علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران

علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران

تحلیل کیفی موانع و محدودیت‌های فراروی تولید سیب‌زمینی سالم در استان زنجان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
2 استاد دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
3 دانشیار دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
چکیده
با توجه به پیامدهای منفی ناشی از مصرف بی­رویه نهاده ­های شیمیایی در کشاورزی متداول به ­ویژه بر سلامت انسان و محیط ­زیست، تولید محصول سالم به­ منزله یکی از اصلی­ ترین راهکارهای کشاورزی پایدار در سال ­های اخیر مورد توجه سیاست‌گذاران و برنامه ­ریزان قرار گرفته است؛ هرچند، مسیر توسعه این نوع محصولات چندان هموار نبوده و با دشواری­ های فراوانی مواجه است. با توجه به اهمیت موضوع، این پژوهش با هدف «تحلیل موانع و محدودیت­ های فراروی تولید سیب­ زمینی سالم در استان زنجان» انجام شد. مشارکت ­کنندگان در این پژوهش خبرگان و مطلعان کلیدی در استان زنجان می‌باشند که تعداد مناسبی از آن­ ها با استفاده از روش نمونه ­گیری هدفمند به­ شیوه گلوله برفی انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها از مصاحبه­ های بدون ساختار انفرادی و گروهی استفاده شد و مصاحبه­ ها تا رسیدن به اشباع داده (پس از انجام 32 مصاحبه) ادامه یافت. داده ­های گردآوری‌شده در نرم ­افزار مکس­کیودا با استفاده از تحلیل محتوای کیفی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. به­منظور اطمینان از اعتبار داده‏های به­دست آمده از مصاحبه­ ها و دقیق بودن یافته‏ها به بررسی اعتبارپذیری و تأییدپذیری داده ­ها پرداخته شد. نتایج نشان داد که اصلی ­ترین موانع و محدودیت­ های تولید سیب­ زمینی سالم در استان زنجان در قالب 48 مفهوم و نه مقوله قرار گرفتند که در بین آن­ ها سه مقوله مسائل اقتصادی و نبود حمایت اعتباری کافی (17/6 درصد)، مسائل مدیریتی و قانونی (14/4درصد) و ضعف زیرساختی و پشتیبانی (14/2 درصد)، به ترتیب بیشترین اهمیت را داشتند. همچنین، مهم‌ترین موانع و محدودیت­ های تولید سیب ­زمینی سالم برحسب مفاهیم شناسایی­ شده شامل پایین بودن سطح عملکرد تولید سیب­ زمینی سالم (3/8 درصد)، نداشتن توجیه اقتصادی تولید سیب ­زمینی سالم (3/7 درصد)، هزینه­بر بودن انجام آزمایش­ های مربوط به صدور گواهی رعایت حد مجاز آلاینده ­ها (3/5 درصد)، دشواری و زمان ­بر بودن رویه ­های قانونی جهت دریافت مجوز و گواهی سیب­ زمینی سالم (3/5 درصد) و نداشتن برچسب و بسته­ بندی مناسب برای سیب­ زمینی سالم (3/5 درصد) می‌باشند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Qualitative Analysis of Barriers and Constraints of Healthy Potato Production in Zanjan Province

نویسندگان English

Leila Javidan 1
Rohollah Rezaei 2
Leila Safa 3
Alireza Yousefi 2
1 Former M.Sc. Student, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, zanjan, Iran.
2 Professor, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, zanjan, Iran.
3 Associate Professor, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, zanjan, Iran.
چکیده English

Given the negative consequences caused by excessive use of chemical inputs in conventional agriculture, especially on human health and the environment, the production of healthy crops as one of the main solutions of sustainable agriculture has received the attention of policymakers and planners in recent years. However, the path of development of this type of crops is not smooth and faces many difficulties. Considering the importance of the issue, this study was conducted with the aim of analysis of barriers and constraints of healthy potato production in Zanjan Province. The participants in the research were key experts and informants in Zanjan Province among which a suitable number were selected through purposive snowball sampling method. The individual and group un-structured interviews were used to collect the data, and the interviews were continued until data saturation was reached (after conducting 32 interviews). The collected data were analyzed by MAXQDA software using qualitative content analysis. The credibility and confirmability of the data were examined to ensure the validity of data obtained from interviews and the accuracy of the findings. The results showed that the main barriers and constraints of the production of healthy potato in Zanjan Province were classified into 48 concepts and nine categories, among which three categories of economic issues and lack of sufficient credit support (17.6 percent), management and legal issues (14.4 percent), and weak infrastructure and support (14.2 percent) were the most important, respectively. Moreover, in terms of the identified concepts, the most important barriers and constraints of healthy potato production were included the low yield level of healthy potato production (3.8 percent), lack of economic justification for healthy potato production (3.7 percent), high cost of conducting tests related to the issuance of certificate of compliance with the permissible limit of pollutants (3.5 percent), the difficulty and time-consuming legal procedures to obtain a certificate of healthy potato (3.5 percent), and lack of proper labels and packaging for healthy potato (3.5 percent).

