شناسایی قصد به‌کارگیری عملیات خوب کشاورزی در میان توت‌فرنگی‌کاران شهرستان‌های مریوان و سروآباد: کاربرد نظریه رفتار برنامه‌ریزی ‌شده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

2 استادیار گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

چکیده

افزایش سریع جمعیت جهانی و صنعتی شدن تولیدات کشاورزی موجب تخریب منابع طبیعی شده و چالش ­های بزرگی را بر سیستم زیست­ محیطی وارد کرده است. هدف این تحقیق توصیفی، شناسایی قصد توت­ فرنگی­ کاران شهرستان­ های مریوان و سروآباد در بکار­گیری عملیات خوب کشاورزی بود. جامعه آماری تحقیق، توت­ فرنگی­ کاران شهرستان­ های مریوان و سروآباد بودند (241N=). حجم نمونه با جدول کرجسی و مورگان 174 نفر محاسبه شد. افراد نمونه با استفاده از روش نمونه­ گیری طبقه­ ای با انتساب متناسب مورد مطالعه قرار گرفتند.ابزار تحقیق، پرسشنامه بود که روایی ظاهری و محتوایی آن با استفاده از نظرسنجی از متخصصان مورد تأیید قرار گرفت. پایایی پرسشنامه، از طریق محاسبه ضرایب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی مورد تأیید قرار گرفت. برای تجزیه و تحلیل داده ­ها از نرم ­افزارهای AMOS نسخه 23 و SPSS نسخه 23 استفاده شد. نتایج آمار توصیفی نشان داد بیشترین و کمترین مقدار میانگین مؤلفه‌های رفتار بکارگیری عملیات خوب کشاورزی به ترتیب به مؤلفه‌های برداشت و بسته­ بندی (3/60 از 5) و شرایط و موقعیت مزرعه (2/96 از 5) اختصاص یافت. همچنین، میانگین محاسبه شده برای نگرش (3/76 از 5)، هنجارهای ذهنی (3/45 از 5)، کنترل رفتار درک شده (3/19 از 5) و قصد بکارگیری عملیات خوب کشاورزی (3/66 از 5) بالاتر از سطح متوسط بدست آمد. یافته­ های تحقیق نشان داد که متغیرهای نگرش و کنترل رفتار درک شده توت ­فرنگی­ کاران تأثیر مثبت و معنی ­داری بر قصد آن‌ها نسبت به بکارگیری عملیات خوب کشاورزی داشتند. به‌طوری که­ این متغیرها توانستند در حدود 25 درصد از تغییرات قصد توت­ فرنگی­ کاران نسبت به بکار­گیری عملیات خوب کشاورزی را تبیین کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Identifying the Intention of Employing Good Agriculture Practices among Strawberry Growers in Marivan and Sarvabad Counties: Application of the Theory of Planned Behavior

نویسندگان [English]

  • behzad ranjbar 1
  • Amir Naeimi 2
  • Mohammad Badsar 2
1 Ph.D. Student, Department of Extension, Communication and Rural Development, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Extension, Communication and Rural Development, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran.
چکیده [English]

The rapid increase in global population and the industrialization of agricultural products have led to the destruction of natural resources and posed great challenges to the ecosystem. The purpose of this descriptive research was to identify the intention of strawberry growers in Marivan and SarvAbad counties to apply Good Agriculture Practices (GAP). The statistical population of the study was strawberry growers in Marivan and SarvAbad county (N=241). The sample size determined via the Krejcie and Morgan table (n=174). The sampling was based on a proportional stratified random sampling approach. The research instrument was a structured questionnaire. Face and content validities of the questionnaire evaluated and verified by a group of experts. The reliability of the questionnaire was confirmed by calculating the Cronbach’s alpha and composite reliability (CR) coefficients. For data analysis, AMOS23 and SPSS23 software were used. Descriptive results showed that the highest and lowest mean for the components of GAP behavior were assigned to the harvesting and packaging (3.60 out of 5) and the field condition and location (2.96 out of 5), respectively. It also should be emphasized that the means calculated for the variables attitude (3.76 out of 5), subjective norms (3.45 out of 5), perceived behavioral control (3.19 out of 5), and intention of applying GAP (3.66 out of 5) were greater than the average score. Research findings showed that attitude and perceived behavioral control had positive and significant effects on farmers' intention toward applying GAP. So that these variables could explain about 25% of variation in strawberry growers’ intention toward applying GAP.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Good agriculture practices (GAP)
  • Behavioral Intention
  • Attitude
  • Subjective Norm
  • Perceived Behavioral Control
آشتیانی، ن، (1398). راهنمای عملیات خوب کشاورزی (GAP) برای کشاورزی خانوادگی. تهران: نشر آموزش کشاورزی.
