بررسی رابطه بین پایداری اقتصادی و اجتماعی روستاییان و برخورداری از تنوع معیشتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد توسعه روستایی، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران.

2 دانشیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران.

3 دانشیار گروه اقتصاد کشاورزی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران.

چکیده

اقتصاد روستایی وابسته به کشاورزی، در برابر عوامل تهدیدکننده مرتبط با تغییرات اقلیمی و مشکلات ساختاری موجود در حوزه کشاورزی، آسیب‌پذیر است. بر همین مبنا، برای بررسی این مسئله که بین پایداری اقتصادی و اجتماعی وضعیت روستاییان و تنوع در منابع درآمدی آن‌ها، رابطه‌ای وجود دارد، پژوهشی پیمایشی با استفاده از پرسشنامه انجام گرفت. جامعه آماری تحقیق، خانوار‌های روستایی ساکن در روستاهای شهرستان باوی در استان خوزستان بودند (6670=N) که از بین آن‌ها، نمونه ­ای به حجم 260 نفر با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای انتخاب گردید. نتایج نشان داد نزدیک به 55 درصد پاسخگویان فاقد تنوع معیشت بودند؛ پایداری اقتصادی و اجتماعی آن‌ها در حد متوسط رو به پایین و نامطلوب بود. نتایج آزمون جدول اعداد توافقی حاکی از وجود رابطه مثبت و معنی‌دار بین پایداری اقتصادی آن‌ها و اقدام به تنوع معیشتی در بین روستاییان بود. همچنین، مقایسه میانگین پایداری اقتصادی زندگی کسانی که دارای تنوع معیشت و کسانی که فاقد تنوع معیشت بودند، تفاوت آماری معناداری را در سطح 5 درصد نشان داد؛ کسانی که دارای شغل‌های متنوع بوده و از منابع درآمدی متنوع‌تری برخوردار بودند، پایداری اقتصادی بالاتری را تجربه می‌کردند؛ و نهایتاً بررسی عوامل اثرگذار بر احتمال اقدام به تنوع معیشتی با استفاده از آزمون رگرسیون لوجستیک نشان داد که مهم‌ترین عوامل مؤثر در احتمال اقدام برای تنوع معیشتی عبارتند از نوع مالکیت زمین، داشتن خودرو سواری، شرکت در دوره‌های آموزشی فنی و حرفه‌ای. بر همین اساس، پیشنهادهای آموزشی و اجرایی به منظور تشویق تنوع معیشتی در بین روستاییان ارائه شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Relationship between Economic and Social Sustainability and Livelihood Diversity

نویسندگان [English]

  • Kosar Hosseini 1
  • Masoumeh Forouzani 2
  • Abbas Abdeshahi 3
1 Former M. Sc. Student in Rural Development, Department of Agricultural Extension and Education, Agricultural Sciences and Natural Resources University of Khuzestan, Mollasani, Ahwaz, Iran.
2 Associate Professor in Agricultural Extension and Education, Department of Agricultural Extension and Education, Agricultural Sciences and Natural Resources University of Khuzestan, Mollasani, Ahwaz, Iran.
3 Associate Professor in Agricultural Economics, Department of Agricultural Economics, Agricultural Sciences and Natural Resources University of Khuzestan, Mollasani, Ahwaz, Iran.
چکیده [English]

