واکاوی وابستگی معیشتی کشاورزان به کشت و کار پنبه در استان گلستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده مدیریت کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران

2 دانشیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده مدیریت کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران

3 دانشکده مدیریت کشاورزی- دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان.

چکیده

این تحقیق با هدف ارزیابی سطح وابستگی معیشتی به کشت پنبه در بین کشاورزان استان گلستان انجام شد. اطلاعات لازم از 386 کشاورز پنبه­کار گردآوری شد. یک پرسشنامه­ محقق ­ساخته شامل مؤلفه­ های سنجش وابستگی تدوین شد که اعتبار صوری و محتوایی آن بر مبنای دیدگاه تیم تحقیق و کارشناسان مرکز تحقیقات پنبه مورد تأیید قرار گرفت. پایایی از طریق محاسبه آلفای­ کرونباخ برای بخش‌های مختلف پرسشنامه بین 0/70 تا 0/81 محاسبه و مورد تأیید قرار گرفت. یافته­ های پژوهش نشان داد که هر شش مؤلفه تدوین شده در قالب مدل مفهومی پژوهش، شامل وابستگی درآمدی/ مالی به کشت و کار پنبه"، "وابستگی شغلی (درک از اشتغال‌پذیری کشت و کار پنبه)"، "وابستگی اجتماعی/ مکانی به کشت‌ و کار پنبه"، "شبکه‌ رسمی و غیررسمی کسب و کار (سرمایه اجتماعی مرتبط با کشت‌ و کار پنبه)"، "قابلیت کسب و کار (درک از سهولت/ امکان‌پذیری کشت و کار پنبه)" و "چشم‌انداز مثبت کسب و کار (جهت‌گیری سازنده بلندمدت به کشت و کار پنبه)"، دارای رابطه معنی ­داری با سازه اصلی یعنی وابستگی به تولید پنبه به عنوان منبع اصلی معیشت بودند. نتایج سطح بندی وابستگی نشان داد که 73/06 درصد کشاورزان وابستگی زیاد،18/13 درصد، وابستگی متوسط و 8/81 درصد نیز وابستگی کمی به کشت و کار پنبه به عنوان منبع معیشتی خود دارند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Farmers’Livelihood Dependency on Cotton Farming in Golestan province

نویسندگان [English]

  • Emad Nezhad karimi 1
  • Mohammad Sharif Sharifzadeh 2
  • Gholamhossein Abdollahzadeh 3
1 Former M. Sc. Student, Department of Agricultural Extension and Education, University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran
2 Associate Professor, Department of Agricultural Extension and Education, University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran
3 Department of Agricultural Extension and Education, University of Agricultural Sciences and Natural Resources,
چکیده [English]

