تحلیل محیط‏ زیست‏ گرایانه رفتار مشارکتی کشاورزان در حفاظت از منابع آب سطحی در حوزه جنوبی آبریز دریاچه ارومیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 ، دانش‌آموخته کارشناسی ارشد گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس

2 و استادیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

خشکسالی‏ های اخیر و به‌تبع آن کمبود آب و همچنین سوء مدیریت در بهره‏ برداری از منابع آب در حوزه‏ ی آبریز دریاچه‏ ی ارومیه، پیامدهای زیستمحیطی عدیده ‏ای را باعث شده است. هدف این پژوهش، تحلیل رفتار مشارکتی کشاورزان در حفاظت منابع آب سطحی در حوزه جنوبی دریاچهی ارومیه بود. این از نوع پژوهش‏ های "توصیفی و علّی ـ رابطهای" است که با استفاده از فن پیمایش انجام شد. جامعه‏ ی آماری این پژوهش کشاورزان جنوب حوزهی آبریز دریاچه ‏ی ارومیه (N=23750) بودند که تعداد 378 نفر آن‌ها با بهرهگیری از جدول کرجسی و مورگان و روش نمونهگیری تصادفی طبقه‏ ای با انتساب متناسب انتخاب شدند.ابزار پژوهش، پرسشنامه ‏ای بود که روایی آن توسط تعدادی از متخصصان ترویج و آموزش کشاورزی مورد تأیید قرار گرفت و پایایی دسته گویههای آن‌هم با استفاده از یک مطالعهی راهنما و آزمون آلفای کرونباخ، محقق گردید (0/94 0/70). نتایج آزمون تحلیل واریانس یک‌طرفه نشان داد که میان سه گروه کشاورزان با نگرش‏ه ای ارزشی زیست ‏کره، نوع‏ دوستانه و خودخواهانه از لحاظ رفتار مشارکت در حفاظت منابع آب سطحی، تفاوت معنی ‏داری وجود دارد و افراد با نگرشهای زیستکره و خودخواهانه به ترتیب دارای بیشترین و کمترین میانگین رفتار مشارکتی بودند. همچنین نتایج تحلیل علّی حاکی از آن بود که هنجارهای مشارکتی دارای بیشترین اثر بر رفتار مشارکتی هستند (583/0 = β).

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Pro-Environmental Analysis of Farmers’ Participatory Behavior toward Conservation of Surface Water Resources in Southern Sector of Urmia Lake’s Catchment Area

نویسندگان [English]

  • Naser Valizadeh 1
  • Masoud Bijani 2
  • Enayat Abbasi 2
1 Former M.Sc. Student, Department of Agricultural Extension and Education, College of Agriculture, Tarbiat Modares
2 Assistant Professor, Department of Agricultural Extension and Education, College of Agriculture, Tarbiat Modares University
چکیده [English]

Recent droughts and consequently water scarcity and also mismanagement toward exploitation of water resources in Urmia Lake’s catchment area have caused numerous environmental problems. Pro-environmental analysis of farmers' participatory behavior toward conservation of surface water resources in southern part of Urmia Lake’s catchment area was the main purpose of this study. This study is a "descriptive and causal-correlative" research that was conducted using survey technique as a research method. The statistical population was farmers in southern part of Urmia Lake's catchment area (N= 23750) that 378 farmers were selected as a sample using Krejcie and Morgan sample size Table and stratified random sampling method. The research tool was a questionnaire which its validity confirmed by a panel of agricultural extension and education specialists and its items' reliability were confirmed using a pilot test and calculating Cronbach's Alpha test (0.70≤ 15∝"> ≤0.90). One Way ANOVA analysis showed that there are a significant difference among three groups of farmers with biospheric, altruistic, and egoistic pro-environmental values regarding participatory behavior toward conservation of surface water resources and farmers who had biospheric and egoistic values had higher and lower participatory behavior respectively. Casual analysis results revealed that participation norms have the highest effect on farmers’ participatory behavior ( 15β= "> 0.583).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Participatory behavior
  • Human Ecology
  • Surface water resources
  • Urmia Lake
  • farmers

بیژنی، م.، و حیاتی، د. (1392). کاربرد نگرش‎‎های ارزشی زیست‏محیطی درواکاوی تضاد آب: مورد مطالعه شبکه‏ی آبیاری سد درودزن. مجله‏ی علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد 9، شماره 1، صص 101ـ 81.

رمضان‏پور قوام‏آبادی، م.، و سنایی‎پور، س. (1392). بررسی حقوق پایبندی ایران به تعهد استفاده‏ی معقول از دریاچه‏ی ارومیه با تأکید بر کنوانسیون رامسر. مجله‏ی مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، دوره 5، شماره 3، صص 140ـ109.

عابدی سروستانی، ا. (1390). واکاوی نگرش و رفتارهای زیست‏محیطی: مطالعه‏ای درباره‏ی دانشجویان کارشناسی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‏ طبیعی گرگان. مجله‏ی علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد 7، شماره 2، صص 91ـ77.