آمارنامه کشاورزی (1396). جلد دوم، تهران، وزارت جهاد کشاورزی، معاونت برنامه‌ریزی و اقتصادی مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات. قابل دسترسی در آدرس اینترنتی: <http://www.agriis.ir/doc/46032>.
بهبهانی مطلق، م.، شریف­ زاده، م. ش.، عبداله ­زاده، غ. ح.، و محبوبی، م. ر. (1396). واکاوی رفتار کشاورزان در پذیرش فناوری آبیاری تحت فشار در شهرستان دشتستان، مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد 13، شماره 1، صص 103-89.
جمشیدی، ا.، و حاجی میررحیمی، س. د. (1395). بررسی عوامل مؤثر بر نگرش گلخانه­داران به کشاورزی پایدار در استان البرز. مجله راهبردهای توسعه روستایی، دوره 3، شماره 2، صص 285- 267.
خسروی‌پور، ب.، و کمالی، س. (1391). نقش ترویج و آموزش در گسترش کشاورزی ارگانیک و دستیابی به توسعه پایدار کشاورزی. اولین همایش ملی حفاظت و برنامه‌ریزی محیط ‌زیست، همدان، ایران، 3 اسفند ماه، صص.10-1.
حجازی، ی.، و اسحاقی، ر. (1393). تبیین رفتار زیست‌محیطی روستاییان استان‌های غرب کشور بر اساس مدل رفتار برنامه‌ریزی‌شده. مجله تحقیقات توسعه و اقتصاد کشاورزی ایران، دوره 45، شماره 2، صص 267-257.
حمایت­خواه جهرمی، م.، ارشاد، ف.، دانش، پ. ف.، و قربانی، م. (1396). واکاوی رفتارهای زیست­ محیطی بر اساس مدل TPB، فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره 11، شماره 3، صص 66-31.
دشتی، ق.، پورمرادی، م.، و حیاتی، ب. (1398). رابطه بین کارایی و پایداری کشاورزی در مزارع سیب‌زمینی شهرستان کبودرآهنگ، نشریه دانش کشاورزی و تولید پایدار، جلد 29، شماره 1، صص 192-181.
دهقانپور، م.، خسروی­پور، ب.، یزدان پناه، م.، و محمدی، ز. (1395). بررسی تمایلات فارغ­التحصیلان کارشناسی دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی رامین خوزستان نسبت به کارآفرینی. مجله کارآفرینی در کشاورزی، دوره 3، شماره 2، صص 90-77.
رحیمی فیض‌آباد، ف.، یزدان پناه، م.، فروزانی، م.، محمد‌زاده، س.، و بورتن، ر. (1395). تبیین رفتار حفاظت از آب کشاورزان با استفاده از تئوری توسعه­یافته رفتار برنامه‌ریزی‌شده: موردمطالعه شهرستان الشتر. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، جلد 12، شماره 2، صص. 17-1.
رزاقی‌بورخانی، ف. (1395). طراحی مدل استقرار عملیات مناسب کشاورزی(GAP) در راستای پایداری باغات مرکبات استان مازندران. رساله دوره دکتری دانشگاه تهران.
رزاقی‌بورخانی، ف.، رضوانفر، ا.، موحد محمدی، س. ح.، و حجازی، س. ح. (1398). مدل‌یابی اثربخشی منابع اطلاعاتی و کانال‌های ارتباطی بر رفتار عملیات مناسب کشاورزی در راستای توسعه پایدار باغات. فصلنامه محیط‌ زیست و توسعه پایدار، سال 7، شماره 3، صص 88-71.
