تحلیل هنجارهای تأثیرگذار بر رفتار مشارکتی کشاورزان در راستای حفاظت از آب حوضه آبخیز تالاب زریوار شهرستان مریوان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

2 استادیار گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

10.22034/iaeej.2020.194549.1443

چکیده

نگرانی در رابطه با محیط­ز یست به­ طور کلی و کمبود منابع آب به­ طور خاص سبب اجراو توسعه ­ی سیاست ­هایی با هدف تغییر رفتار کشاورزان در زمینه ‏ی حفاظت از آب شده است. بسیاری از مشکلات محیط‌ زیست ریشه در رفتار انسان داشته و با درک رفتار او قابل حل هستند. بنابراین، هدف این پژوهش توصیفی، بررسی تأثیر انواع هنجار‏ها بر رفتارهای مشارکتی کشاورزان در حفاظت از آب بود. جامعه آماری پژوهش، کشاورزان سرپرست خانوار روستایی حوضه آبخیز زریوار بخش مرکزی شهرستان مریوان بودند ( 2097=N).حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 237 نفر محاسبه شد. افراد نمونه با استفاده از روش نمونه­ گیری طبقه ­ای چند مرحله ‏ای انتخاب شدند. ابزار پژوهش، پرسشنامه بود که روایی ظاهری و محتوایی آن با استفاده از نظرسنجی از متخصصان مورد تأیید قرار گرفت. پایایی پرسشنامه، از طریق محاسبه ضرایب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی (CR) مورد تأیید قرار گرفت. برای تجزیه و تحلیل داده­ها از نرم­افزارهایAMOS وSPSS نسخه 23 استفاده شد. یافته­ های تحقیق نشان داد که متغیرهای هنجارهای مشارکتی، قانونی و باورهای هنجاری کشاورزان تأثیر مثبت و معنی داری بر رفتار مشارکتی در زمینه ‏ی حفاظت از آب آن‌ها داشتند. به طوری ­که متغیر باورهای هنجاری (با ضریب مسیر 0/60) و هنجارهای مشارکتی (با ضریب مسیر 0/18) به ترتیب بیشترین و کمترین تأثیر را بر رفتار مشارکتی در زمینه‏ ی حفاظت از آب کشاورزان داشتند. در مجموع سه متغیر توانستند 47 درصد از واریانس رفتار مشارکتی در زمینه ‏ی حفاظت از آب کشاورزان را تبیین کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analyzing Effective Norms on Farmers’ Participatory Behavior toward Water Conservation in Zarivar Wetland Watershed of Marivan County

نویسندگان [English]

  • behzad ranjbar 1
  • Amir Naeimi 2
  • Farnoosh Nahavandian 1
1 M.Sc. Student, Department of Agricultural Extension, Communication, and Rural Development, University of Zanjan, Zanjan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Agricultural Extension, Communication, and Rural Development, University of Zanjan, Zanjan, Iran.
چکیده [English]

Concerns about the environment in general and water scarcity in particular have led to the implementation and development of policies aimed at changing the behavior of farmers in the field of water conservation. Many environmental problems are rooted in human behavior and can be solved by understanding human behavior. Thus, the purpose of this descriptive research was to analyze the effects of norms on participatory behaviors of farmers towards water conservation. Statistical population of the study was farm households in central region of Zarivar wetland watershed located in Marivan county (N=2097). Sample size determined using Cochran formula (n=237). Sampling method was multi-stages stratified sampling. Face and content validity of the questionnaire explored and verified by a panel of experts. The reliability of the questionnaire was confirmed by calculating Cronbach's alpha and composite reliability coefficients. For data analysis, AMOS and SPSS23 were used. Research findings showed that participatory norms, legal norms, and normative beliefs of farmers had significant positive effects on their participatory behavior towards water conservation. So that normative beliefs (ß= 0.60) and participatory norms (ß= 0.18) had the highest and lowest effects on farmers’ participatory behavior towards water conservation, respectively. These variables could account for about 47 percent of variance of the variable participatory water conservation behavior.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Water Conservation Behavior
  • participation
  • Participatory Norms
  • Legal Norms
  • Normative Beliefs
احمدی، م.، نصرتی، ک.، و سلکی، ه. (1392). خشکسالی و ارتباط آن با رطوبت خاک مطالعه موردی: کبوتر‏آباد اصفهان. مجله جغرافیا (فصلنامه بین المللی انجمن جغرافیای ایران)، سال 11، شماره 38، صص 91- 71.
