objective of this research was to investigate the scalability of aerobic rice cultivation in Golestan Province and to identify the factors influencing it. This applied research was conducted using a survey strategy. The data collection tool and measurement of variables was a researcher-developed questionnaire consisting of nine sections, which was designed based on a theoretical framework integrating the theories of conservation motivation and social exchange to enhance the upscaling of aerobic rice cultivation. The face and content validity of the questionnaire items was confirmed based on the consensus of a group of experts, and its reliability was validated through the calculation of Cronbach’s alpha coefficients for the main scales of the study, which ranged from 0.722 to 0.844. The statistical population of the study included rice farmers in seven counties of Golestan Province who were engaged in aerobic rice cultivation and had experience in scaling up this initiative on their farms (N = 355). To determine the sample size for the study, the Krejcie and Morgan table was used (n = 172). The statistical analysis of this research was conducted using SPSS 26, utilizing multiple logistic regression analysis. According to the regression analysis results, perceptions of vulnerability to climate change (water scarcity) (B = 1.293), perceptions of self-efficacy (B = 1.839), perceptions of costs (B = −1.261), perceptions of value (B = 6.578), perceptions of rewards (B = 1.657), and perceptions of expectations (B = 0.633) significantly affected the scalability of aerobic rice cultivation. Additionally, among the demographic and agricultural variables, rice cultivation experience (B = 0.214), yield (B = 0.823), and access to extension services (B = 5.044) were found to have significant effects on the scalability of aerobic rice cultivation. Therefore, it can be concluded that the scalability of aerobic rice cultivation is influenced by a set of cognitive constructs related to protective behavior, social exchange, and, of course, demographic and agricultural variables. In other words, although rice farmers have adopted aerobic rice cultivation in response to protective approaches under conditions of water scarcity and drought, this action, from the perspective of social exchange, necessitates interaction with other stakeholders and actors, including farmers and local authorities, as well as the provision of expected incentives and support. هدف کلی این پژوهش، بررسی مقیاسپذیری کشت برنج هوازی در استان گلستان و شناساییعوامل مؤثر بر آن بود. این پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی است که با راهبرد پیمایش انجام شد. ابزار گردآوری داده‌ها و اندازه‌گیری متغیرها، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته شامل نه قسمت بود که با توجه به الگوی نظری مبتنی بر تلفیق نظریه‌های انگیزه حفاظت و مبادله اجتماعی برای ارتقای مقیاس کشت و کار هوازی برنج تدوین شد. روایی ظاهری و محتوایی سؤالات پرسشنامه ها بر اساس برآیند نظرات گروهی از کارشناسان مورد تأیید قرار گرفت و پایایی آن با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ برای مقیاس‌های اصلی پژوهش در محدوده بین 0/722 و 0/864 که نشان‌دهنده پایایی قابل‌قبول ابزار است. جامعه آماری پژوهش شامل شالیکاران در هفت شهرستان استان گلستان بود که به کشت برنج هوازی مشغول بوده و مقیاس‌افزایی این ابتکار را در مزارع خویش تجربه کرده‌ بودند (315=N). برای تعیین حجم نمونه پژوهش از جدول کرجسی و مورگان استفاده شد (172n=). محاسبات آماری این پژوهش، به‌وسیله نرم‌افزار SPSSv26 با بهره‌گیری از تحلیل رگرسیون لجستیک چندگانه صورت گرفت. بر اساس یافته‌های تحلیل رگرسیونی، ادراک از آسـیب‌پذیـری در برابــر تغییرات اقلیم (کم آبی) (1/293=B)، ادراک از خــودکارآمـدی (1/839=B)، ادراک از هزینه هـا (1/261-=B)، ادراک از ارزش (6*578=B)، ادراک از پاداش (1/657=B) و ادراک از انتظارات (0/633=B) بر مقیاس‌پذیری تأثیر دارند. علاوه بر این، از بین متغیرهای جمعیت‌شناختی و زراعی، تأثیر سابقه کشت برنج (0/241=B)، عملکرد (0/823=B) و دسترسی به خدمات ترویجی (5/044=B) بر مقیاسپذیری کشت هوازی برنج معنادار شده‌اند. یافته‌ها نشان دادند که، مقیاسپذیری کشت هوازی برنج متأثر از مجموعه‌ای از سازه‌های ذهنی مرتبط با رفتار حفاظتی، مبادله اجتماعی و متغیرهای جمعیت‌شناختی و زراعی است. به‌عبارت‌دیگر، هرچند شالیکاران با رویکرد حفاظتی در شرایط کم‌آبی و خشکسالی به کشت و کار هوازی برنج روی آورده‌اند، با این‌حال این کنش از منظر مبادله اجتماعی، نیازمند تعامل با سایر ذینفعان و دست‌اندرکاران، از جمله شالیکاران و مسئولان محلی و دریافت مشوق‌ها و حمایت‌های مورد انتظار است.