رساییان، م.، شمس، ع.، بیات، ح.، رزمی، ح.، و هوشمندان مقدم­فرد، ز. (1396). سازه­های ارتباطی و اطلاع­رسانی اثرگذار بر نیازهای آموزشی باغداران شهرستان شازند. مجله پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، شماره 41، صص 67-53.
رنجبر، ع.، ربیعی، و.، و کرمی، ف. (1393). ارزیابی و انتخاب رقم مناسب توت‌فرنگی برای کشت در فضای آزاد در استان کردستان، مجله به زراعی نهال و بذر، جلد 2-30، شماره 3، صص 355-351.
سنجابی، س. (1396). امکان‌سنجی به‌کارگیری استاندارد عملیات خوب کشاورزی(GAP) در محصول سیب‌زمینی (مطالعه موردی: شهرستان کرمانشاه). پایان­نامه کارشناسی ارشد دانشگاه رازی.
سواری، م.، شیری، ن.، و شعبانعلی فمی، ح. (1394). تحلیل عوامل مؤثر بر به‌کارگیری عملیات کشاورزی حفاظتی توسط بهره‌برداران کشاورز (مطالعه موردی: شهرستان دیواندره). فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال 5، شماره20، صص190-177.
شفیعی، ف.، رضوانفر، ا.، و میرترابی، م. س. (1397). بررسی عوامل مؤثر بر رفتار استفاده از کودهای زیستی به‌وسیله کشاورزان استان البرز، مجله علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، دوره 20، شماره1، صص 118-106.
صفا، ل.، رضائی، ر.، صلاحی مقدم، ن.، و کرباسیون، م. (1398). عوامل تأثیرگذار بر قصد استفاده کشاورزان از زنبور براکون در مبارزه با آفت کرم هلیوتیس (Heliothis spp.) گوجه‌فرنگی در شهرستان طارم. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، جلد15، شماره2، صص 222-205.
صفا، ل.، صلاحی­مقدم، ن.، و گنج خانلو، م. (1396). مدل­یابی رفتار حفاظت زیست­محیطی روستاییان بر مبنای تئوری ارزش ـ عقیده ـ هنجار (مورد مطالعه: شهرستان خدابنده). مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 13، شماره2، صص 108-91.
طاووسی، م.، حیدرنیا، ع ر.، منتظری، ع.، طارمیان، ف.، اکبری، ح.، و حائزی مهریزی، ع. ا. (1388). تمایز بین دو سازه کنترلی: کاربردی از نظریه رفتار برنامه‌ریزی‌شده برای پرهیز از سوءمصرف مواد مخدر در نوجوانان. مجله افق دانش، دوره 15، شماره3، صص 45- 36.
قبادی علی‌آبادی، س.، چیذری، م.، و صدیقی، ح. (1395). واکاوی رفتار و نگرش­های زیست­ محیطی روستاییان در هنگام مواجهه با خشکسالی موردمطالعه: شهرستان کرمانشاه. فصلنامه برنامه­ ریزی منطقه­ ای، سال 6، شماره21، صص 154-143.
قره، م. ع.، رضایی صوفی، م.، و زردی، ن. (1397). الگوی مشارکت دانشجویان در ورزش­های همگانی بر اساس نظریه رفتار تمرینی به‌منظور ترویج اخلاق ورزشی، پژوهش ­های اخلاقی، سال 8، شماره 3، صص 110-93.
محمدی، س ز.، محمدزاده، س.، و یزدان پناه، م. (1394). بررسی عوامل مؤثر بر نیت و رفتار حفاظت از آب توسط باغداران شهرستان دشتستان:آزمونی از تئوری رفتار برنامه­ریزی شده. مجله پژوهش­های ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 8، شماره4، صص 89-75.
مرتضوی، ن. (1397). کارایی دو گونه کنه شکارگر فیتوزئید در کنترل کنه تارتن دو لکه‌ای و سفید بالک گلخانه روی توت‌فرنگی. رساله دوره دکتری حشره‌شناسی کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، ایران.
منتی‌زاده، م.، و زمانی، غ. (1391). تدوین مدل رفتار زیست‌محیطی زارعان شهرستان شیراز. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، جلد 8، شماره 2، صص 75-63.