بیژنی، م.، و حیاتی، د. (1392). کاربرد نگرش­های ارزش زیست ­محیطی در واکاوی تضاد آب: مورد مطالعه شبکه آبیاری سد درودزن. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، دوره 9، شماره 1، صص. 101-83.
تاجری مقدم، م.، راحلی، ح.، ظریفیان، ش.، و یزدان‏پناه، م. (1397). پیش‌بینی رفتار گندم کاران دشت نیشابور و تعیین عوامل مؤثر بر آن‌ها در رابطه با حفاظت از منابع آب. نشریه دانش کشاورزی و تولید پایدار، دوره 28، شماره 2، صص 215-199.
حسین­پور، ز.، مهناج، م.، و کاوسی کلاشمی، م. (1394). ارزیابی عوامل مؤثر بر مشارکت اعضای تعاونی آب بران در مدیریت منابع آب کشاورزی. ویژه‌نامهفصلنامهپژوهش‌هایرشدوتوسعهاقتصادی، دوره 2، شماره 1، صص 104-91.
حمیدیه، م ر.، کریم­پور، ع.، قاجری، ن.، کاظمی‏راد، ه.، محمدپور، آ. (1388). بررسی علل آلودگی دریاچه زریوار و ارائه راهکارهایی در زمینه کاهش آلودگی­ها، همایش ملی انسان، محیط زیست و توسعه پایدار، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، 19 و 20 اسفندماه، صص 9-1.
رحیمی فیض آباد، ف.، یزدان پناه، م.، فروزانی، م.، محمدزاده، س.، و برتون، ر. (1395). تبیین رفتار حفاظت از آب کشاورزان با استفاده از تئوری توسعه یافته رفتار برنامه‏ریزی شده: مورد مطالعه شهرستان الشتر.‎ مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، دوره 12، شماره 2، صص 17-1.
رحیمی فیض آباد، ف.، یزدان پناه، م.، فروزانی، م.، و محمدزاده، س. (1395). تعیین عوامل مؤثر بر رفتار حفاظت از آب کشاورزان در شهرستان سلسله: کاربرد الگو فعالسازی هنجار.‎ مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 2، شماره 2، صص 390- 379.
زاهدی مازندرانی، م. ج.، شیانی، م.، و علی­پور، پ. (1393). تأثیر‏گذاری هنجارهای مشارکتی بر رفاه اجتماعی. فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، دوره14، شماره 52، صص 63-33.
شانازی، ک.، و اعظمی، م. (1396). تحلیل اثرات تالاب زریوار مریوان بر دارایی‌های معیشتی خانوارهای روستایی حاشیۀ آن. فصلنامه جغرافیا و توسعه، دوره 16، شماره 15، صص. 42-25.‎
صالحی، س.، چیذری، م.، صدیقی، ح.، و بیژنی، م. (1396). تأثیر باور­های زیست­محیطی بر رفتار پایدار کشاورزان استان فارس در بهره­برداری از منابع آب زیر­زمینی. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، دوره 13، شماره 1، صص 193- 175.
محمدزاده، ح.، ابراهیم­پور، ص. (1391). کاربرد ایزوتوپ­های پایدار و هیدروژئوشیمی به‏منظور بررسی منشأ و تغییرات کیفی منابع آب حوضه آبریز دریاچه زریوار. نشریه آب و خاک ( علوم و صنایع کشاورزی). شماره 26، صص. 1031- 1018.
محمدی،ز.، محمد زاده، س.، و یزدان‏پناه، م. (1397). تبیین رفتار حفاظت از آب پرورش‌دهندگان خرما بر مبنای الگو هنجار برانگیختگی شوارتز در شهرستان دشتستان. نشریه دانش کشاورزی و تولید پایدار، دوره 28، شماره 3، صص 154-139.