http://www.iaeej.ir/article_251621_f54d16b65a5d5294a7d13d759df0d687.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 22 1 2026 08 23 Developing and Prioritizing a Roadmap for Agricultural Smartness Centered on Sustainable Entrepreneurship: A Combined Approach of Comparative Study and Multi-Criteria Decision-Making طراحی نقشه راه هوشمندسازی کشاورزی ایران با تأکید بر کارآفرینی پایدار: ترکیب تجارب جهانی و اولویت‌بندی مبتنی بر تحلیل سلسله‌مراتبی 25 55 253200 10.22034/iaeej.2026.582471.1906 FA احمد جلیلی استادیار گروه مهندسی کامپیوتر، دانشکده علوم پایه و فنی مهندسی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس، ایران 0000-0001-7241-1253 هادی ثنائی پور دانشیار گروه علوم مدیریت، دانشکده علوم انسانی آزادشهر، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس، ایران 0000-0002-5360-2879 Journal Article 2026 05 20 In today's world, agriculture needs to undergo transformation to overcome challenges such as population growth, resource constraints, and climate change, and the adoption of digital and smart technologies is recognized as a fundamental strategy for facilitating this transition. However, the lack of a comprehensive roadmap that determines the optimal policy mix suited to the institutional and market context for fostering entrepreneurship in this sector has left decision-makers facing strategic uncertainty. The main objective of this study is to identify, formulate, and prioritize smart strategies for the development of sustainable entrepreneurship in Iran’s agricultural sector, drawing on the experiences of leading countries. This study was conducted using a mixed-method exploratory design in two consecutive phases. In the qualitative phase, an international comparative study approach was employed to examine the policies of 11 developed countries using content analysis. The analytical framework for this phase was based on the integration of the SECI knowledge management model and dynamic capabilities theory. In the quantitative phase, the identified strategies were weighted and prioritized using the AHP technique, based on the judgments of a panel of experts within Iran’s agricultural innovation ecosystem. A comparative analysis of country experiences led to the identification of 12 key strategies, which were categorized into four main dimensions: “cognitive,” “technological,” “transparency and exchange,” and “transformative” infrastructures. The final synthesis of the AHP results showed that the “education and empowerment” indicator (cognitive infrastructure) ranked first among the strategic priorities, accounting for 18.9% of the total weight. This was followed by “marketing platforms,” with 15.4%, and “precision and data-driven agriculture,” with 12.0%. Pareto analysis demonstrated that these three critical factors collectively accounted for 46.3% of the overall importance of the roadmap. Advanced technologies such as artificial intelligence and robotics were also ranked among the lowest-priority areas due to structural and land-scale constraints in Iran. The research findings strongly suggest that the transition to smart agriculture in developing economies is a human-centered and economically driven mission rather than merely a hardware-related challenge. Strategic success in this direction requires prioritizing the enhancement of farmers’ digital literacy, creating transparency in the supply chain through intermediary platforms, and developing infrastructure connectivity in rural areas. کشاورزی ایران برای مواجهه با محدودیت منابع، تغییرات اقلیمی و ضرورت توسعه کارآفرینی پایدار، نیازمند گذار به الگویی هوشمند و داده‌محور است. بااین‌حال، نبود یک نقشه راه جامع و متناسب با شرایط نهادی و بازار، اولویت‌بندی اقدامات هوشمندسازی را دشوار خواهد ساخت. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت‌بندی راهبردهای هوشمندسازی کشاورزی ایران با تأکید بر کارآفرینی پایدار انجام شد. این پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی در دو مرحله انجام شد. در مرحله نخست، تجارب ۱۱ کشور با استفاده از مطالعه تطبیقی و تحلیل مضمون بررسی و راهبردهای کلیدی در چهار بعد شناختی، فناورانه، شفافیت و مبادله و تحول‌آفرین استخراج شد. در مرحله دوم، راهبردهای شناسایی‌شده با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی و بر اساس قضاوت‌های خبرگان اولویت‌بندی شد. نتایج نشان داد که آموزش و توانمندسازی، پلتفرم‌های بازار‌رسانی و کشاورزی دقیق و داده‌محور مهم‌ترین اولویت‌ها بودند و در مجموع 46/3 درصد از وزن کل را به خود اختصاص دادند. یافته‌ها نشان دادند که گذار به کشاورزی هوشمند در ایران، پیش از توسعه فناوری‌های پیشرفته، به تقویت سرمایه انسانی، دسترسی مؤثر به بازار و توسعه زیرساخت‌های ارتباطی نیاز دارد. نوآوری پژوهش در ارائه یک نقشه راه بومی و اولویت‌بندی‌شده است که با تلفیق شواهد تطبیقی بین‌المللی و قضاوت خبرگان، الزامات فناورانه، نهادی، اقتصادی و کارآفرینانه هوشمندسازی کشاورزی ایران را در چارچوبی یکپارچه مورد توجه قرار می‌دهد.

http://www.iaeej.ir/article_253200_fc09f045eb41d0ce35d1d3c0df760095.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 22 1 2026 08 23 Structural Analysis of CIPP Model Components on Effectiveness of Healthy Product Extension Sites تحلیل ساختاری اثربخشی سایت‌های الگویی تولید محصول سالم: کاربرد مدل ارزشیابی سیپ 57 76 247917 10.22034/iaeej.2026.566568.1897 FA علی اسداله پور استادیار، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی مازندران، سازمان تحقیقات، آموزش وترویج کشاورزی، ساری، ایران 0009-0004-5832-9797 مجیدرضا خداوردیان استادیار، عضو هیئت علمی موسسه آموزش و ترویج، سازمان تحقیقات، آموزش وترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0001-8536-4249 Journal Article 2025 12 16 -The purpose of this study was to analyze the structural relationships among the components of the CIPP evaluation model—Context, Input, Process, and Product—in explaining the effectiveness of model sites for promoting healthy product production. The present research was applied in terms of purpose and descriptive-survey in terms of method, with a causal approach. The statistical population consisted of farmers participating in model sites for healthy product production in Iran. Using stratified random sampling with proportional allocation, 300 individuals from five selected provinces were studied. Data were analyzed using Structural Equation Modeling (SEM) with LISREL software. The results indicated that the CIPP model operates as a coherent causal chain. The findings showed that the “Context” component had significant positive effects on “Input” (β = 0.41) and “Product” (β = 0.67), whereas its direct effect on “Process” was not significant. In contrast, the “Input” component, with a path coefficient of 0.92, emerged as the strongest predictor of “Process,” highlighting the key role of human resources, facilitation capacity, and supporting infrastructure in effective program implementation. Moreover, the significant path from “Process” to “Product” underscores the central role of implementation quality in transforming resources into expected outcomes. Overall, the results provide clear evidence of an “implementation gap” in the conversion of inputs into outputs, indicating that the effectiveness of model sites for healthy product production depends more on the quality of process management and facilitative interactions than on the quantity of physical resources. ارزیابی اثربخشی برنامه‌های ترویج کشاورزی مستلزم شناخت روابط میان عوامل زمینه‌ای، منابع، فرآیندهای اجرایی و پیامدهای حاصل از اجرای برنامه‌ها است. با وجود کاربرد گسترده سایت‌های الگویی تولید محصول سالم، تاکنون روابط ساختاری این مؤلفه‌ها در چارچوب مدل ارزشیابی (CIPP) کمتر مورد آزمون قرار گرفته است. هدف این پژوهش تحلیل روابط ساختاری بین مؤلفه‌های این مدل، در تبیین اثربخشی سایت‌های الگویی ترویج تولید محصول سالم بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی-پیمایشی با رویکرد علّی انجام شد. جامعه آماری این پژوهش شامل کشاورزان مشارکت‌کننده در سایت‌های الگویی تولید محصول سالم در ایران بود که تعداد 300 نفر از آن‌ها با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای با انتساب متناسب از پنج استان منتخب کشور انتخاب شدند. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) و نرم‌افزار LISREL انجام شد. نتایج نشان داد که مدل سیپ (CIPP) به‌صورت یک زنجیره علّی منسجم عمل می‌کند. یافته‌ها بیانگر آن است که مؤلفه زمینه تأثیر مثبت و معناداری بر درونداد (41/0 (β = و برونداد (67/0 (β = دارد، اما اثر مستقیم آن بر فرآیند معنادار نیست. در مقابل، مؤلفه درونداد با ضریب مسیر 92/0 به‌عنوان قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده فرآیند شناسایی شد که بر نقش کلیدی منابع انسانی، ظرفیت تسهیلگری و زیرساخت‌های پشتیبان در اجرای اثربخش برنامه‌ها تأکید دارد. افزون بر این، معناداری مسیر فرآیند به برونداد بیانگر نقش محوری کیفیت اجرا در تبدیل منابع به نتایج مورد انتظار است. در مجموع، نتایج شواهد روشنی از وجود شکاف اجرا در مسیر تبدیل دروندادها به بروندادها فراهم می‌آورد و نشان می‌دهد که اثربخشی سایت‌های الگویی تولید محصول سالم بیش از آنکه به حجم منابع فیزیکی وابسته باشد، به کیفیت مدیریت فرآیند و تعاملات تسهیل‌گرانه بستگی دارد.