مهنی­رفتار، ر. (1397). بررسی عوامل مؤثر بر رفتار حفاظت از آب توسط روستائیان در حوضه آبخیز هلیل­رود شهرستان جیرفت. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه زنجان.
نعیمی، ا.، رضائی، ر.، و موسی­پور، ک. (1397). تحلیل سازه­های محیط زیستی تأثیرگذار بر رفتار محیط­ زیست روستاییان شهرستان باغ­ملک استان خوزستان. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، جلد14، شماره1، صص 22-1.
نژادمحمد، ر. (1396). بررسی عوامل مدیریتی مؤثر بر میزان بکارگیری عملیات کشاورزی خوب (GAP) در باغات شهرستان مشکین‌شهر استان اردبیل. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه محقق اردبیلی.
نواح، ع.، فروتن کیا، ش.، و پورتر کارونی، م. (1390). بررسی رابطه بین میزان دینداری با ارزش­ها و رفتارهای زیست‌محیطی شهروندان مطالعه موردی: شهر اهواز). مجله مطالعات جامعه‌شناختی شهری، دوره 1، شماره 1، صص 98-77.
ولی­زاده، ن.، حیاتی، د.، رضائی­مقدم، ک.، و کریمی گوغری، ح. (1397). کاربرد نظریه رفتار برنامه­ریزی شده در تحلیل اخلاقی رفتار حفاظت از آب. مجله اخلاق زیستی، دوره 8، شماره 27، صص 48-33.
یادآور، ح.، نامی، م.، و ظریفیان، ش. (1397). کاربست تئوری تجزیه رفتار برنامه‌ریزی‌شده در پذیرش کشاورزی ارگانیک. نشریه دانش کشاورزی و تولید پایدار، جلد 28، شماره 1، صص 183-169.
 
Abdul Rashid, N. R. N. A., and Mohammad, N. (2012). A discussion of underlying theories explaining the spillover of environmentally friendly behavior phenomenon. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 50, 1061-1072.
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211.
Ajzen, I. (2006). Constructing a TPB questionnaire: Conceptual and methodological considerations. Available at:<http://www.people.umass.edu/aizen/pdf/tpb.measurement.pdf (accessed 15 Feb 2014)>.
Ajzen, I., Brown, T. C., and Carvajal, F. (2004). Explaining the discrepancy between intentions and actions: The case of hypothetical bias in contingent valuation. Personality and Social Psychology Bulletin, 30(9), 1108-1121.
Amekawa, Y. (2010). "Rethinking sustainable agriculture in Thailand: A governance perspective". Journal of Sustainable Agriculture, 34(4), 389-416.
Anonymous (2017). Available at:<http://www.fao.org/prods/gap/>.
Bamberg, S., Ajzen, I., and Schmidt, P. (2003). Choice of travel mode in the theory of planned behavior: The roles of past behavior, habit, and reasoned action. Basic and Applied Social Psychology, 25(3), 175-187.
Chander, B., Dasharath, P., Bhati D. S., and Arya V. K. (2013). Role of good agricultural practice in safe vegetables farming: A review. Journal of Progressive Agriculture, 4(1), 144- 147.
Chang, K., and Chang, Ch. (2009). Library self-service: predicting user intentions related to self-issue and return systems. The Electronic Library, 27 (6), 938- 949.
Handriana, T., and Ambara, R. (2016). Responsible environmental behavior intention of travelers on ecotourism sites. Tourism and Hospitality Management, 22(2), 135-150.
Harland, P., Staats, H., and Wilke, H. A. (2007). Situational and personality factors as direct or personal norm mediated predictors of pro-environmental behavior: Questions derived from norm-activation theory. Basic and Applied Social Psychology, 29(4), 323-334.
Hu, P. J., Chan, Y. K., Sheng, L. R., and Tam, K. Y. (1999). Examining the technology acceptance model usingphysician acceptance of telemedicine technology. Journal of Management Information Systems, 16(2), 91-112.
Lai, PC (2017). The Literature review of technology adoption models and theories for the novelty technology. Journal of Information Systems and Technology Management, 1(14), 21-38.