محمدی،ز.، محمد زاده، س.، و یزدان‏پناه، م. (1396). بررسی تمایلات رفتاری باغداران دشتستان نسبت به حفاظت از آب با استفاده از نظریه ارزش- باور- هنجار استرن. مجله پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، دوره 2 شماره 6، صص 156-143.
مظفری، م. م. (1394). تعیین برنامه سیاستی مناسب برای حفاظت منابع آب در دشت قزوین، نشریه حفاظت منابع آب‌وخاک. دوره 2، شماره 5، صص 46-29.
نعیمی، ا.، رضایی، ر.، و موسی­پور، س. ک. (1397). تحلیل سازه­های محیط­زیستی تاثیر­گذار بر رفتار حفاظت از محیط­زیست روستاییان شهرستان باغ ملک استان خوزستان. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، دوره 14، شماره 1، صص 22-1.
نوری س. ه.، جمشیدی، ع.، جمشیدی، م.، هدایتی مقدم، ز.، و فتحی، ع. (1392). تحلیل عوامل فرهنگی و اجتماعی مؤثر بر نگرش کشاورزان درباره مدیریت آب زراعی؛ مطالعه موردی شهرستان شیروان و چرداول. پژوهشاتاقتصادوتوسعهکشاورزیایران، دوره 44، شماره 4، صص 655-645.
ولی­زاده، ن.، بیژنی، م.، و عباسی، ع. (1394). تحلیل محیط­زیست گرایانه رفتار مشارکتی کشاورزان در حفاظت از منابع آب سطحی در حوزه جنوبی آبریز دریاچه ارومیه. مجله علوم ترویج آموزش کشاورزی، دوره 11، شماره 2، صص 201-183.
ولی­زاده، ن.، کریمی، ح.، حیاتی، د. (1398). تعیین کننده­های هنجار­های اخلاقی و اسناد مسئولیت در زمینه حفاظت آب: مورد مطالعه کشاورزان شهرستان­های مهاباد و میاندوآب. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، دوره15 ، شماره 1، صص 188-175.
یزدان پناه، م.، حیاتی، د.، و زمانی، غ. (1390). واکاوی رفتار و تمایلات رفتاری کارکنان سازمان‌های کشاورزی نسبت به حفاظت آب: کاربرد تئوری تکامل‌یافته رفتار برنامه‌ریزی‌شده. مجله علوم محیطی، دوره 1، شماره 9، صص 22- 1.
یزدانی، ه. (1395). بررسی عوامل مؤثر بر رفتارهای زیست­محیطی ذینفعان دریاچه زریوار شهرستان مریوان. پایان­نامه کارشناسی ارشد توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان.
 
Bamberg, S. (2013). Changing environmentally harmful behaviors: A stage model of self-regulated behavioral change. Journal of Environmental Psychology, 34, 151-159.
Boland, J. J., and Whittington, D. (2000). The political economy of water tariff design in developing countries: increasing block tariffs versus uniform price with rebate. In: Dinar, A. (Ed.), The Political Economy of Water Pricing Reforms. Oxford University Press, Washington D.C.
Bourdieu, P. (1993). From of capital in: J. Richardsn(ed). Handbook of theory and Research in sociology of Education, New York: Greenwood Press.
Clayton, S., and Myers, G. (2015). Conservation psychology: Understanding and promoting human care for nature. USA: John Wiley & Sons.
Coleman, J. S. (1988). Social capital in the creation of human capital. American Journal of Sociology, 94, 95-120.
Cooper, B. (2016). What drives compliance? An application of the theory of planned behaviour to urban water restrictions using structural equation modeling. Applied Economics, 49(14), 1426-1439
Corral-Verdugo, V. (2010). The Psychological dimensions of sustainability. Environmental Psychology: New Developments. New York: Nova.
Corral-Verdugo, V., and Frías-Armenta, M. (2006). Personal normative beliefs, antisocial behavior, and residential water conservation. Environment and Behavior, 38(3), 406-421.
Dobilaitė, V., Ališauskienė, M., and Sacevičienė, V. (2017). Study of textile waste generation and treatment in Lithuania. Fibres & Textiles in Eastern Europe, 25, 8–13.