http://www.iaeej.ir/article_247917_388d66313f19a2568e600f68ae3a7aa3.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 22 1 2026 08 23 Evaluating Online Learning Quality through the Community of Inquiry Framework: The Case of the College of Agriculture and Natural Resources, University of Tehran ارزیابی کیفیت آموزش برخط با استفاده از چارچوب اجتماع کاوشگر (مورد مطالعه: دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران) 77 94 253211 10.22034/iaeej.2026.546992.1877 FA فرانک صحرایی دانش‌آموخته دکتری آموزش کشاورزی پایدار و محیط زیست، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0009-0006-3402-8871 احمد رضوانفر استاد گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0001-8320-791X سیدحمید موحد محمدی استاد گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0003-3101-1848 امیر علم بیگی دانشیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0001-6576-2071 مرضیه کشاورز دانشیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0002-0284-5635 محمدرضا فرخ نیا استادیار گروه آموزش، تجزیه و تحلیل داده‌ها و فناوری، بخش فناوری آموزشی، دانشگاه توئنته، انسخده، هلند 0000-0002-0150-5372 Journal Article 2026 02 12 With the expansion of online education, particularly in specialized fields such as agriculture and natural resources, examining the quality of student learning and interaction has become increasingly important. This study aimed to validate the Community of Inquiry (CoI) framework instrument and assess the state of cognitive, social, and teaching presence in agricultural e-learning environments. The statistical population consisted of 120 students from the Faculties of Agriculture and Natural Resources at the University of Tehran, and data were collected using the Community of Inquiry questionnaire. Given the non-normal distribution of the data, instrument validation was conducted using the Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) approach. The reliability of the instrument was confirmed, with Cronbach’s alpha and Composite Reliability (CR) values exceeding 0.7, while convergent validity was established with an Average Variance Extracted (AVE) above 0.5. Discriminant validity was also verified using the Fornell-Larcker criterion and the Heterotrait-Monotrait (HTMT) ratio. The results demonstrated that the CoI instrument possesses adequate validity and reliability for measuring the three presences in the context of online agricultural higher education. Nevertheless, the average levels of students’ cognitive, social, and teaching presence were significantly below the scale midpoint. The greatest challenge was observed in the cognitive dimension, with teaching and social presence also falling below the expected levels. These findings underscore the need to focus on instructional design, facilitate meaningful interactions, and create an effective social space in online agricultural classes to achieve deep and meaningful learning. با گسترش آموزش برخط، به‌ویژه در حوزه‌های تخصصی مانند کشاورزی و منابع طبیعی، بررسی کیفیت یادگیری و تعاملات دانشجویان، اهمیت ویژه‌ای یافته است. این پژوهش با هدف اعتبارسنجی ابزار چارچوب اجتماع کاوشگر (CoI) و ارزیابی وضعیت حضور شناختی، اجتماعی و آموزشی در محیط‌های آموزش الکترونیکی کشاورزی انجام شد. جامعه آماری شامل ۱۲۰ دانشجوی رشته‌های کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران بود. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه چارچوب اجتماع کاوشگر جمع‌آوری شد. اعتبارسنجی ابزار با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM)انجام گردید. پایایی ابزار با ضریب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی (CR) بالاتر از 0/7 و روایی همگرا با میانگین واریانس استخراج‌شده (AVE) بالاتر از 0/5 تأیید شد. روایی واگرا نیز بر اساس معیار فورنل–لارکر و نسبت HTMT تأیید شد.نتایج نشان داد که ابزار CoI دارای برازش مناسب و قابلیت تعمیم در بستر آموزش عالی کشاورزی است. با وجود این، میانگین نمرات حضور شناختی، اجتماعی و آموزشی دانشجویان پایین‌تر از مقدار میانی مقیاس بود. بیشترین چالش در بعد شناختی مشاهده شد و میانگین حضور آموزشی و اجتماعی نیز پایین‌تر از مقدار میانی مقیاس بود. این یافته‌ها بر ضرورت توجه ویژه به طراحی آموزشی، تسهیل تعاملات و ایجاد فضای اجتماعی مؤثر در کلاس‌های برخط کشاورزی تأکید داردتا یادگیری عمیق و معنادار تحقق یابد.