The agricultural-dependent economy is vulnerable to the threatening factors associated with climate change and structural problems in the field of agriculture. Accordingly, a survey was conducted using a questionnaire to investigate if there are any relationship between rural economic and social sustainability and the likelihood to diversify the income sources. The population of interest consisted of rural households living in rural areas of Bavi County, Khuzestan Province (N=6670), of which a sample of 260 individuals, including household heads, using cluster sampling method was selected. The results showed that about 55% of the respondents lacked diversity of livelihoods; their economic and social sustainability was moderate to low, and demonstrated undesirable conditions. The results of the cross tabulations indicated a positive and significant relationship between their economic sustainability and likelihood of diversification among the villagers. Furthermore, comparing means of economic sustainability between those who diversified their livelihood and those who did not, revealed a statistically significant difference at 5% level of confidence. In other words, those occupied in more diverse ways and showed a more diverse sources of income experienced higher economic sustainability. Finally, investigation of the factors affecting the likelihood of diversification using logistic regression test demonstrated that the most important factors influencing the possibility of diversification included type of the land ownership, owning a car, attending in technical and vocational training courses. Accordingly, some educational and executive suggestions were offered to encourage diversification of the livelihood among rural people.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Diversity of income sources
  • Economic sustainability
  • Social Sustainability
  • Contingency table
یمانی، ف.، راستی، ه.، رئیسی، ا.، و محمدزاده، م. (1395). تحلیل عوامل جغرافیایی مؤثر بر معیشت خانوار در سکونتگاه­ های روستایی ( مورد شهرستان قصرقند)"، جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌ای، شماره 18، صص 96-85.
تقدیسی، ا.، کرم شاهی، س.، و شایان، م. (1397). ارزیابی رویکرد متنوع‌سازی فعالیت‌های اقتصادی در دستیابی به توسعه پایدار روستایی مطالعه موردی بخش مرکزی شهرستان دره‌شهر. جغرافیا و روابط انسانی، دوره 1، شماره 2، شماره پیاپی 2، صص. 622-608.
جوان، ج.، علوی‌زاده، ا. م.، و کرمانی، م. (1390). نقش متنوع‌سازی فعالیت‌های اقتصادی در توسعه پایدار روستایی، مطالعه موردی: شهرستان سمیرم. فصلنامه انجمن جغرافیای ایران، دوره 9، شماره 29، صص 43-17.
حیدری ساربان، و.، و مجنونی توتاخانه، ع. (1395). نقش تنوع معیشتی در تاب‌آوری خانوارهای روستایی پیرامون دریاچه ارومیه در برابر خشکسالی. تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، دوره 3، شماره 4، صص 70-49.
رکن‌الدین افتخاری، ع.ر.، وزین، ن. پورطاهری، م.، و دانه‌‌کار، ا. (1393). مطالعه وضعیت الگوی زیست جوامع روستایی حاشیه اکوسیستم تالاب بر اساس الگوی اکوویلج (مورد: روستاهای حاشیه تالاب میانکاله و لپوی زاغمر). جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دوره 25، شماره 3، صص 264-243.
سجاسی قیداری، ح. ا.، خوب، ش.، حسینی کهنوج، س. ر.، و مرادی، ک. (1397). اثرات تنوع‌بخشی اقتصاد روستایی بر تاب‌آوری معیشت روستاییان در دهستان رادکان شهرستان چناران. فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 7، شماره 2، صص. 70-41.
شانازی، ک.، و اعظمی، م. (1396). اثرات تالاب زریوار مریوان بر معیشت پایدار خانوارهای روستایی. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 13، شماره 2، صص 249-235.
صادقی چم چنگی، س.، تقدیسی، ا.، و صیدایی، س ا. (1395). تأثیر تنوع اقتصادی بر پایداری نواحی روستایی (مطالعه موردی: نواحی روستایی شهرستان شهرکرد). پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، دوره 5، شماره 3، صص 25-37.
طالشی، م.، و سیداخلاقی، س. ج. (1398). بررسی نقش تنوع معیشتی در تاب‌آوری خانوارهای روستایی حوزه آبخیز حبله‌رود در مواجهه با خشکسالی. نشریه علمی تحقیقات مرتع و بیابان ایران، جلد 62 شماره 6، صفحه 473-459.
طاهرخانی، م. (1379). صنعتی شدن روستا، سنگ بنای استراتژی آینده توسعه روستایی. اداره کل طرح‌های صنعتی و بهره‌برداری، وزارت جهاد سازندگی.
قاسمی، م.، و جوان، ج. (1393). تبیین رابطه تنوع‌بخشی فعالیت‌های اقتصادی و توسعه پایدار روستایی مطالعه موردی: شهرستان مشهد. پژوهش های روستایی، دوره 5، شماره 2، صص 262-237.
کریم‌زاده، ح.، ولائی، م.، و منافی آذر، ر. (1395). نقش تنوع‌بخشی به فعالیت‌ها در پایداری اقتصاد روستایی مطالعه موردی: دهستان مرحمت‌آباد میانی، شهرستان میاندوآب. آمایش جغرافیایی فضا، دوره 6، شماره 20، صص 144-129.
کریم‌پور، ن. (1395). نقش تنوع منابع معیشتی در تاب‌آوری خانوارهای روستایی در برابر خشکسالی . مطالعه موردی: دهستان ترجان، شهرستان سقز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ­ریزی روستایی گرایش برنامه‌ریزی کالبدی، دانشگاه زنجان.
کریمی، ک.، و کرمی دهکردی، ا. (1394). بهره­ برداری از مراتع و لزوم متنوع ­سازی معیشت خانوارهای روستایی مطالعه موردی: شهرستان ماهنشان. مجله پژوهش ­های روستایی، دوره 6، شماره 2، صص 368-343.
مرکز آمار ایران. (1400). چکیده نتایج طرح آمارگیری نیروی کار تابستان 1400. دفتر جمعیت، نیروی کار و سرشماری، درگاه ملی آمار ایران. قابل دسترسی در آدرس اینترنتی: < <https://amar.org.ir/gozideamari/ID/15844
مرکز آمار ایران. (1390). نتایج سرشماری نفوس و مسکن در سطح آبادی‌ها. درگاه ملی آمار ایران، . قابل دسترسی در آدرس اینترنتی: < https://www.amar.org..ir>
محمدی یگانه، ب.، و ولایی، م. (1393). تنوع‌بخشی به اقتصاد روستاها جهت تحقق توسعه پایدار مورد: دهستان مرحمت‌آباد شمالی شهرستان میاندوآب. فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 3، شماره 2، صص. 70-54.
نظری، م.، فروزانی، م.، یزدان پناه، م.، و برادران، م. (1396). تبیین امنیت معیشت کشاورزان در شرایط گرد و غبار در شهرستان شوش. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 13، شماره 2، صص 169-153.
نوروزی، م.، و حیاتی، د. (1394). سازه­های مؤثر بر معیشت پایدار روستایی از دیدگاه کشاورزان استان کرمانشاه. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 11، شماره 1، صص 144-127.
ولایی، م.، عبدالهی، ع.، منافی آذر، ر.، و صفری، ن. (1394). تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه پایدار روستایی با تأکید بر کارآفرینی (مطالعه موردی: دهستان مرحمت‌آباد شمالی- شهرستان میاندوآب). برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دوره 5، شماره 19، صص 162-149.
یاسوری، م.، و جوان، ف. (1394). تحلیل محدودیت ­های تنوع ­بخشی اقتصاد روستایی مورد: دهستان اشکور علیا. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، دوره 4، شماره 3، صص 37-19.
 