Dolnicar, S., Hurlimann, A., and Grün, B. (2012). Water conservation behavior in Australia. Journal of environmental management, 105, 44-52
Gerbens-Leenes, P. W., and Nonhebel, S. (2004). Critical water requirements for food, methodology and policy consequences for food security. Food Policy, 29(5), 547-564.
Gifford, R. (2014). Environmental psychology matters. Annual Review of Psychology, 65, 541-579.
Hamstead, M., Baldwin, C., and  O'Keefe, V. (2008). Water Allocation Planning in Australia – Current Practices and Lessons Learned. Research Report, Canberra, National Water Commission. Available at: <http://research.usc.edu.au/vital/access/manager/Repository/usc:2241>.
Huang, H. (2016). Media use, environmental beliefs, self-efficacy, and pro-environmental behavior. Journal of Business Research, 69(6), 2206-2212.
Hurlimann, A., Dolnicar, S., and Meyer, P. (2009). Understanding behavior to inform water supply management in developed nations–A review of literature, conceptual model and research agenda. Journal of Environmental Management, 91(1), 47-56.
Hussain, T., and Wahab, A. (2018). A critical review of the current water conservation practices in textile wet processing. Journal of Cleaner Production, 198, 806–819.
Ibtissem, M. H. (2010). Application of value beliefs norms theory to the energy conservation behavior. Journal of Sustainable Development, 3(2), 129-139.
Junk, W. J., An., S., Finlayson, C. M., Gopal, B., Květ, J., Mitchell, S. A., and Robarts, R. D. (2013). Current state of knowledge regarding the world’s wetlands and their future under global climate change: a synthesis. Aquatic sciences, 75(1), 151-167.
Kilic, D. S., and Dervisoglu, S. (2013). Examination of water saving behavior within framework of theory of planned Behavior. International Journal ofSecondary Education, 1(3), 8-13.
Kollmuss, A., and Agyeman, J. (2002). Mind the gap: why do people act environmentally and what are the barriers to pro-environmental behavior?. Environmental education research, 8(3), 239-260.
Koźmińska, A., Al Hassan, M., Wiszniewska, A., Hanus-Fajerska, E., Boscaiu, M., and Vicente, O. (2019). Responses of succulents to drought: Comparative analysis of four Sedum (Crassulaceae) species. Scientia horticulturae, 243, 235-242.
Lee, K. (2011). The role of media exposure, social exposure and biospheric value orientation in the environmental attitude-intention-behavior model in adolescents. Journal of Environmental Psychology, 31(4), 301-308.
Lee, Y. K., Kim, S., Kim, M. S., and Choi, J. G. (2014). Antecedents and interrelationships of three types of pro-environmental behavior. Journal of Business Research, 67(10), 2097-2105.
Levy, B., and Sidel, V. W. (2011). Water rights and water fights: preventing and resolving conflicts before they boil over. Amrican Journal of Public Health, 101, 778–780.
McKenzie-Mohr, D., and Schultz, P. W. (2014). Choosing effective behavior change tools. Social Marketing Quarterly, 20(1), 35-46.
Morrison, J., Morikawa, M., Murphy, M., and Schulte, P.)2009). Water Scarcity & Climate Change: Growing Risks for Businesses and Investors. A Ceres Report. The Pacific Institute. California: Oakland. Available at: <https://pacinst.org/reports/business_water_climate/full_report.pdf>.
Onwezen, M. C., Antonides, G., and Bartels, J. (2013). The norm activation model: An exploration of the functions of anticipated pride and guilt in pro-environmental behavior. Journal of Economic Psychology, 39, 141-153.
Pradhananga, A. K., Davenport, M. A., Fulton, D. C., Maruyama, G. M., and Current, D. (2017). An integrated moral obligation model for landowner conservation norms. Society & natural resources, 30(2), 212-227.
Price, J. C., and Leviston, Z. (2014). Predicting pro-environmental agricultural practices: the social, psychological and contextual influences on land management. Journal of Rural Studies, 34, 65-78.
Price, J. C., and Leviston, Z. (2014). Predicting pro-environmental agricultural practices: the social, psychological and contextual influences on land management. Journal of Rural Studies, 34, 65-78.
