تحلیل کاربرد رهیافت مدارس صحرایی کشاورزان (FFS) در مدیریت تلفیقی آفات: مطالعه موردی در استان آذربایجان شرقی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه زنجان

2 دانشیار گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان

چکیده

رهیافت مدارس صحرایی کشاورزان (FFS) به عنوان یک رویکرد سیستمیک و مشارکتی نوآورانه و اثر‌بخش در جهت ارتقای دانش کشاورزان در مورد مدیریت تلفیقی آفات (IPM) مطرحشده‌است. هدف این پژوهش شناخت تجارب و فرایند بکارگیری پروژه‌های FFSدر استانآذربایجان شرقی و بررسی نظرات کشاورزان در مورد اثرات این پروژه‌هاست. این پژوهش با استفاده از یک مطالعه موردی اکتشافی- توصیفی از طریق تحلیلاسناد، مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند و گروه‌های متمرکز با کارشناسان و کشاورزان تحت پوشش این رهیافت در چهار شهرستان این استان انجام گرفته‌است. یافته‌ها نشان می‌دهد که پروژه‌های FFS به طور محدود تنها 250 کشاورز را در مورد مدیریت کشت محصولات زراعی و باغی مختلف تحت پوشش قرار داده‌اند و از سابقه بالایی برخوردار نیستند. این رهیافت به واسطه تأثیر بالقوه بر کاهش مصرف سموم، تولید غذای سالم و کاهش مخاطرات زیست محیطی از اولویت‌های مهم سیاست‌های بخش کشاورزی کشور محسوب می‌شود. این پروژه‌ها از فنون مشارکتی و جلسات بحث داخل مزرعه استفاده نموده‌اند، ولی فعالیت‌های IPM در باغ یا مزرعهی فقط یکی از کشاورزان تحت پوشش گروه‌های FFSاجرا گردیده‌اند، در حالی‌که سایر افراد صرفا به عنوان مشاهده‌گر یا شنونده برنامه، بدون دخالت مستقیم در اجرای فعالیت‌های توصیه شده در مزارع خودشان، شرکت داشته‌اند. این رهیافت صرفا کشاورزان مرد و بیشتر پیشرو را تحت پوشش قرار داده و زنان روستایی را مورد غفلت قرار داده‌است. برنامه‌ریزی کلان در مورد این رهیافت، همچنان به صورت بالا به پایین شکل گرفته‌است، برخلاف رهیافت متداول انتقال که فناوری در سطح خرد برنامه‌ریزی و اجرا با مشارکت کارشناسان و کشاورزان محلی انجام می‌شود. همچنین متخصصان متنوعی از بخش دولتی و خصوصی در پروژه‌های FFSنقش داشته‌اند. این پروژه‌ها در بالا بردن دانش IPM کشاورزان و رعایت صحیح اصول و زمان سمپاشی در مزارع تأثیر داشته‌اند و رضایت کشاورزان نیز حاکی از تمایل ایشان به ادامه این رهیافت است، ولی کشاورزان قادر نبوده‌اند که دانش توصیه شده مربوط به کنترل بیولوژیک آفات را به طور گسترده‌ای در سطح مزارعشان عملیاتی نمایند. کاهش مصرف سموم شیمیایی می‌تواند تاحدی به افزایش دانش کشاورزان در نتیجه اجرای این پروژه‌ها مرتبط باشد، ولی عوامل دیگر نیز در این زمینه مؤثرند، همچون افزایش قیمت آفت‌کش‌ها یا دسترسی محدود به آفت‌کش‌ها.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of Application of the Farmer Field School Approach in the Integrated Pest Management: A Case Study in the East Azarbayjan

نویسندگان [English]

  • Ameneh Musavian 1
  • Esmaeil Karamidehkordi 2
1 M.Sc. Graduate of Agricultural Extension, Department of Agricultural Extension, Communication and Rural Development, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Iran
2 Associate Professor, Department of Agricultural Extension, Communication and Rural Development, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Iran
چکیده [English]