Abera, A., Yirgu, T., and Uncha, A. (2021). Determinants of rural livelihood diversification strategies among Chewaka resettlers’ communities of southwestern Ethiopia. Agriculture & Food Security, 10(1), 1-19.
Alemu, Z. G., (2012). Livelihood strategies in rural South Africa: Implications for poverty reduction. Paper presented at the International Association of Agricultural Economists (IAAE) Triennial Conference, August (PP. 18–24), Foz do Iguacu, Brazil.
Awoke Kassa, W. (2019). Determinants and challenges of rural livelihood diversification in Ethiopia: Qualitative review. Journal of Agricultural Extension and Rural Development, 11(2), 17-24.
Babatunde, R. O., and Qaim, M. (2009). Patterns of income diversification in rural Nigeria: Determinants and impacts. Quarterly Journal of International Agriculture, 48(4), 305-320.
Barretta, C. B., Reardon, T., and Webb, P. (2001). Nonfarm income diversification and household livelihood strategies in rural africa: Concepts, dynamics, and policy implications. Food Policy, 26, 315-331.
Brown, P. R., Nelson, R., Jacobs, B., Kokic, P., Tracey, J., Ahmed, M., and DeVoil, P. (2010). Enabling natural resource managers to self-assess their adaptive capacity. Agricultural Systems, 103(8), 562-568.
Combary, O. S. (2015). Determining factors of the strategies for diversifying sources of income for rural households in Burkina Faso. Journal of Development and Agricultural Economics, 7(1), 20-28.
Ersado, L. (2006), Income diversification in Zimbabwe: Welfare implications from urban and rural areas. World Bank Policy Research Working Paper No. 3964. World Bank, Washington, DC. Available at: <https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/8389>.
Ghimire, R., Huang, W. C., and Shrestha, R. B. (2014). Factors affecting nonfarm income diversification among rural farm households in central Nepal.International Journal of Agricultural Management and Development, 4(2), 123-132. DOI: 10.22004/ag.econ.246109
Idowu, A. O., Aihonsu, J. O. Y., Olubanjo, O. O., and Shittu, A. M. (2011). Determinants of income diversification among farm households in South-West Nigeria. Economics and Finance Review, 1(5), 33-34. Available at: <http://www.businessjournalz.org/efr. Accessed on 15 January, 2013>.
Kimenju, S. C., and Tschirley. D. (2008). Agricultural and livelihood diversification in Kenyan rural households. Working Paper No. 29, Tegemeo Institute of Agricultural Policy and Development, Nairobi, Kenya, Available at: <http://41.89.96.81:8080/xmlui/handle/123456789/2278>.
Liu, D., Li, F., Hu, X. S., Wang, R. S., Yang, W. R., Li, D., and Zhao, D. (2009). Measurement indicators and an evaluation approach for assessing urban sustainable development: A case study for China’s Jining City. Landscape and Urban Planning, 90(3-4), 134-142.
Nathan, S. B. S., and Mohammad, M. R. (2014) Livelihood strategies and household income of a paddy farming community in Northwest Selangor, Malaysia. Journal of Emerging Economies and Islamic Research, 2(1), 1-15.
Neudert, R., Goetter, J. F., Andriamparany, J. N., and Rakotoarisoa, M. (2015). Income diversification, wealth, education and well-being in rural south-western Madagascar: Results from the Mahafaly region. Development Southern Africa, 32(6), 758-784.
Perz, S. G. L. (2005). The importance of household– asset diversity for livelihood diversity and welfare among small farm colonists in the Amazon. Journal of Development Studies, 41(7), 1193-1220.
Snyman, S. (2014). The impact of ecotourism employment on rural household incomes and social welfare in six southern African countries. Tourism and Hospitality Research, 14(1-2), 37-52.
Walelign, S. Z. (2016) Livelihood strategies, environmental dependency and rural poverty: The case of two villages in rural Mozambique. Journal of Environment, Development and Sustainability, 2(18), 593-613.