کلیدواژه‌ها English

Sustainable agriculture
Challenges and problems
Certificate of healthy crops
Potato
Zanjan Province
اسداله ­پور، ع.، امیدی‌نجف‌آبادی، م.، و فرج‌اله‌حسینی، ج. (1399). موانع گذار به کشاورزی ارگانیک در بین شالیکاران مازندران. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 16، شماره 1، صص 246-235. https://doi.org/10.22034/iaeej.2020.205833.1469
بریم ­نژاد، و. (1393). شناسایی عوامل مؤثر بر بازاریابی محصولات سالم و ارگانیک. مجله اقتصاد کشاورزی، دوره 8 (ویژه­نامه)، صص 232-217.
پیروزه، ا.، سامانی، ر.، آرایش، م.، و واحدی، م. (1401). تأثیر روش­های آموزشی بر درک کشاورزان استان ایلام از پایداری زنجیره تأمین محصول کشاورزی سالم. مجله مدیریت آموزش کشاورزی، دوره 14، شماره 60، صص 160-134. https://doi.org/10.22092/jaear.2022.359020.1901
جمشیدی، ا.، و شفیعی، ف. (1402). تحلیل عوامل بازدارنده و پیش‌برنده تولید محصولات کشاورزی سالم و ارگانیک: پژوهشی کیفی در استان مازندران. مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 54، شماره 2، صص 438-417. https://doi.org/10.22059/ijaedr.2022.347121.669168
خاکی، غ. ر. (1398). روش تحقیق در مدیریت (ویرایش ششم). تهران: انتشارات فوژان.
خداوردیان، م. ر. (1400). مروری بر توسعه و ترویج کشاورزی ارگانیک و چالش‌های پیش­روی آن (ویژه کارشناس مروجان پهنه‌های تولیدی و بهره‌برداران کشاورزی). تهران: سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، معاونت آموزش و ترویج کشاورزی، انتشارات آموزش کشاورزی.
دارابی، ع.، رفیع، م.، امیدواری، ش.، جوادزاده، م.، و یعقوبی، و. (1399). بررسی اثرات ورمی کمپوست و توره بر عملکرد و صفات کیفی ارقام سیب­زمینی در خوزستان. مجله علوم کاربردی سیب­ زمینی، دوره 3، شماره 2، صص 8-1.
دل ­انگیزان، س.، پاپ­زن، ع.، و آرمند، ش. (1399). واکاوی چالش ­های تجاری ­سازی محصولات ارگانیک و سالم بر اساس تئوری بنیادی (مطالعه موردی: شهر کرمانشاه). مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 2-51، شماره 2، صص 325-315. https://doi.org/10.22059/ijaedr.2019.289251.668813
دنسکامب، م. (1400). راهنمای پژوهش خوب در پروژه ­های تحقیقات اجتماعی کوچک ­مقیاس. ترجمه: روح­اله رضائی و لیلا صفا. زنجان: انتشارات دانشگاه زنجان.
ده­ نمکی، م.، فرهادی ­نژاد، م.، و مدرسی، م. (1397). شناسایی موانع راه اندازی کسب و کارهای کشاورزی ارگانیک در ایران (مورد مطالعه: واحدهای کشاورزی ارگانیک استان تهران). مجله کارآفرینی در کشاورزی، دوره 5، شماره 2، صص 105-123. https://doi.org/10.22069/jead.2018.15299.1342
رضائی، ر.، مهاجری، ع.، صفا، ل.، برزگر، ط.، و خسروی، ی. (1401). مدل­سازی کیفی مشکلات زنجیره ارزش محصولات گلخانه­ای در استان زنجان. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 18، شماره 2، صص 17-1. https://doi.org/20.1001.1.20081758.1401.18.2.1.6
سازمان ملی استاندارد ایران. (1392). مرز بیشینه مانده نیترات در محصولات کشاورزی (استاندارد شماره 16596). گزارش طرح پژوهشی، کمیسیون فنی تدوین استاندارد، سازمان ملی استاندارد ایران.
عباس ‏زاده، م. (1391). تأملی بر اعتبار و پایایی در تحقیقات کیفی. مجله جامعه ­شناسی کاربردی، دوره 23، شماره 1، صص 34-19. https://doi.org/20.1001.1.20085745.1391.23.1.2.5
فیاض ­نیا، ف. (1397). نقش کشاورزی پایدار در تولید محصول سالم و حفاظت از محیط­زیست. مجموعه مقالات چهارمین کنفرانس بین­المللی یافته­های نوین در علوم کشاورزی، منابع طبیعی و محیط ­زیست، تهران، 19 شهریور، صص 6-1.