The Farmer Field School (FFS) approach has been recognized to be an innovatively participatory and systemic perspective to enhance farmers’ knowledge regarding the Integrated Pest Management (IPM), pesticide reduction, healthy food production and environmental hazard elimination. This study aims to explore the experience and process of utilizing the FFS projects in the East Azerbaijan Province of Iran, and to investigate farmers’ views regarding the impacts of these projects through an exploratory-descriptive case study with agricultural professionals and participant farmers of these projects in four townships of this province. The FFS projects have limitedly covered farmers and have utilized participatory techniques and on-farm meetings, but the IPM activities have been implemented in a selected orchard or farm of just one of the FFS participant farmers in each village, while the other participant farmers acted as observers or audiences of the FFS meetings, without direct involvement in implementing advised activities in their own farms. The FFS projects had only covered male farmers, mostly progressive farmers, and neglected rural women. The macro programs regarding this approach have been developed through a top-down process. However, at the micro level, in contrast to the conventional transfer of technology approach, the FFS projects have been planned and implemented through the participation of various public and private professionals and local farmers. The projects have been effective in enhancing farmers' IPM knowledge, and observing appropriate principles of pesticide use and spraying time, but farmers have not extensively been able to put their knowledge advised by FFS projects into action in their farms. The pesticide use reduction can to some extend be related to the farmers’ knowledge improvement due to FFS projects, but this decrease can also be influenced by other factors.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Farmer Field Schools
  • Integrated Pest Management
  • East Azerbaijan province

اتحادی، م.، روستا، ک.، و محمد قلی نیا، ج. (1390). بررسی اثربخشی رهیافت مدرسه مزرعه کشاورز در گسترش مدیریت  تلفیقی آفات از دیدگاه کشاورزان: مورد مطالعه استان سیستان و بلوچستان. فصلنامه علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد 7، شماره 1، صص 40-27.

اداره حفظ نباتات جهادکشاورزی استان آذربایجان شرقی. (1391). گزارش آمار سموم نباتی مصرفی استان آذربایجان شرقی از سال 1384 لغایت 1390. تبریز: سازمان جهادکشاورزی استان آذربایجان شرقی.

امیری اردکانی، م. (1388). مدارس مزرعه­ای کشاورزان. کرج: نشر آموزش کشاورزی.

امیری اردکانی، م.، و عمادی، م. (1381). دانش بومی در کنترل آفات و بیماری های گیاهی. جلد اول. کرج: انتشارات خوشبین.

دین­پناه، غ.، میردامادی، س. م.، و علوی، س. و. (1388). مدرسه در مزرعه کشاورز (FFS)، رهیافتی نوین در ترویج کشاورزی. کرج: نشر آموزش کشاورزی.

رولینگ، ن.، و پرتی، ج. (1381) نقش ترویج در توسعه کشاورزی پایدار. در سوانسون، ب. ای.، بنتز، ر. پ. و سوفرانکو، ا. ج. (ویراستاران) بهبود ترویج کشاورزی- کتاب مرجع (ترجمه صالح نسب، غ.، موحدی، ر.، و کرمی دهکردی، ا.). تهران: انتشارات معاونت ترویج و نظام بهره برداری.

صالحی، س.، رضایی مقدم، ک.، و آجیلی، ع. (1387). کاربرد تکنولوژی­های نظارت عملکرد: الگویی برای کشاورزی پایدار. فصلنامه علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد 4، شماره 1، صص 32-15.

فرجادنیا، ک. (1387). بررسی عوامل مؤثر بر میزان موفقیت طرح مدرسه در مزرعه (FFS) در استان آذربایجان غربی. پایان نامه کارشناسی ارشد، کرج: پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران.

کرمی دهکردی، ا.، شمشیرگر، ف.، قمرزاده، ب.، و صراف معیری، ح. م. (1391). تحلیلی بر تأثیر رهیافت مدرسه در مزرعه به عنوان گامی مؤثر جهت رسیدن به کشاورزی پایدار در دنیا و تجارب آن در استان خوزستان. چهارمین کنگره علوم ترویج و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایران. کرج: پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران.

ملک سعیدی، ح.، رضایی مقدم، ک.، و آجیلی، ع. (1389). مطالعه دانش کارشناسان جهادکشاورزی استان فارس در زمینه کشاورزی ارگانیک. فصلنامه علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد 6، شماره 2، صص 61-49.