http://www.iaeej.ir/article_253211_12edb76f53e142ebcbbf3945cfa93796.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 22 1 2026 08 23 Intention of Maladaptive Environmental Behavior Driven by Anger in Lorestan's Agriculture: From Threat Appraisal to Coping Appraisal and Testing the Protection Motivation Theory قصد رفتار ناسازگار محیط‌زیستی ناشی از خشم در کشاورزی لرستان: از ارزیابی تهدید تا ارزیابی مقابله – آزمون نظریه انگیزش حفاظت 95 116 253214 10.22034/iaeej.2026.587396.1910 FA احترام پیری دانشجوی دکتری توسعه کشاورزی، گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0009-0006-3748-2842 محمد بادسار دانشیار، گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0000-0002-0264-9116 رویا کرمی دانشیار گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران امیر نعیمی دانشیار، گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0000-0001-5423-7917 Journal Article 2026 06 17 Environmental degradation is one of the fundamental global challenges, particularly in developing countries. Unsustainable agriculture is considered one of the most significant factors exacerbating this degradation, a process accompanied by ecosystem deterioration and the depletion of natural resources resulting from human activities. Although the physical consequences of environmental degradation have been well documented, its psychological effects on individuals and communities require further investigation. Observing habitat destruction and biodiversity loss, as well as experiencing natural disasters, can evoke feelings of helplessness, grief, or anger. This study aimed to analyze the intention toward maladaptive environmental behavior driven by anger among agricultural operators, utilizing Protection Motivation Theory (PMT). The present research is a descriptive-correlational study, with data collected through a questionnaire-based survey. The statistical population comprised agricultural operators in Lorestan Province, Iran. The sample size was determined to be 384 individuals using Cochran’s formula; to ensure reliability, 400 questionnaires were administered, of which 390 valid responses were ultimately analyzed. A stratified multistage sampling method was employed. Structural equation modeling (SEM) was used for data analysis. The results indicated that perceived vulnerability, perceived severity, response efficacy, and self-efficacy had significant negative effects on the intention toward maladaptive environmental behavior driven by anger. Conversely, response cost had a significant positive effect. Ultimately, the structural model demonstrated that the predictor variables accounted for 46% of the variance in the intention toward maladaptive environmental behavior driven by anger among farmers. تخریب محیط‌زیست یکی از چالش‌های اساسی جهانی به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه است. کشاورزی ناپایدار از مهم‌ترین عوامل تشدید این تخریب محسوب می‌شود؛ فرآیندی که با زوال اکوسیستم‌ها و کاهش منابع طبیعی ناشی از فعالیت‌های انسانی همراه است. اگرچه پیامدهای فیزیکی تخریب محیط‌زیست مستند شده‌اند، اما آثار روانی آن بر افراد و جوامع نیازمند بررسی بیشتری است. مشاهده نابودی زیستگاه‌ها، کاهش تنوع زیستی و تجربه بلایای طبیعی می‌تواند احساس درماندگی، اندوه یا خشم ایجاد کند. این مطالعه با هدف تحلیل قصد رفتار ناسازگار محیط‌زیستی ناشی از خشم در میان بهره‌برداران کشاورزی با استفاده از نظریه انگیزش حفاظت انجام شد. پژوهش حاضر توصیفی–همبستگی بوده، داده‌ها با استفاده از روش پیمایش و ابزار پرسشنامه گردآوری شدند. جامعه آماری شامل بهره‌برداران کشاورزی استان لرستان بود. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران 384 نفر تعیین شد. در مجموع 400 پرسشنامه جمع‌آوری شد که پس از بررسی، 390 پرسشنامه معتبر برای تحلیل مورد استفاده قرار گرفت. روش نمونه‌گیری به روش طبقه‌ای چندمرحله‌ای انجام شد.. برای تحلیل داده‌ها و آزمون مدل مفهومی پژوهش، از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری با رویکرد مبتنی بر کوواریانس (CB-SEM) و نرم‌افزار AMOS استفاده شد. نتایج نشان داد درک آسیب‌پذیری، شدت درک‌شده، اثربخشی پاسخ و خودکارآمدی اثر منفی و معناداری بر قصد رفتار ناسازگار محیط‌زیستی ناشی از خشم دارند. در مقابل، هزینه پاسخ اثر مثبت و معناداری داشت. در نهایت، متغیرهای پیش‌بین در مجموع 46 درصد از واریانس قصد انجام رفتارهای ناسازگارانه محیط‌زیستی را تبیین کردند (0/46=R2).

http://www.iaeej.ir/article_253214_89677d86a305a5b985427b92a81bc038.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 22 1 2026 08 23 Agroecology and the Sustainability of Ecosystem Services: Attitude of Farm Households کشاورزی بوم‌شناختی و پایداری خدمات زیست‌بوم؛ نگرش روستاییان بهره بردار 117 134 252370 10.22034/iaeej.2026.562385.1894 FA بهاره زارعی منش دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، بخش ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0009-0006-0132-1633 راضیه نامدار دانشیار، بخش ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0003-3445-2999 Journal Article 2025 11 26 Since ancient times, humans have benefited greatly from ecosystem services. The types of services that ecosystems can provide to human societies fall into four categories: provisioning, regulating, cultural, and supporting services, which influence the culture of rural communities. The present study was conducted with the aim of explaining the four ecosystem services and identifying the factors affecting ecological agriculture through a survey method among the rural community of Dashti County, Bushehr Province. The sample size was determined using a multistage random sampling method and the Cochran formula, resulting in 232 respondents. The results of cluster analysis showed that ecosystems play a decisive role in meeting the livelihood, environmental, and cultural needs of rural communities, and that increasing the level of conscious exploitation of these services can improve the provision of ecosystem services and the sustainability of villagers’ livelihoods. Based on the application of confirmatory factor analysis using LISREL software, the goodness-of-fit results (RMSEA = 0.071) showed that all the obtained coefficients were satisfactory, and, based on the fitted research model, the constructs used to examine the four dimensions of ecosystem services demonstrated acceptable compatibility. The results also showed that 40% of the variance in rural people’s attitudes toward ecological agriculture could be explained by factors affecting ecosystem services. Considering the research findings, solutions and suggestions, including value-based educational programs, strengthening social and cultural capital, designing effective institutional support packages, and emphasizing long-term ecological benefits, are proposed to explain and strengthen the acceptance of ecological agriculture. از دیرباز، جوامع انسانی از خدمات زیست‌بوم بهره‌مند بوده‌اند. خدماتی که زیست‌بوم می‌تواند به جامعه انسانی ارائه دهد در چهار دسته خدمات تولیدی، تنظیمی، فرهنگی و پشتیبانی قرار می‌گیرند و می‌توانند بر فرهنگ جامعه روستایی اثرگذار باشند. پژوهش حاضر با هدف تبیین خدمات چهارگانه زیست‌بوم و شناسایی عوامل مؤثر بر کشاورزی بوم‌شناختی، به روش پیمایشی در میان روستاییان شهرستان دشتی در استان بوشهر انجام شده است. حجم نمونه با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی چندمرحله‌ای و فرمول کوکران 232 نفر تعیین شد. نتایج تحلیل خوشه‌ای نشان داد که زیست‌بوم نقش تعیین‌کننده‌ای در تأمین نیازهای معیشتی، محیط‌ زیستی و فرهنگی جامعه روستایی مورد مطالعه دارد و افزایش سطح بهره‌برداری آگاهانه از آن می‌تواند موجب ارتقای سطح خدمات زیست‌بوم و پایداری معیشت روستاییان شود. بر اساس نتایج تحلیل عاملی تأییدی با استفاده از نرم‌افزار لیزرل (Lisrel)، شاخص‌های نیکویی برازش (RMSEA=0/071) نشان داد که کلیه ضرایب به‌دست‌آمده در محدوده مطلوب قرار داشتند. مدل برازش‌یافته پژوهش، برازش مطلوب سازه‌های مورد استفاده برای بررسی ابعاد چهارگانه خدمات زیست‌بوم را نشان داد. همچنین، نتایج نشان داد 40 درصد از واریانس نگرش کشاورزی بوم‌شناختی روستاییان به‌وسیله عوامل مؤثر بر خدمات زیست‌بوم تبیین می‌شود. با توجه به یافته‌های پژوهش، راهکارها و پیشنهادهایی شامل برنامه‌های آموزشی مبتنی بر ارزش‌ها، تقویت سرمایه اجتماعی و فرهنگی، طراحی بسته‌های حمایتی نهادی اثربخش و تأکید بر منافع بلندمدت اکولوژیکی در راستای تبیین و تقویت پذیرش کشاورزی بوم‌شناختی پیشنهاد می‌شود.