قره­ خانی، غ. ح. (1402). تولید محصول سالم و کاهش مصرف آفت ­کش­ها. گزارش طرح پژوهشی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه مراغه.
کردعلیوند، س.، شعبان علی­ فمی، ح.، اسدی، ع.، و براتی، ع.ا. (1402). تحلیل چالش­ها و موانع صدور گواهی سلامت محصولات کشاورزی در ایران از دیدگاه کارشناسان. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 19،  شماره 1، صص103-83. https://doi.org//20.1001.1.20081758.1402.19.1.6.6
کشاورز، س.، و موسوی، ن. (1397). بررسی موانع و مشکلات و عوامل مؤثر بر توسعه کشاورزی ارگانیک مطالعه موردی: جالیزکاران شهرستان مرودشت. مجله تحقیقات اقتصاد کشاورزی، دوره 10، شماره 3، صص 172-151. https://doi.org/20.1001.1.20086407.1397.10.39.7.1
محمدی خیاره، م.، کارشناسان، ع.، و شیراوند، ف. (1396). طراحی شبکه تعاونی­ های توزیع و بازاریابی محصول­ های کشاورزی: راهکاری عملیاتی در جهت اقتصاد مقاومتی. مجله پژوهش‌های اقتصاد مقاومتی، دوره 2، شماره 4، صص 22-1.
مرادی، گ. (1400). عوامل مؤثر بر مصرف محصولات سالم و ارگانیک بر اساس اطلاعات مصرف‌کنندگان شهر سنندج. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان.
معرف، م.، پورسعید، ع.، اشرافی‌سامانی، ر.، و چهارسوقی‌امین، ح. (1398). طراحی الگویی برای ترویج کشت محصول سالم در کرمانشاه. مجله پژوهش‌های ترویج و آموزش کشاورزی، دوره 3-12، شماره 47، صص 48-35.
معین‌زاده، ف.، لشکرآرا، ف.، و امیدی‌نجف‌آبادی، م. (1395). شناسایی موانع تولید محصولات ارگانیک از دیدگاه کشاورزان استان قزوین. فصلنامه پژوهش‌های زراعی در حاشیه کویر، دوره 13، شماره 2، صص 155-147.
میرلو، س.، راحلی، ح.، و کاظمیه، ف. (1400). تحلیل مشکلات کشاورزی ارگانیک از دیدگاه کارشناسان سازمان جهادکشاورزی استان آذربایجان غربی. مجله دانش کشاورزی و تولید پایدار، دوره 31، شماره 3، صص 327-313. https://doi.org/10.22034/saps.2021.41906.2551
هاتفی، م.، شعبانعلی‌فمی، ح.، اسدی، ع.، و علم‌بیگی، ا. (1401). تحلیل عوامل بیرونی مؤثر بر توسعه کشت سبزی و صیفی سالم در محیط­ های کنترل شده از دیدگاه کارشناسان وزارت جهادکشاورزی مورد مطالعه: استان­های تهران و البرز. مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 3، شماره 53، صص 855-841. https://doi.org/10.22059/ijaedr.2021.324029.669045
هاشمی، م.، و فتاحی اردکانی، ا. (1395). ارزش­گذاری اقتصادی محصولات ارگانیک، کاربرد رهیافت ترجیحات اظهار شده (مطالعه موردی: گوجه ارگانیک دشت مرغاب). مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 2-47، شماره 2، صص 334-325. https://doi.org/10.22059/ijaedr.2016.59706
وزارت جهادکشاورزی. (1402). آمارنامه کشاورزی سال 1401 (جلد اول: محصولات زراعی). مرکز آمار، فناوری اطلاعات و ارتباطات، معاونت برنامه­ریزی اقتصادی، وزارت جهادکشاورزی.
یگانه، م.، بازرگان، ک.، سمائی، م.، فیض­اله زاده اردبیلی، م.، و طباخیان، ش. (1397). بررسی میزان باقیمانده نیترات در سیب‌زمینی مناطق عمده تولید کشور و میدان مرکزی میوه و تره­ بار تهران. مجله پژوهش ­های خاک، دوره 32، شماره 4، صص 483-471. https://doi.org/10.22092/ijsr.2019.118556
یوسفی، ع. ر. (1401). ارائه برنامه جامع جهت مدیریت بقایای سموم و کودها در سیب­ زمینی (مطالعه موردی شهرستان­های طارم و خدابنده). گزارش طرح پژوهشی، سازمان جهادکشاورزی استان زنجان.
 