Putnam, R. D. (2001). Bowling alone: The collapse and revival of American community. United States: Simon and Schuster.‏
Ratnakar, R., and Das, S. G. (2006). Participatory irrigation management in the Andhra Pradesh groundwater bore Well irrigation (APWELL) project: Indo-Dutch teamwork. In 22nd Annual Conference Proceedings, Association for International Agricultural and Extension Education (AIAE), Clearwater Beach, Florida. Available at: .
Russell, S., and Fielding, K. (2010). Water demand management research: A psychological perspective. Water Resources Research, 46, 1-12.
Samian, M., Mahdei, K. N., Saadi, H., and Movahedi, R. (2015). Identifying factors affecting optimal management of agricultural water. Journal of the Saudi Society of Agricultural Sciences, 14 (1), 11-18.
Schultz, P. W. (2002). Knowledge, information, and household recycling: Examining the knowledge-deficit model of behavior change. In New Tools for Environmental Protection: Education, Information, and Voluntary measures (pp. 67-82), Washington, DC: The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/10401.
Scott, B. A., Amel, E. L., Koger, S. M., and Manning, C. M. (2015). Psychology for sustainability.UK: Routledge.
Sehring, J., and Diebold, A. (2012). From the Glaciers to the Aral Sea Water Unites. Printed on Schleipen Fly at Passavia, Passau. Germany: Trescher Verlag. Available At: <www.Waterunitesca.org>.
Sheban, K. (2014). Understanding Environmental Behaviors: A modification of value-belief-norm theory applied to farmer nutrient management decisions in the Maumee Watershed. Ph.D. dissertation, The Ohio State University.
Steg, L., and Vlek, C. (2009). Encouraging pro-environmental behaviour: An integrative review and research agenda. Journal of Environmental Psychology, 29(3), 309-317.
Stern, P. C. (2000). New environmental theories: toward a coherent theory of environmentally significant behavior. Journal of Social Issues, 56(3), 407-424.
Syme, G. J., Nancarrow, B. E., and Seligman, C. (2000). The evaluation of information campaigns to promote voluntary household water conservation. Evaluation Review, 24(6), 539-578.
Tabernero, C., and Hernández, B. (2011). Self-efficacy and intrinsic motivation guiding environmental behavior. Environment and Behavior, 43(5), 658-675.
Turner, R. K., Van Den Bergh, J. C., Söderqvist, T., Barendregt, A., Van Der Straaten, J., Maltby, E., and Van Ierland, E. C. (2000). Ecological-economic analysis of wetlands: Scientific integration for management and policy. Ecological economics, 35(1), 7-23.
Van der Werff, E., and Steg, L. (2016). The psychology of participation and interest in smart energy systems: Comparing the value-belief-norm theory and the value-identity-personal norm model. Energy Research & Social Science, 22, 107-114.
Vicente-Molina, M. A., Fernández-Sáinz, A., and Izagirre-Olaizola, J. (2013). Environmental knowledge and other variables affecting pro-environmental behavior: Comparison of university students from emerging and advanced countries. Journal of Cleaner Production, 61, 130-138.
Warner, L. A., Lamm, A. J., Rumble, J. N., Martin, E. T., and Cantrell, R. (2016). Classifying residents who use landscape irrigation: Implications for encouraging water conservation behavior. Environmental Management, 58(2), 238-253.
Wiseman, M., and Bogner, F. X. (2003). A higher-order model of ecological values and its relationship to personality. Personality and Individual Differences, 34, 783-794.
Yang, H., Reichert, P., Abbaspour, K. C., and Zehnder, A. J. (2003). A water resources threshold and its implications for food security. Journal of Environmental Science & Technology, 37(14), 3048-3054.
Yazdanpanah, M., Hayati, D., Zamani, Gh., Karbalaee, F., and Hochrainer-Stigler, S. (2013). Water management from tradition to second modernity: an analysis of the water crisis in Iran. Environment Development and Sustainability, 15(6), 1605–1621.
Yazdanpanah, M., Hayati, D., Hochrainer-Stigler, S., and Zamani, G. H. (2014). Understanding farmers' intention and behavior regarding water conservation in the Middle-East and North Africa: A case study in Iran. Journal of Environmental Management, 135, 63-72.