http://www.iaeej.ir/article_252370_c0170b56a1009c0c663c09524469208a.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 22 1 2026 08 23 Analyzing the Dimensions Associated with the Use of Artificial Intelligence in Higher Education System in Iran واکاوی ابعاد مرتبط با استفاده از هوش مصنوعی در نظام آموزش عالی ایران 135 153 250509 10.22034/iaeej.2026.573750.1902 FA عطیه امین دین دانشجوی دکتری، بخش علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران حمیدرضا پورقاسمی استاد، بخش علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران صمد نژاد ابراهیمی استاد، گروه فیتوشیمی، پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0000-0003-2167-8032 Journal Article 2026 02 03 The rapid expansion of generative artificial intelligence (AI) in higher education has created new opportunities and challenges in teaching and research. Despite the increasing use of this technology in universities, there is still limited understanding of the motivations, challenges, and performance evaluation criteria associated with AI use among different academic groups in Iran, particularly in applied and scientific fields such as agriculture and natural resources. The present study aimed to analyzing the dimensions associated with the use of artificial intelligence in higher education system in Iran. This study was conducted using a survey-based approach at the national level. The statistical population included faculty members, postdoctoral researchers, students, and other researchers from universities and higher education institutions across the country who participated through voluntary sampling. Data were collected using an electronic questionnaire distributed via Google Forms. In total, 650 completed questionnaires were collected, including responses from faculty members (341 participants), postdoctoral researchers (50 participants), students (139 participants), and other researchers (120 participants) across six academic disciplines. Data were analyzed using SPSS software, descriptive statistics, percentage analysis, and the Chi-square test. The conceptual framework of the study was developed based on the literature related to technology acceptance and the individual and professional factors influencing AI use. The findings revealed that time-saving was the primary motivation for using AI among respondents, accounting for more than 55% of responses in most groups, reaching 67.78% in the engineering and technology group. In contrast, lack of proper training and ethical concerns were identified as the most significant challenges associated with the use of this technology. Furthermore, significant differences were observed among academic activity levels regarding certain patterns of AI use and motivations for adopting this technology. Overall, the findings indicate that improving specialized training, strengthening trust in AI-generated outputs, and systematically addressing ethical considerations are key factors in enhancing the effective use of AI in higher education. گسترش سریع هوش مصنوعی مولد در نظام آموزش عالی، فرصت‌ها و چالش‌های جدیدی را در حوزه آموزش و پژوهش ایجاد کرده است. با وجود افزایش استفاده از این فناوری در دانشگاه‌ها، هنوز شناخت جامعی از انگیزه‌ها، چالش‌ها و معیارهای ارزیابی عملکرد آن در میان گروه‌های مختلف دانشگاهی ایران، به‌ویژه در حوزه‌های علمی و کاربردی مانند کشاورزی و منابع طبیعی، وجود ندارد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی ابعاد مرتبط با استفاده از هوش مصنوعی در نظام آموزش عالی ایران انجام شد. این مطالعه با رویکرد پیمایشی و در مقیاس ملی اجرا گردید. جامعه آماری شامل اعضای هیئت‌علمی، پژوهشگران پسادکتری، دانشجویان و پژوهشگران دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی کشور بود که از طریق نمونه‌گیری داوطلبانه در پژوهش مشارکت کردند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه الکترونیکی بود که در بستر گوگل فرمز (Google Forms) منتشر شد. در مجموع، ۶۵۰ پرسشنامه شامل اعضای هیئت‌علمی (۳۴۱ نفر)، پژوهشگران پسادکتری (۵۰ نفر)، دانشجویان (۱۳۹ نفر) و سایر پژوهشگران (۱۲۰ نفر) در شش گروه علمی، به‌طور کامل تکمیل و داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS مورد تحلیل قرار گرفتند. چارچوب مفهومی پژوهش بر مبنای ادبیات مرتبط با پذیرش فناوری و عوامل فردی و حرفه‌ای مؤثر بر استفاده از هوش مصنوعی تدوین شد. نتایج نشان داد که صرفه‌جویی در زمان مهم‌ترین انگیزه استفاده از هوش مصنوعی در میان پاسخ‌گویان است و در اغلب گروه‌ها بیش از ۵۵ درصد پاسخ‌ها را به خود اختصاص داده است، به‌طوری‌که این مقدار در گروه فنی و مهندسی به 67/78 درصد رسید. در حالی‌ که کمبود آموزش صحیح و نگرانی‌های اخلاقی از مهم‌ترین چالش‌های استفاده از این فناوری محسوب می‌شوند. همچنین، تفاوت‌های معناداری میان سطوح فعالیت دانشگاهی در برخی الگوهای استفاده و انگیزه‌های بهره‌گیری از هوش مصنوعی مشاهده شد. به‌طور کلی، یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که ارتقای آموزش‌های تخصصی، تقویت اعتماد به خروجی‌های هوش مصنوعی و توجه نظام‌مند به ملاحظات اخلاقی، از عوامل کلیدی برای استفاده مؤثر از این فناوری در نظام آموزش عالی به شمار می‌روند.