This research was carried out in rural areas of Golestan province. The target population of the research includes 7,950 cotton farmers in Golestan province. The sample size was 386 and was selected by multi-stage technique from 16 villages within four major cotton production Counties. The required data were collected by a researcher-made questionnaire. The face and content validity of the research questionnaire was confirmed based on the views of the Research Scientific Committee and experts from the Cotton Researches Center. Reliability was calculated and confirmed by calculating Alpha-Cronbach for different sections of the questionnaire between 0.70 and 0.81. The results showed that all the six components mentioned in the research conceptual model has been verified based on field data (appropriate fit of the model) and these components include: income/financial dependency on cotton cultivation, "occupational dependency (perceived the employability of cotton cultivation)", "social/spatial dependency on cotton cultivation", "formal and informal business network (social capital related to cotton cultivation)", "business capability (perceived the ease/feasibility of cotton cultivation)" and "positive perspective toward cotton business (long-term constructive approach to cotton cultivation)" which have a significant relationship with the main construct; dependency on cotton production as the main source of livelihood. The results of dependency classifying showed that 73.06% of farmers have a high dependency on cotton cultivation for their livelihood, while 18.13% have a moderate dependency and 8.81% have a low dependency.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cotton Cultivation
  • commodity crops
  • livelihood dependency
  • Golestan province
اسحاقی میلاسی، ف.، محمودی، ب.، و یارعلی، ن. (1396). وابستگی اقتصادی خانوارهای جنگل‌نشین به منابع جنگلی در شهرستان لردگان. مجله جنگل ایران، دوره ۹، شماره ۲، صص 300-289.‎
جولایی، ر.، یوسـف‌زاده‌فرد جهرمـی، ح. ر.، و شیرانی بیدآبادی، ف. (1392). بررسی توان رقـابتی و حمایتی تولید پنبه و بـرنج در اسـتان گلسـتان. مجله پژوهش‌های تولید گیـاهی، دوره ۲۰، شماره ۲، صص 216-197.
حسینی، س. ص.، و امین‌روان، م. (1394). بررسی اثر سیاست‌های حمایتی بر سطح زیرکشت پنبه در استان گلستان. مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره ۴۶، شماره ۲، صص 206-197.‎
رفعتی، م.، آذرین فر، ی.، زاد، م.، برابری، ع.، و کاظم نژاد، م. (1390). بررسی کارایی فنی، تخصیصی و اقتصادی پنبه‌کاران استان گلستان با استفاده از روش پارامتریک (مطالعه موردی شهرستان گرگان). مجله تحقیقات اقتصاد کشاورزی، دوره ۳، شماره ۹، صص 141-121.
سهرابی مشک‌آبادی، ب.، حکیمی، م.، عرب­سلمانی، م.، سیدمعصومی، س. ی.، حکمت، م. ح.، و جعفرآقایی، م. (1396). بهره‌وری آب پنبه کشور. تهران: وزارت جهاد کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مؤسسه تحقیقات پنبه کشور.
شریف‌زاده، م. ش.، و عبدالله‌زاده، غ. (1396). ارزیابی تطبیقی پایداری کسب و کارهای کارآفرینانه کشاورزی و نظام‌های متعارف تولید کشاورزی در استان گلستان. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره ۱۳، شماره ۲، صص 20-1.
شریف‌زاده، م. ش.، و عبدالله‌زاده، غ. (1399). زیست‌بوم نوآفرینی کشاورزی در استان گلستان. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره ۱۶، شماره ۱، صص 22-1.
صبوحی، م.، و مجرد، ع. (1388). بررسی کارایی پنبه‌کاران استان خراسان با استفاده از رهیافت پارامتریک. مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره ۴۰، شماره ۲، صص 45-33.‎
گیلانی‌پور، ن.، عادلی، ک.، گیلانی‌پور، ج.، و آریا، ح. (1390). بررسی وضعیت اقتصادی روستاییان و سنجش میزان وابستگی معیشتی آن‌ها به جنگل (مطالعه موردی: روستای کرچی).‎ مجله اکوسیستم‌های طبیعی ایران، دوره ۱، شماره ۴، صص 54-48.
محبوبی، م. ر.، و آورند، آ. (1397). واکاوی علل کاهش سطح کشت پنبه مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان گنبدکاووس.مجله پژوهش­های پنبه ایران، دوره ۶، شماره ۱، صص 64-43.
محمدرضایی، م.، و حیاتی، د. (1397). سازه‌های مؤثر بر دانش فنی مدیریت تلفیقی آفات پسته‌کاران استان کرمان. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره ۱۴، شماره ۱، صص 214-199.
مصدق، ر.، احمدیان، م. ع.، جعفری، ح.، و جهانی، م. (1396). بررسی عوامل مؤثر بر تحولات کشت استراتژیک در شهرستان گرگان.‎ مجله آمایش جغرافیایی فضا، دوره ۷، شماره ۲۶، صص 82-69.
مهرگان، ف.، کرامت‌زاده، ع.، اشراقی، ف.، و شیرانی بیدآبادی، ف. (1395). عوامل مؤثر بر واکنش سطح زیرکشت پنبه در استان گلستان.‎ مجله پژوهش‌های پنبه ایران، دوره ۴، شماره ۱، صص 16-1.
نظریانی، ن.، فلاح، ا.، لطفعلیان، م.، و ایمانی راستابی، م. (1396). وابستگی‌های معیشتی جنگل‌نشینان به منابع جنگلی (مطالعه موردی: سامان عرفی نامجوی شهرستان کوهدشت).‎ مجله تحقیقات جنگل و صنوبر ایران، دوره ۲۵، شماره ۱، صص 105-95.
ورهرامی، و.، و شالباف، س. (1399). بررسی آثار نامتقارن شوک‌های قیمت انرژی بر تولید پنبه در استان‌های منتخب. مجله پژوهش‌های پنبه ایران، دوره ۸، شماره ۱، صص ۳۵-۴۶. 
 