Luo, X., Xu, X., Chen, H., Bai, R., Zhang, Y., Hou, X., and Zhao, Y. (2019). Food safety related knowledge, attitudes, and practices (KAP) among the students from nursing, education and medical college in Chongqing, China. Food Control, 95, 181-188.
Mathieson, K. (1991). Predicting user intentions: Comparing the technology acceptance model with the theory of planned behavior. Information Systems Research, 2(3), 173-191.
Parker, J. S., DeNiro, J., Ivey, M. L., and Doohan, D. (2016). Are small and medium scale produce farms inherent food safety risks? Journal of Rural Studies, 44, 250-260.
Pongvinyoo, P., Yamao, M., and Hosono, K. (2014). “Factors affecting the implementation of good agricultural practices (GAP) among coffee farmers in Chumphon province, Thailand”. American Journal of Agricultural Development, 2, 34-39.
Russell, S., and Fielding, K. (2010). Water demand management research: A psychological perspective. Water ResourcesResearch, 46(5), 1-12.
Senanayake, S. S., and Rathnayaka, R. M. S. D. (2017). Analysis of factors affecting for adoption of good agricultural practices in potato cultivation in Badulla district, Sri Lanka. AGRIEAST. Journal of Agricultural Sciences, 10, 1-5.
Srisopaporn, S., Jourdain, D., Perret, S. R., and Shivakoti, G. (2015). “Adoption and continued participation in a public good agricultural practices program: The case of rice farmers in the Central Plains of Thailand”. Technological Forecasting and Social Change, 96, 242-253.
Suwanmaneepong, S., Kullachai, P., and Fakkhong, S. (2016). An investigation of factors influencing the implementation of GAP among fruit farmers in Rayong province, Thailand. International Journal of Agricultural Technology, 12(7.2), 1745-1757.
Terano, R., Mohamed, Z., Shamsudin, M. N., and Latif, I. A. (2015). Factors influencing intention to adopt sustainable agriculture practices among paddy farmers in Kada, Malaysia. Asian J. Agric. Res, 9(5), 268-275.
Tey, Y. S., Li, E., Bruwer, J., Abdullah, A. M., Brindal, M., Radam, A., and Darham, S. (2017). Factors influencing the adoption of sustainable agricultural practices in developing Countries: A Review. Environmental Engineering & Management Journal (Eemj), 16(2), 337-349.
Tezel, E., Ugural. M., and Giritli, H. (2018). Towards green campuses: Students' perceptions and expectations. 5th International Project and Construction Management Conference, Cyprus International University, Faculty of Engineering, Civil Engineering Department, November 16-18, north Cyprus, pp. 859-866.
Umesha, S., Manukumar, H. M., and Chandrasekhar, B. (2018). Sustainable agriculture and food security. In  R. L. Singh, and S. Mondal (Eds.), Biotechnology for Sustainable Agriculture, PP.67-92. Woodhead Publishing, Cambridge.
Van-Hulst F. J., and Posthumus, H. (2016). Understanding non- adoption of conservation agriculture in Kenya using the reasoned action approach. Land Use Policy, 56, 303-314.
Wang, M. S.,Chen, C. C., Chang, S. C., and Yang, Y. H. (2007). Effects of online shopping attitudes, subjective norm and control beliefs on online shopping intention: A test of the theory of planned behavior. International Journal of Management, 24(2), 296-302.
Wauters, E., Bielders, C., Poesen, J., Govers, G., and Mathijs, E. (2010). Adoption of soil conservation practices in Belgium: An examination of the theory of planned behavior in the agri-environmental domain. Land Use Policy, 27(1), 86-94.
Wu, Shwu-Ing., Yu-Chenm, Wu. (2014)The influence of enterprisers' green management awareness on green management strategy and organizational performance. International Journal of Quality & Reliability Management, 4(31), 455-476.
Yadav, R., and Pathak, G. S (2017). Determinants of Consumers' Green purchase behavior in a developing nation: Applying and extending the theory of planned. Behavior Ecological Economics, 134, 114-122.
Yoon, J. I., Kyle, G., van Riper, C. J., and Sutton, S. G. (2012). Climate change and environmentally responsible behavior on the Great Barrier Reef, Australia. In Proceedings of the 2010 Northeastern Recreation Research Symposium (pp. 231-238). USDA Forest Service.