http://www.iaeej.ir/article_250509_49c20817c74c0cc8d8f29f96c9ca2692.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 22 1 2026 08 23 Smart Agriculture as a Sustainable Solution: Investigating Key Factors in the Adoption of New Technologies کشاورزی هوشمند به عنوان راهکار پایدار: بررسی عوامل کلیدی در پذیرش فناوری‌های نوین 155 185 253739 10.22034/iaeej.2026.548518.1880 FA مریم مولا قلقاچی دانشجوی دکتری، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران 0000-0002-6031-1164 حسین نوروزی دانشیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران باقر عسگرنژاد نوری دانشیار مدیریت بازرگانی، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران ابراهیم اصغرپور کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران Journal Article 2026 02 12 Smart agriculture, as an innovative approach, offers great potential for enhancing sustainability, increasing productivity, and improving the quality of agricultural products. However, the effective and widespread adoption of new technologies in this field requires a comprehensive understanding of the factors influencing farmers’ decisions to implement these innovations. Accordingly, this study focuses on the importance of smart agriculture as a sustainable solution and examines the key factors influencing farmers’ adoption of new technologies. The statistical population of the study consisted of managers, experts, and specialists in the field of smart agriculture in Tehran and Alborz provinces. One method for determining the minimum sample size is based on the ratio of the number of sample members to the number of questions in the research model or theory (N), for which the minimum ratio was proposed by Jackson. Based on the 44 questionnaire items, the required sample size for this study was estimated to be 440 participants. The questionnaire was used as the main instrument for data collection in this study. The research model was tested using the Partial Least Squares (PLS) method with SmartPLS 3 software. The results of the data analysis indicated that the proposed research model confirmed the influence of psychological, technological, and infrastructural factors on the intention to adopt smart agriculture technologies, considering the mediating roles of perceived ease of use, perceived usefulness, and attitude toward adopting these technologies. According to the findings, infrastructural factors had the greatest impact on perceived ease of use and perceived usefulness, while perceived ease of use had the strongest effect on the attitude toward adopting smart agriculture technologies. The study reveals that psychological, technological, and infrastructural factors exert positive and significant influences on the intention to adopt smart agriculture technologies through perceived ease of use, perceived usefulness, and attitude toward adoption as mediating variables. کشاورزی هوشمند به‌عنوان یک رویکرد نوین، پتانسیل بالایی برای ارتقای پایداری، افزایش بهره‌وری و بهبود کیفیت محصولات کشاورزی ارائه می‌دهد. بااین‌حال، پذیرش مؤثر و گسترده فناوری‌های نوین در این حوزه مستلزم درک عمیق عوامل مؤثر بر تصمیم کشاورزان برای به‌کارگیری این نوآوری‌هاست. بر این اساس، پژوهش حاضر با تمرکز بر اهمیت کشاورزی هوشمند به‌عنوان راهکاری پایدار، به بررسی عوامل کلیدی مؤثر بر پذیرش فناوری‌های نوین توسط کشاورزان می‌پردازد. جامعه آماری پژوهش شامل مدیران، کارشناسان و خبرگان حوزه کشاورزی هوشمند در استان‌های تهران و البرز است. یکی از روش‌های تعیین حداقل حجم نمونه، استفاده از نسبت تعداد اعضای نمونه به تعداد سؤالات مدل پژوهش یا نظریه N:q است که حداقل نسبت پیشنهادی جکسون را دربرمی‌گیرد. بر اساس ۴۴ گویه پرسشنامه، حجم نمونه مورد نیاز برای این پژوهش ۴۴۰ نفر برآورد گردید. پرسشنامه به‌عنوان ابزار اصلی گردآوری داده‌ها در این مطالعه به‌کار گرفته شد. آزمون مدل پژوهش بر اساس روش حداقل مربعات جزئی (PLS) و به کمک نرم‌افزار SmartPLS3 انجام شد. نتایج تجزیه‌وتحلیل داده‌ها نشان داد که مدل پژوهش حاضر، تأثیر عوامل روانشناختی، فناوری و زیرساختاری را بر قصد پذیرش فناوری‌های کشاورزی هوشمند، با درنظرگرفتن نقش میانجی سهولت استفاده ادراک‌شده و سودمندی ادراک‌شده و همچنین نگرش نسبت به پذیرش این فناوری‌ها، تأیید می‌کند. بر اساس یافته‌ها، عوامل زیرساختاری بیشترین تأثیر را بر سهولت استفاده و سودمندی ادراک‌شده داشتند و سهولت استفاده ادراک‌شده نیز بیشترین تأثیر را بر نگرش نسبت به پذیرش فناوری‌های کشاورزی هوشمند داشت. این پژوهش نشان می‌دهد که عوامل روانشناختی، فناوری و زیرساختاری از طریق سهولت استفاده و سودمندی ادراک‌شده و همچنین نگرش نسبت به پذیرش فناوری‌های کشاورزی هوشمند، به‌عنوان متغیرهای میانجی، تأثیر مثبت و معناداری بر قصد پذیرش فناوری‌های کشاورزی هوشمند دارند.