Allison, H. E., and Hobbs, R. J. (2004). Resilience, adaptive capacity, and the “Lock-in Trap” of the Western Australian agricultural region. Ecology and Society, 9(1), 18-31.‏
Angelsen, A., Jagger, P., Babigumira, R., Belcher, B., Hogarth, N. J., Bauch, S., Börner, J., Smith-Hall, C., and Wunder, S. (2014). Environmental income and rural livelihoods: A global-comparative analysis. World Development, 64, S12-S28.‏
Asonitou, S. (2015). Employability skills in higher education and the case of Greece. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 175(1), 283-290.‏
Barnes, T. J., Hayter, R., and Hay, E. (1999). Too young to retire, too bloody old to work: Forest industry restructuring and community response in Port Alberni, British Columbia. The Forestry Chronicle, 75(5), 781-787.‏
Bauri, T., Palit, D., and Mukherjee, A. (2015). Livelihood dependency of rural people utilizing non-timber forest product (NTFP) in a moist deciduous forest zone, West Bengal, India. International Journal of Advanced Research, 3(4), 1030-1040.
Bijaya, G. D., Cheng, S., Xu, Z., Bhandari, J., Wang, L., and Liu, X. (2016). Community forestry and livelihood in Nepal: A review. The Journal of Animal & Plant Sciences, 26(1), 1-12.‏
Carroll, M. S., and Lee, R. G. (1990). Occupational community and identity among Pacific Northwestern loggers: Implications for adapting to economic changes: Continuities in the sociology of natural resources. Community and Forestry, 1 (4), 141-155.‏
Charlery, L., and Walelign, S. Z. (2015). Assessing environmental dependence using asset and income measures: Evidence from Nepal. Ecological Economics, 118, 40-48.‏
Dubini, P. (1991). Personal and extended networks are central to the entrepreneurial process. Journal of Business Venturing, 6(305), 15-28.‏
Farmer, F. L., and Albrecht, S. L. (1998). The biophysical environment and human health: Toward understanding the reciprocal effects. Society & Natural Resources, 11(8), 707-717.‏
Fisher, D. R. (2001). Resource dependency and rural poverty: Rural areas in the United States and Japan. Rural Sociology, 66(2), 181-202.‏
Fonta, W. M., and Ayuk, E. T. (2013). Measuring the role of forest income in mitigating poverty and inequality: Evidence from south-eastern Nigeria. Forests, Trees and Livelihoods, 22(2), 86-105.‏
Freudenburg, W. R., and Frickel, S. (1994). Digging deeper: Mining‐dependent regions in historical perspective 1. Rural Sociology, 59(2), 266-288.‏
Garekae, H., Thakadu, O. T., and Lepetu, J. (2017). Socio-economic factors influencing household forest dependency in Chobe enclave, Botswana. Ecological Processes, 6(140), 1-10.‏
Hofferth, S. L., and Iceland, J. (1998). Social capital in rural and urban communities. Rural Sociology, 63(4), 574-598.‏
Humphrey, C. R. (1994). Introduction: Natural resource-dependent communities and persistent rural poverty in the U.S. Part I. Society Natural Resources, 7, 201–203.
Islam, K., Nath, T. K., Jashimuddin, M., and Rahman, M. F. (2019). Forest dependency, co-management and improvement of peoples’ livelihood capital: Evidence from Chunati Wildlife Sanctuary, Bangladesh. Environmental Development, 32, 1004-1056.‏
Jain, P., and Sajjad, H. (2016). Household dependency on forest resources in the Sariska Tiger Reserve (STR), India: Implications for management. Journal of Sustainable Forestry, 35(1), 60-74.‏
Johnson, T. G., and Stallmann, J. I. (1994). Human capital investment in resources‐dominated economies. Society & Natural Resources, 7(3), 221-233.‏
Kalymbek, B., and Alimzhanova, M. G. (2013). Problems and perspectives of joining agriculture of Kazakhstan to the World Trade Organization. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 81, 527-530.
Keleman, A., Goodale, U. M., and Dooley, K. (2010). Conservation and the agricultural frontier: Collapsing conceptual boundaries. Journal of Sustainable Forestry, 29(6-8), 539-559.‏
Lankester, A. (2010). The role of roles in conservation. School of environmental and evolutionary sciences. Townsville.‏ Australia: James Cook University Press.
Machlis, G. E., and Force, J. E. (1988). Community stability and timber-dependent communities. Rural Sociology, 53 (2), 220-34.