معاونت ترویج و آموزش کشاورزی (1390). برنامه کار "طرح ترویج تولید محصول سالم از طریق اجرای سایت‌های IPM/FFS". تهران: دفتر امور ترویج و بهبود نظام های ترویجی، معاونت ترویج و آموزش کشاورزی سازمان تات.

مهدوی دامغانی، ع.، و معین الدینی، س. ش. (1390). امنیت غذایی و اخلاق زیستی در کشاورزی پایدار. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، سال 6، شماره 2، صص 8- 2.

Abhilash, P.C., and Singh, N. (2009). Pesticide use and application: An indian scenario. Journal of Hazardous Materials, 165(1–3), 1-12. doi: ‹http://dx.doi.org/10.1016/j.jhazmat.2008.10.061

Adipala, E., Semana, A.R., Erbaugh, J.M., Amujal, M., Iceduna, C., Odeke, V., and Ekemu, R. (2003). Dissemination and adoption of cowpea and groundnut ipm Integrated Pest Management Collaborative Research Support Program (IPM CRSP), Annual Workplan for Year Eleven (September 29, 2003 to September 28, 2004). Blacksburg, VA.: Virginia Tech.

Atreya, K. (2007). Pesticide use knowledge and practices: A gender differences in nepal. Environmental Research, 104(2), 305-311. doi: ‹http://dx.doi.org/10.1016/j.envres.2007.01.001

Bijlmakers, H.W.L., and Ashraful Islam, M. (2007). Changing the strategies of farmer field schools in bangladesh. LEISA-LEUSDEN, 23(4), 21.

Braun, A., and Duveskog, D. (2008). The farmer field school approach–history, global assessment and success stories. Background paper for the ifad rural poverty report 2011 (pp. 1-39). Rome: International Fund for Agricultural Development.

Brethour, C., and Weersink, A. (2001). An economic evaluation of the environmental benefits from pesticide reduction. Agricultural Economics, 25(2–3), 219-226. doi: ‹http://dx.doi.org/10.1016/S0169-5150(01)00079-2

Bunyatta, D.K., Mureithi, J.G., Onyango, C.A., and Ngesa, F.U. (2006). Farmer field school effectiveness for soil and crop management technologies in kenya. Journal of International Agricultural and Extension Education, 13(3), 47-63.

David, S. (2007). Learning to think for ourselves: Knowledge improvement and social benefits among farmer field school participants in cameroon. Journal of International Agricultural and Extension Education, 14(2).

Davis, K., Nkonya, E., Kato, E., Mekonnen, D.A., Odendo, M., Miiro, R., and Nkuba, J. (2012). Impact of farmer field schools on agricultural productivity and poverty in east Africa. World Development, 40(2), 402-413.

FAOSTAT. (2015). Pesticides (use) in iran. Rome: FAO, Statistics Devision.

Feder, G., Murgai, R., and Quizon, J.B. (2004). The acquisition and diffusion of knowledge: The case of pest management training in farmer field schools, indonesia. Journal of Agricultural Economics, 55(2), 221-243. doi: 10.1111/j.1477-9552.2004.tb00094.x

Friis-Hansen, E., Duveskog, D., and Taylor, E.W. (2010). Participatory extension processes as catalyst for change in social dynamics among rural poor. Paper presented at the Innovation and Sustainable Development in Agriculture and Food (ISDA) June 2010, Montpellier, France.

Gallagher, K. (2003). Fundamental elements of a farmer field school. LEISA Magazine, 19, 5-6.

Hashemi, S.M., Hosseini, S.M., and Damalas, C.A. (2009). Farmers' competence and training needs on pest management practices: Participation in extension workshops. Crop Protection, 28(11), 934-939.

Hashemi, S.M., Mokhtarnia, M., Erbaugh, J.M., and Asadi, A. (2008). Potential of extension workshops to change farmers' knowledge and awareness of ipm. Science of The Total Environment, 407(1), 84-88.

IUCN. (2012). The world conservation union (iucn), global m & e initiative. Gland, Switzerland: International Union for Conservation of Nature and Natural Resources.