http://www.iaeej.ir/article_253739_7d203fd9a76ff09738a964324072729c.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 22 1 2026 08 23 The Mediating Role of Subjective Well-Being in Linking Perceived Personal Control to Rural Sense of Belonging: Evidence from Kermanshah County نقش میانجی رفاه ذهنی در رابطه بین کنترل شخصی ادراک‌شده و احساس تعلق به زندگی روستایی: شواهدی از شهرستان کرمانشاه 187 203 253744 10.22034/iaeej.2026.568254.1898 FA نسیم حشمتی دانشجوی کارشناسی ارشد توسعه روستایی، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه. ایران امیرحسین علی بیگی استاد گروه ترویج و آموزش کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه. ایران 0000-0001-5776-1116 معصومه تقی بیگی پسا دکتری آموزش کشاورزی، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه. ایران 0000-0002-0979-1692 Journal Article 2025 12 23 Sense of belonging to rural life, beyond its individual psychological consequences, plays a decisive role in population stability and reducing rural-to-urban migration. Despite the importance of this construct, the psychological mechanisms affecting it, particularly the mediating role of subjective well-being, have received limited attention. This study aimed to investigate the mediating role of subjective well-being in the relationship between perceived personal control and sense of belonging to rural life in Kermanshah County. A descriptive-correlational design was adopted, and the statistical population consisted of residents aged 18 years and above in the villages of Kermanshah County. A sample of 384 participants was selected through multistage sampling. Data were collected using standardized questionnaires measuring perceived personal control (Greenaway et al., 2015), the WHO-5 Well-Being Index, and place attachment (Saffarinia, 2011), and were analyzed using SPSS and SmartPLS. The findings revealed that perceived personal control had a significant direct effect on subjective well-being (β = 0.746, t = 17.539, p < 0.001) and place attachment (β = 0.386, t = 2.036, p < 0.05). Subjective well-being also exerted a positive influence on place attachment (β = 0.525, t = 3.042, p < 0.01), and its partial mediating role was confirmed (indirect effect = 0.10). The structural model demonstrated a good fit (SRMR = 0.056, NFI = 0.92), with R² values for subjective well-being (0.557) and place attachment (0.727) indicating substantial explanatory power. Strengthening personal control through enhancing subjective well-being can serve as an effective mechanism for increasing attachment to rural life and reducing migration intentions. احساس تعلق به زندگی روستایی افزون بر پیامدهای روان‌شناختی فردی، در پایداری جمعیت و کاهش مهاجرت روستایی-شهری نقشی مهمی دارد. با وجود اهمیت این سازه، سازوکارهای روان‌شناختی مؤثر بر آن، به‌ویژه نقش میانجی رفاه ذهنی، کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش میانجی رفاه ذهنی در رابطه بین کنترل شخصی ادراک‌شده و احساس تعلق به زندگی روستایی در شهرستان کرمانشاه انجام شد. این مطالعه از نوع توصیفی-همبستگی است. جامعه آماری پژوهش را ساکنان ۱۸ سال و بالاتر روستاهای شهرستان کرمانشاه تشکیل دادند. حجم نمونه ۳۸۴ نفر برآورد شد و با روش نمونه‌گیری چندمرحله‌ای انتخاب شدند. داده‌ها با پرسشنامه‌های استاندارد کنترل شخصی، شاخص بهزیستی WHO-5 و تعلق مکانی، گردآوری و با نرم‌افزارهای SPSS و SmartPLS تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد کنترل شخصی بر رفـاه ذهنی (0/001 > p ,17/359 = t ,0/746 = β) و تعلق مکانی (0/05 ˂ p ,2/036 =t ,0/386=β) تأثیر مستقیم دارد. رفاه ذهنی نیز اثر مثبت و معناداری بر احساس تعلق به زندگی روستایی داشت (0/01 > p ,3/042 = t ,0/525 = β). اثر غیرمستقیم ویژه کنترل شخصی ادراک‌شده بر احساس تعلق به زندگی روستایی از مسیر رفاه ذهنی برابر با 0/391 و اثر کل برابر با 0/777 بود. بنابراین، میانجی‌گری جزئی رفاه ذهنی تأیید شد. مقادیر2R برای رفاه ذهنی (0/557) و احساس تعلق به زندگی روستایی (0/727) و شاخص‌های برازش (0/056 = SRMR, 0/92 =NFI) نیز نشان‌دهنده قدرت تبیین و برازش مناسب مدل بودند. در مجموع، تقویت کنترل شخصی ادراک‌شده، به‌طور مستقیم و از طریق ارتقای رفاه ذهنی، می‌تواند به تقویت احساس تعلق به زندگی روستایی کمک کند.

http://www.iaeej.ir/article_253744_8532c725ee7ca67de129a1e497b7ef99.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 22 1 2026 08 23 Designing an Integrated Model of Educational Policy Drivers for Agricultural Extension Agents in the Urmia Lake Basin: A Thematic Analysis Study طراحی مدل یکپارچه پیشران سیاست‌گذاری آموزشی مروجان کشاورزی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه: یک مطالعه تحلیل موضوعی 205 225 254038 10.22034/iaeej.2026.591241.1917 FA نسرین قریشی دانشجوی دکترای برنامه ریزی درسی، گروه علوم تربیتی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران بهنام طالبی استادیار گروه مدیریت آموزشی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران 0000-0001-6344-9479 شاپور ظریفیان استاد گروه ترویج و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2026 07 12 The present study was conducted with the aim of designing an integrated model of educational policy drivers for agricultural extension agents in the Urmia Lake basin. The research was conducted using thematic analysis. The statistical population consisted of executive and academic experts in the field of agricultural extension, from which 18 individuals were selected through a combined purposive sampling method including heterogeneous sampling, snowball sampling, and intensity sampling, until theoretical saturation was achieved. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed based on the six-phase model of Braun and Clarke. Based on the findings, 289 initial codes, 20 sub-themes, and 6 main themes including professional competencies of extension agents, curriculum development approaches, digital transformation in extension services, managerial and policy supports, upstream documents and institutional frameworks, and culture and social identity were identified as key drivers of educational policy. The findings indicate that effective educational policy in this area requires an integrated and multidimensional approach that simultaneously addresses six key drivers. Emphasizing culture and social identity as a foundational and neglected driver, as well as the coherent presentation of the drivers, constitutes the main innovation of this research, and the implementation of this approach can contribute to enhancing the effectiveness of the agricultural extension system and the sustainable restoration of Urmia Lake. It is suggested that educational policymakers prioritize the revision of extension agents' curricula within a comprehensive empowerment framework based on the six key drivers to facilitate the sustainable restoration of Urmia Lake. پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل یکپارچه پیشران سیاست‌گذاری آموزشی مروجان کشاورزی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه انجام شد. این پژوهش با استفاده از روش تحلیل موضوعی انجام شد. جامعه آماری آن را خبرگان اجرایی و دانشگاهی حوزه ترویج کشاورزی تشکیل دادند که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند ناهمگون، گلوله‌برفی و انتخاب موارد بارز و تا رسیدن به اشباع نظری، ۱۸ نفر از آنان انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته صورت گرفت و تحلیل داده‌ها بر اساس الگوی شش مرحله‌ای براون و کلارک انجام شد. بر اساس یافته‌ها، ۲۸۹ کد اولیه، ۲۰ زیرمضمون و ۶ مضمون اصلی شامل شایستگی‌های حرفه‌ای مروجان، رویکردهای توسعه برنامه درسی، تحول دیجیتال در خدمات ترویجی، حمایت‌های مدیریتی و سیاستی، اسناد بالادستی و چارچوب‌های نهادی و فرهنگ و هویت اجتماعی مرتبط با دریاچه ارومیه به‌عنوان پیشران کلیدی سیاست‌گذاری آموزشی شناسایی شدند. یافته‌ها نشان دادند که سیاست‌گذاری آموزشی مؤثر در این حوزه نیازمند رویکردی یکپارچه و چندبعدی است که به‌طور همزمان به شش پیشران کلیدی توجه کند. تأکید بر فرهنگ و هویت اجتماعی مرتبط با دریاچه ارومیه به‌عنوان پیشران‌ زمینه‌ساز و مغفول‌مانده و نیز ارائه منسجم پیشران‌ها، نوآوری اصلی این پژوهش محسوب می‌شود و به‌کارگیری این رویکرد می‌تواند به ارتقای اثربخشی نظام ترویج کشاورزی و احیای پایدار دریاچه ارومیه کمک نماید. پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاران آموزشی بازنگری برنامه‌های درسی مروجان را در قالب نظام جامع توانمندسازی بر مبنای شش پیشران کلیدی در دستور کار قرار دهند تا زمینه‌ساز احیای پایدار دریاچه ارومیه گردد.