Mamo, G., Sjaastad, E., and Vedeld, P. (2007). Economic dependence on forest resources: A case from Dendi District, Ethiopia. Forest Policy and Economics, 9(8), 916-927.‏
Marshall, N. A. (2008). A conceptual and operational understanding of social resilience. Insights for optimising social and environmental outcomes in the management of Queensland’s commercial fishing industry. Saarbrucken, Germany: VDM Verlag.
Marshall, N. A. (2011). Assessing resource dependency on the rangelands as a measure of climate sensitivity. Society & Natural Resources, 24(10), 1105-1115.
Marshall, N. A., Fenton, D. M., Marshall, P. A., and Sutton, S. G. (2007). How resource dependency can influence social resilience within a primary resource industry. Rural Sociology, 72(3), 359-390.‏
Masozera, M. K., and Alavalapati, J. R. (2004). Forest dependency and its implications for protected areas management: A case study from the Nyungwe Forest Reserve, Rwanda. Scandinavian Journal of Forest Research, 19(S4), 85-92.‏
Minnegal, M. (2005). Sustainable environments, sustainable communities: Potential dialogues between anthropologists, scientists and managers. (1 ed.). School of Anthropology, Geography and Environmental Studies, the University of Melbourne.
Mishra, S., Mazumdar, S., and Suar, D. (2010). Place attachment and flood preparedness. Journal of Environmental Psychology, 30(2),187-197.‏
Montes, N., Sidman, C., Lorenzen, K., Tamura, M., and Ishida, M. (2019). Influence of fish aggregating devices on the livelihood assets of artisanal fishers in the Caribbean. Ocean & Coastal Management, 179, 104-123.‏
Nord, M. (1994). Natural resources and persistent rural poverty: In search of the nexus. Society & Natural Resources, 7(3), 205-220.‏
Overdevest, C., and Green, G. P. (1995). Forest dependence and community well‐being: A segmented market approach. Society & Natural Resources, 8(2), 111-131.‏
Peluso, G., Petillo, O., Ranieri, M., Santin, M., Ambrosic, L., Calabró, D., and Balsamo, G. (1994). Chitosan-mediated stimulation of macrophage function. Biomaterials, 15(15), 1215-1220.‏
Randall, J. E., and Ironside, R. G. (1996). Communities on the edge: An economic geography of resource‐dependent communities in Canada. Canadian Geographer/Le Géographe Canadien, 40(1), 17-35.‏
Reed, M. G. (1999). Jobs Talk: Retreating from the social sustainability of forestry communities. The Forestry Chronicle, 75(5), 755-763.‏
Rickson, R. E., Western, J. S., and Burdge, R. J. (1990). Social impact assessment: Knowledge and development. Environmental Impact Assessment Review, 10(1-2),1-10.‏
Robinson, B. E., Zheng, H., and Peng, W. (2019). Disaggregating livelihood dependence on ecosystem services to inform land management. Ecosystem Services, 36, 92-100.‏
Salehi, A., Karltun, L., Söderberg, U., and Eriksson, L. O. (2010). Livelihood dependency on woodland resources in southern Zagros, Iran. Caspian Journal of Environmental Sciences, 8(2), 181-194.
Santika, T., Wilson, K. A., Meijaard, E., Budiharta, S., Law, E. E., Sabri, M., and Poh, T. M. (2019). Changing landscapes, livelihoods and village welfare in the context of oil palm development. Land Use Policy, 87, 104-173.‏
Scoones, I. (1999). New ecology and the social sciences: What prospects for a fruitful engagement? Annual Review of Anthropology, 28(1),479-507.‏
Sorenson, R. L. (1999). Conflict management strategies used by successful family businesses. Family Business Review, 12(4), 325-339.
Smit, B., and Wandel, J. (2006). Adaptation, adaptive capacity and vulnerability. Global Environmental Change, 16(3), 282-292.
Soe, K. T., and Yeo-Chang, Y. (2019). Livelihood dependency on non-timber forest products: Implications for REDD+. Forests, 10(5), 427-439.‏
Stedman, R. C. (1999). Sense of place as an indicator of community sustainability. The Forestry Chronicle, 75 (5), 765-770.
Steele, M. Z., Shackleton, C. M., Shaanker, R. U., Ganeshaiah, K. N., and Radloff, S. (2015). The influence of livelihood dependency, local ecological knowledge and market proximity on the ecological impacts of harvesting non-timber forest products. Forest Policy and Economics, 50, 285-291.‏
Tschakert, P. (2007). Views from the vulnerable: Understanding climatic and other stressors in the Sahel. Global Environmental Change, 17(3-4), 381-396.