غزانی، ع.ا.، و بیژنی، م. (1394). کاربرد نگرش‎های ارزشی زیست‎محیطی در تحلیل رفتار زیست‎محیط‎گرایانه کشاورزان به منظور حفاظت از خاک  (مورد مطالعه: کشاورزان شالیکار بخش مرکزی ساری). مجله‏ی تحقیقات اقتصاد و توسعه‎ی کشاورزی ایران، (پذیرفته شده، زیر چاپ).

مجرد آشنا، م. (1392). تحلیل هزینه‏ـ‏سود توسعه کشاورزی و خشک شدن دریاچه ارومیه بر اساس برآوردهای موجود. مجله جنگل و مرتع، شماره 98، صص 82ـ80.

مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان میاندوآب. (1393). آمار کشاورزان شهرستان میاندوآّب. (گزارش منتشر نشده).

مرتضی‏نژاد، م.، یعقوبی، ج.، ستوده‏نیا، ع.، و داغستانی، م. (1391). راهکارهای بهینه‏سازی مدیریت منابع آب در شبکه‏ی آبیاری از دیدگاه آب‏بران (مطالعه‏ی موردی: شبکه‏ی آبیاری دشت قزوین). مجله‏ی مهندسی منابع آب، شماره 5، صص 78ـ69.

یزدان‎پناه، م.، حیاتی، د.، و زمانی غ. (1390). کاربرد تئوری فرهنگی در واکاوی نگرش و فعالیت‎های حفاظت از منابع آّب: مورد مطالعه کارکنان سازمان جهاد کشاورزی استان بوشهر. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، جلد 7، شماره 3، صص 18ـ1.

Adams, E. A. (2014). Behavioral attitudes towards water conservation and re-use among the United States Public. Resources and Environment, 4 (3), 162-167.

Bayard, B., Jolly, C. M., and Shannon, D. A. (2007). The economics of adoption and management of alley cropping in Haiti. Journal of Environmental Management, 84 (1), 62-70.

Biel, A., and Thogersen, J. (2003). The interaction of values and norms to promote sustainable consumption and production. In . Available at: <http://scholar.google.com/scholar?q=The+Interaction+of+Values+and+Norms+to+Promote+Sustainable+Consumption+and+Production+&btnG=&hl=en&as_sdt=0%2C5>.

Bijani. M. (2013). Water Conflict: A Human Ecological Analaysis in Downstream Zone of Doroodzan Dam. Ph.D. Dissertation, Shiraz University.

Buttel, F. H. (2002). Environmental sociology and the classical sociological tradition: Some observations on current controversies. Sociological theory and the environment: Classical foundations, contemporary insights, 46.

Chen, M. F. (2015). An examination of the Value‐Belief‐Norm theory model in predicting pro‐environmental behaviour in Taiwan. Asian Journal of Social Psychology, 18 (2), 145-151.

Cho, Y. N., Thyroff, A., Rapert, M. I., Park, S. Y., and Lee, H. J. (2013). To be or not to be green: Exploring individualism and collectivism as antecedents of environmental behavior. Journal of Business Research, 66 (8), 1052-1059.

Chou, C. J. (2014). Hotels' environmental policies and employee personal environmental beliefs: Interactions and outcomes. Tourism Management, 40, 436-446.

Corral-Verdugo, V., Fraijo-Sing, B., and Pinheiro, J. Q. (2006). Sustainable behavior and time perspective: Present, past, and future orientations and their relationship with water conservation behavior. Interamerican Journal of Psychology, 40 (2), 139-147.

Dolnicar, S., Hurlimann, A., and Grün, B. (2012). Water conservation behavior in Australia. Journal of Environmental Management, 105, 44-52.

Dunlap, R., Liere, K. V., Mertig, A., and Jones, R. E. (2000). Measuring endorsement of the New Ecological Paradigm: A revised NEP scale. Journal of social issues, 56 (3), 425-442.

Fan, L., Wang, F., Liu, G., Yang, X., and Qin, W. (2014). Public perception of water consumption and its effects on water conservation behavior. Water, 6 (6), 1771-1784.

Fielding, K. S., Russell, S., Spinks, A., and Mankad, A. (2012). Determinants of household water conservation: The role of demographic, infrastructure, behavior, and psychosocial variables. Water Resources Research, 48 (10), 1-12.

Gifford, R. (2014). Environmental psychology matters. Psychology, 65 (1), 541.

Green, B. E. (2002). Sharing Water: A human ecological analysis of the causes of conflict and cooperation between nations over freshwater resources. Ph.D. Dissertation, The Ohio State University.

Halkos, G., and Matsiori, S. (2014). Exploring social attitude and willingness to pay for water resources conservation. Journal of Behavioral and Experimental Economics, 49, 54-62.

Halpenny, E. A. (2006). Environmental behaviour, place attachment and park visitation: a case study of visitors to Point Pelee National Park. Ms.C. Thesis, Waterloo University.