Karamidehkordi, E., and Hashemi, A. (2010). Farmers' knowledge of integrated pest management: A case study in the zanjan province in Iran. Paper presented at the Innovation and Sustainable Development in Agriculture and Food (ISDA) June 2010, Montpellier, France.

Muhammad, S., Chaudhry, K., Khatam, A., and Ashraf, I. (2013). Impact of farmer field schools on social wellbeing of farming community in Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan. The Journal of Animal & Plant Sciences, 23(1), 319-323.

Najjar, D., Spaling, H., and Sinclair, A.J. (2013). Learning about sustainability and gender through farmer field schools in the taita hills, kenya. International Journal of Educational Development, 33(5), 466-475. doi: ‹http://dx.doi.org/10.1016/j.ijedudev.2012.06.004

Okeoghene, E.S. (2013). Participatory nature of farmer field school extension approach as compared with other approaches in edo and ondo states, nigeria. Journal of Biology, Agriculture and Healthcare, 3(1), 1-14.

Palis, F., Morin, S., and Hossain, M. (2002). Social capital and diffusion of integrated pest management technology: A case study in central Luzon. Paper presented at The Social Research Conference, 11 September 2002, Philippines, Cali, Columbia.

Rasul, G., and Thapa, G.B. (2004). Sustainability of ecological and conventional agricultural systems in Bangladesh: An assessment based on environmental, economic and social perspectives. Agricultural Systems, 79(3), 327-351. doi: ‹http://dx.doi.org/10.1016/S0308-521X(03)00090-8

Rebaudo, F., and Dangles, O. (2013). An agent-based modeling framework for integrated pest management dissemination programs. Environmental Modelling & Software, 45(0), 141-149. doi: ‹http://dx.doi.org/10.1016/j.envsoft.2012.06.014

Schreinemachers, P., Balasubramaniam, S., Boopathi, N.M., Ha, C.V., Kenyon, L., Praneetvatakul, S.,and Wu, M.-H. (2015). Farmers' perceptions and management of plant viruses in vegetables and legumes in tropical and subtropical asia. Crop Protection, 75(0), 115-123. doi: ‹http://dx.doi.org/10.1016/j.cropro.2015.05.012

Schut, M., Rodenburg, J., Klerkx, L., van Ast, A., and Bastiaans, L. (2014). Systems approaches to innovation in crop protection. A systematic literature review. Crop Protection, 56(0), 98-108. doi: ‹http://dx.doi.org/10.1016/j.cropro.2013.11.017

Siddiqui, A., Mirani, Z., and Bukhari, S. (2012). Impact of farmer field school training on farmers’knowledge and skills regarding recommended agro-ecological sound ipm practices in selected districts of sindh. Pakistan Journal of Agriculture, Agricultural Engineering Veterinary Sciences (Pakistan), 28, 186-198.

Sydorovych, O., and Marra, M. (2008). Valuing the changes in herbicide risks resulting from adoption of roundup ready soybeans by U.S. Farmers: A revealed-preference approach. Journal of Agricultural and Applied Economics, 40(03), 777-787. doi: doi:10.1017/S1074070800002327

Van den Berg, H., and Jiggins, J. (2007). Investing in farmers—the impacts of farmer field schools in relation to integrated pest management. World Development, 35(4), 663-686. doi: ‹http://dx.doi.org/10.1016/j.worlddev.2006.05.004

Whitehouse, M.E.A. (2011). Ipm of mirids in australian cotton: Why and when pest managers spray for mirids. Agricultural Systems, 104(1), 30-41. doi: ‹http://dx.doi.org/10.1016/j.agsy.2010.09.002

Wilson, C., and Tisdell, C. (2001). Why farmers continue to use pesticides despite environmental, health and sustainability costs. Ecological Economics, 39(3), 449-462. doi: ‹http://dx.doi.org/10.1016/S0921-8009(01)00238-5

Yin, R.K. (2013). Case study research: Design and methods (Fifth ed.). London: SAGE Publications.

Yorobe Jr, J.M., Rejesus, R.M., and Hammig, M.D. (2011). Insecticide use impacts of integrated pest management (ipm) farmer field schools: Evidence from onion farmers in the philippines. Agricultural Systems, 104(7), 580-587. doi: ‹http://dx.doi.org/10.1016/j.agsy.2011.05.001