Altarawneh, M. (2016). Determine the barriers of organic agriculture implementation in Jordan. Bulgarian Journal of Agricultural Science, 22(1), 10-15.
Alvarez, R. (2022). Comparing productivity of organic and conventional farming systems: A quantitative review. Archives of Agronomy and Soil Science, 68(14), 1947-1958. https://doi.org/10.1080/03650340.2021.1946040
Barrett, C. B. (2021). Overcoming global food security challenges through science and solidarity. American Journal of Agricultural Economics, 103(2), 422-447. https://doi.org/10.1111/ajae.12160
Bryla, P. (2016). Organic food consumption in Poland: Motives and barriers. Appetite, 105, 737-746. https://doi.org/10.1016/j.appet.2016.07.012
Crosson, P., and Ostrov, J. E. (1990). Sorting out the environmental benefits of organic agriculture. Journal of Soil And Water Conservation, 45(1), 34-41.
de la Cruz, V., Tantriani, A., Cheng, W., and Tawaraya, K. (2023). Yield gap between organic and conventional farming systems across climate types and sub-types: A meta-analysis. Agricultural Systems, 11, 103732. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2023.103732
Douglas, H., and Young Choi, J. (2010). Overcoming the barriers to organic adoption in the United States: A look at pragmatic conventional producers in Texas. Sustainability, 2, 163-188. https://doi.org/10.3390/su2010163
Dube, T., Moyo, P., Mpofu, M., and Nyathi, D. (2016). The impact of climate change on agroecological based livelihoods in Africa: A review. Journal of Sustainable Development, 9(1), 256-267.
FAO., and WHO. (2011). Codex alimentarius commission. Report of the Fifth Session of the Codex Committee on Contaminants in Foods, 21-25 March, Hague, Netherlands.
FAO., and WHO. (2021). Pesticide residues in food. Joint FAO/WHO Meeting on Pesticide Residues. Available at: <https://www.fao.org/3/cb8313en/cb8313en.pdf>.
FAOSTAT. (2022). Food and agriculture data. Food and Agriculture Organization of the United Nations.  Available at: <https://www.fao.org/faostat/en/
Hsieh, H. F., and Shannon, S.E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277-1288. https://doi.org/10.1177/1049732305276687
Khapayi, M., and Celliers, P. (2016). Factors limiting and preventing emerging farmers to progress to commercial agricultural farming in the King William’s Town area of the Eastern Cape Province, South Africa. South African Journal of Agricultural Extension, 44(1), 25-41. https://doi.org/10.17159/2413-3221/2016/V44N1A374
Khorami, S., and Hasani Moghadam, M. (2022). Analysis of Iran's potato market until 2021. Agricultural Marketing and Commercialization Journal, 6(2), 89-110.
Luczka, W., and Kalinowski, S. (2020). Barriers to the development of organic farming: A polish case study. Agriculture, 10(11), 536. https://doi.org/10.3390/agriculture10110536
OECD., and FAO. (2019). OECD-FAO Agricultural Outlook 2019-2028. Paris: OECD Publishing.
Pandey, D., Kakkar, A., Farhan, M., and Ahmad Khan, T. (2019). Factors influencing organic foods purchase intention of Indian customers. Organic Agriculture, 2(8), 18-41. https://doi.org/10.1007/s13165-018-0240-z
Rose, N., Reeve, B., and Charlton, K. (2022). Barriers and enablers for healthy food systems and environments: The role of local governments. Current Nutrition Reports, 11(1), 82-93. https://doi.org/10.1007/s13668-022-00393-5
Schrama, M., de Haan, J. J., Kroonen, M., Verstegen, H., and van der Putten, W. H. (2018). Crop yield gap and stability in organic and conventional farming systems. Agriculture, Ecosystems & Environment, 256, 123-130. https://doi.org/10.1016/j.agee.2017.12.023
Seufert, V. (2019). Comparing yields: Organic versus conventional agriculture. In P. Ferranti, E. M. Berry, and J.R. Anderson (Eds.), Encyclopedia of Food Security and Sustainability, PP. 196-208. Elsevier.