Huffman, A. H., Van Der Werff, B. R., Henning, J. B., and Watrous-Rodriguez, K. (2014). When do recycling attitudes predict recycling? An investigation of self-reported versus observed behavior. Journal of Environmental Psychology, 38, 262-270.

Hurlimann, A., Dolnicar, S., and Meyer, P. (2009). Understanding behaviour to inform water supply management in developed nations–a review of literature, conceptual model and research agenda. Journal of Environmental Management, 91 (1), 47-56.

Ibtissem, M. H. (2010). Application of value beliefs norms theory to the energy conservation behavior. Journal of Sustainable Development, 3 (2), 129-139.

Katuwal, H. (2012). Demand for Water Quality: Empirical evidence from a knowledge, attitude, behavior, and choice experiment survey about the Bagmati River in Kathmandu, Nepal. Ph. D. Dissertation. The University of New Mexico.

Krejcie, R. V., and Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educ Psychol Meas.

Lane, B., and Potter, S. (2007). The adoption of cleaner vehicles in the UK: exploring the consumer attitude–action gap. Journal of Cleaner Production, 15 (11), 1085-1092.

Marenya, P. P., and Barrett, C. B. (2007). Household-level determinants of adoption of improved natural resources management practices among smallholder farmers in western Kenya. Food Policy, 32 (4), 515-536.

Nguyen, T. H. (2009). Human ecological analysis of land and forest use by the Hmong people for harmonising with the governmental reforestation program in Vietnam. Ph. D. Dissertation, Geo-und Hydrowissenschaften der Technischen Dresden.

Phipps, M., Ozanne, L. K., Luchs, M. G., Subrahmanyan, S., Kapitan, S., Catlin, J. R., and Weaver, T. (2013). Understanding the inherent complexity of sustainable consumption: A social cognitive framework. Journal of Business Research, 66 (8), 1227-123.

Raymond, C. M., Brown, G., and Robinson, G. M. (2011). The influence of place attachment, and moral and normative concerns on the conservation of native vegetation: A test of two behavioural models. Journal of Environmental Psychology, 31 (4), 323-335.

Russell, S., and Fielding, K. (2010). Water demand management research: A psychological perspective. Water Resources Research, 46 (5), 1-12.

Samian, M., Mahdei, K. N., Saadi, H., and Movahedi, R. (2015). Identifying factors affecting optimal management of agricultural water. Journal of the Saudi Society of Agricultural Sciences, 14 (1), 11-18.

Sheban, K. (2014). Understanding Environmental Behaviors: A modification of value-belief-norm theory applied to farmer nutrient management decisions in the Maumee Watershed. M.Sc. Project. The Ohio State University.

Steg, L., and Vlek, C. (2009). Encouraging pro-environmental behaviour: An integrative review and research agenda. Journal of Environmental Esychology, 29 (3), 309-317.

Stern, P. C. (2000). New environmental theories: toward a coherent theory of environmentally significant behavior. Journal of Social Issues, 56 (3), 407-424.

Stern, P. C., and Dietz, T. (1994). The value basis of environmental concern. Journal of social issues, 50 (3), 65-84.

Stevenson, K. T., Peterson, M. N., Bondell, H. D., Moore, S. E., and Carrier, S. J. (2014). Overcoming skepticism with education: interacting influences of worldview and climate change knowledge on perceived climate change risk among adolescents. Climatic Change, 126 (3-4), 293-304.

Tang, J., Folmer, H., and Xue, J. (2013). Estimation of awareness and perception of water scarcity among farmers in the Guanzhong Plain, China, by means of a structural equation model. Journal of Environmental Management, 126, 55-62.

Verma, S., Tsephal, S., and Jose, T. (2004). Pepsee systems: grassroots innovation under groundwater stress. Water Policy, 6 (4), 303-318.

Whitmarsh, L. (2009). Behavioural responses to climate change: Asymmetry of intentions and impacts. Journal of Environmental Psychology, 29 (1), 13-23.

Wolters, E. A. (2014). Attitude–behavior consistency in household water consumption. The Social Science Journal, 51 (3), 455-463.

Yazdanpanah, M., Feyzabad, F. R., Forouzani, M., Mohammadzadeh, S., and Burton, R. J. (2015). Predicting farmers’ water conservation goals and behavior in Iran: A test of social cognitive theory. Land Use Policy, 47, 401-407.

Yazdanpanah, M., Hayati, D., Hochrainer-Stigler, S., and Zamani, G. H. (2014). Understanding farmers' intention and behavior regarding water conservation in the Middle-East and North Africa: A case study in Iran. Journal of Environmental Management, 135, 63-72.

Zbinden, S., and Lee, D. R. (2005). Paying for environmental services: an analysis of participation in Costa Rica’s PSA program. World Development, 33 (2), 255-272.

Zhang, Y., Zhang, H. L., Zhang, J., and Cheng, S. (2014). Predicting residents' pro-environmental behaviors at tourist sites: The role of awareness of disaster's consequences, values, and place attachment. Journal of Environmental Psychology, 40, 131-146.