http://www.iaeej.ir/article_254038_9d4d6e2ca37f86a71babc947f1477a60.pdf

انجمن ترویج و آموزش کشاورزی ایران علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران 2008-1758 22 1 2026 08 23 Cluster Analysis of the Climate Status of Food Adaptation: Evidence from the Rural Districts of Delfan County تحلیل خوشه‌ای وضعیت اقلیم سازگاری غذایی : شواهدی از دهستان‌های شهرستان دلفان 227 246 254043 10.22034/iaeej.2026.583199.1908 FA زینب اسدی دانش‌آموخته دکتری توسعه کشاورزی، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. رستمی قبادی فرحناز دانشیار، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران Journal Article 2026 05 25 Climate change is one of the most critical challenges of the 21st century, and dietary patterns play a significant role in exacerbating or mitigating its consequences. Sustainable food behaviors emphasizing reduced consumption of natural resources, lower greenhouse gas emissions, biodiversity protection, consumption of local and seasonal products, and reduction of food waste are considered fundamental pillars of climate adaptation. Given the role and vulnerability of rural households to climate change, this research was conducted with the aim of analyzing their food behavior and mapping climate food adaptation. After identifying, designing, and validating indicators of maladaptive climate food behavior, a 15-item questionnaire was developed and completed through field studies. The total index was calculated, and households were classified using Mansourfar's (2013) classification criterion. Furthermore, cluster analysis in SPSS software was used to distinguish the rural districts of Delfan County into three groups: "adaptive," "at risk of maladaptation," and "maladaptive." The results showed that 97.4% of respondents were in a high-risk or maladaptive status, while only 2.6% were adaptive. Moreover, 80% of the districts were classified at low adaptation levels, indicating a dominant maladaptive pattern and the necessity of targeted educational and policy interventions. تغییرات اقلیمی از مهم‌ترین چالش‌های قرن بیست‌ویکم است و الگوهای تغذیه‌ای نقش مهمی در تشدید یا کاهش پیامدهای آن دارند. رفتارهای غذایی پایدار از جمله کاهش مصرف منابع طبیعی، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، مصرف محصولات محلی و فصلی و کاهش ضایعات غذایی از ارکان اساسی سازگاری با اقلیم محسوب می‌شوند. با توجه به آسیب‌پذیری خانوارهای روستایی در برابر تغییرات اقلیمی و خلأ پژوهشی در زمینه سطح‌‌بندی سازگاری غذایی در مناطق روستایی، این پژوهش با رویکرد کمی و روش توصیفی-پیمایشی با ۳۸۵ خانوار روستایی از ۱۰ دهستان شهرستان دلفان انجام شد. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه‌ای ۱۵ گویه‌ای مبتنی بر دستورالعمل سنجش سطح پایداری رژیم‌های غذایی سازگار با محیط‌زیست فائو بود که پس از تأیید روایی و پایایی (آلفای کرونباخ 0/723) تکمیل گردید. به‌منظور سطح‌‌بندی خانوارها از معیار طبقه‌بندی منصورفر و برای طبقه‌بندی دهستان‌ها در سه گروه «سازگار اقلیم غذایی»، «در معرض بدسازگاری اقلیم غذایی» و «بدسازگار اقلیم غذایی» از تحلیل خوشه‌بندی (K-means) در نرم‌افزار SPSS استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که 97/4 درصد پاسخ‌دهندگان در وضعیت پرریسک یا بدسازگار اقلیم غذایی قرار دارند و تنها 2/6 درصد از وضعیت سازگار اقلیم غذایی برخوردارند؛ همچنین از مجموع ده دهستان، تنها دو دهستان (۲۰ درصد) در خوشه «سازگار اقلیم غذایی»، سه دهستان (۳۰ درصد) در خوشه «در معرض ریسک اقلیم غذایی» و پنج دهستان (۵۰ درصد) در خوشه «بدسازگار اقلیم غذایی» قرار گرفتند. این توزیع نامتوازن حاکی از الگوی غالب بدسازگاری غذایی در اکثریت جامعه است. علی‌رغم سطح تحصیلات نسبتاً بالای پاسخ‌دهندگان، سواد تغذیه‌ای-محیط‌زیستی آنان در سطح پایینی قرار داشت که بیانگر شکاف قابل توجه میان تحصیلات عمومی و آگاهی تخصصی درباره ارتباط رژیم غذایی با تغییرات اقلیمی است. در مجموع، اکثریت جامعه با موانع متعددی، از جمله موانع اقتصادی، فرهنگی، زیرساختی و سیاسی در مسیر دستیابی به الگوهای غذایی پایدار مواجه است. کاهش مصرف گوشت قرمز در سال‌های اخیر عمدتاً ناشی از شوک‌های اقتصادی بوده، نه گذار آگاهانه به سمت رژیم غذایی پایدار. این پژوهش با ارائه نقشه اقلیم ‌سازگاری غذایی در سطح دهستان‌ها، زمینه را برای مداخلات هدفمند و تفکیک‌‌شده متناسب با هر سطح از سازگاری فراهم می‌سازد و پیشنهاد می‌شود برنامه‌های آموزشی جامع با رویکرد ارتقای سواد تغذیه‌ای-محیط‌زیستی در دستور کار سیاست‌گذاران قرار گیرد.

http://www.iaeej.ir/article_254043_ec8e5dfc50ff07f1b661cac5465f77c7.pdf