علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران

علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران

نظریه اخلاق زیست‌محیطی؛ مسئولیت‌محوری نماینده خالق در زمین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
غلامحسین زمانی
استاد، بخش ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
10.22034/iaeej.2024.462034.1803
چکیده
انسان به‌عنوان نماینده و خلیفه خداوند در زمین مسئولیت دارد که تکالیفی را که خداوند در قبال مخلوقاتش برای خود تعیین کرده است را به عهده گرفته و به آن عمل کند. منظور از مخلوقات، انسان‌های پراکنده در سطح کره زمین، حیوانات، گیاهان و به‌طور کلی محیط‌زیست می‌باشد. این نوع نگرش، مبنای بسیاری از نظریه‌های زیست‌محیطی قرار گرفته است. این مطالعه، با هدف تدوین نظریه‌ای پاسخگو و تبیین تکالیف و وظایف انسان نسبت به محیط‌زیست (آب، هوا، کشاورزی، جنگل‌ها، حیوانات و غیره) با روش‌های تحلیل اسنادی، تحلیل محتوا، مفهوم‌یابی و الگوسازی یا نظریه‌پردازی انجام شد. در این مطالعه از اسناد معتبری مانند قرآن کریم، تفاسیر، پایگاه‌های فرهنگی حوزه‌های علمیه استفاده شده است. در قرآن مجید، خداوند سبحان نسبت به اشیاء (همه‌چیز؛ مانند آیه شریفه"وَ هُوَ عَلى‌ کُلِّ شَیْ‌ءٍ وَکِیلٌ") صفاتی را برای خود مطرح می‌کند. این ویژگی‌ها در 18 مورد و زمینه تشخیص داده شد. سپس تعاریف و شرح هر یک از ویژگی‌ها از منابع مختلف مورد بررسی قرار گرفت و از مجموع نظرات نتیجه‌ای استنباط و تنظیم گردید. مجموع این نتیجه‌ها در یک جدول جمع‌آوری شد تا اهل پژوهش و اندیشه در آن تأمل و در اصلاح، تکمیل و گسترش این مجموعه مشارکت نمایند. در نهایت، 12 تکلیف و وظیفه‌ایجابی که بشر به‌عنوان نماینده خالق نسبت به مخلوقات الهی به عهده دارد و بایستی در اجرا و عمل به آن‌ها بکوشد و 10 رفتار سلبی که این نماینده باید از آن‌ها بپرهیزد مشخص گردید.
کلیدواژه‌ها
مسئولیت‌محوری انسان
نظریه‌های زیست‌محیطی
وظایف خلیفه خدا
رفتارهای ایجابی نماینده خدا
رفتارهای سلبی نماینده خدا
اخلاق کشاورزی

عنوان مقاله English

The Theory of Environmental Ethics - the Principal Responsibilities of the Creator's Representative on Earth

نویسنده English

Gholam Hossein Zamani
Professor, Department of Agricultural Extension and Education, School of Agriculture, Shiraz University, Shiraz, Iran.
چکیده English

Man, as God's representative and caliph on earth, is responsible to undertake and perform the duties that God has set for himself in relation to His creatures. From the creatures in question, humans scattered on the planet, animals, and plants in particular or the entire environment are mentioned, which is the basis of environmental theories. In order to formulate an answerable theory and explain the duties and functions of humans in relation to the environment (water, air, agriculture, forests and animals, etc.), a study was designed and with documentary methods, content analysis, conceptualization, and modeling or theorizing methods were applied. In the Holy Qur'an, Allah Subhanahu wa Ta'ala presents attributes to Himself in relation to everything (such as: He is the guardian of all things), and these characteristics were recognized in eighteen subjects and contexts.  Then, the definitions and descriptions of each feature were examined from different sources, and the results were deduced and adjusted from the sum of opinions. All of these results were combined in one table so the people of research and thought can reflect on it and participate in the correction, completion, and expansion of this collection. Finally, from this achievement, twelve positive and desirable duties and responsibilities that humans as a representative of the Creator have towards the divine creations and must try to implement and act on them, and ten negative and prohibited behaviors that this representative must avoid were determined.

کلیدواژه‌ها English

Principal human responsibility
Environmental theories
Duties of God's caliph
Desirable behaviors of representative
Prohibited behaviors of God's representative on earth
Agricultural ethics
اقدامی، ا. (1386). اخلاق زیستی در فرهنگ ایرانیان. فصلنامه علمی- ترویجی کشاورزی پایدار، سال 4، شماره 1، صص 45 -35.
اله بداشتی، ع. (1379).: نامه مفید. شماره 24.
باقری، علی. (1400). دیکشنری آبادیس. معنی واژه مقیت.
رستمی، ا.، و مهرکی، ب. (1398). تطور مسئله علم  الهی به اشیاء در فلسفه اسلامی و مقایسه آراء متأخر با نصوص دینی. فصل نامه حکمت اسلامی، سال 6، شماره 2، 167-141.
پایگاه اطلاع رسانی حدیث شیعه (بی تاریخ). آموزه های حدیث عرض دین حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) - صفحه ۱۴۷
پایگاه بیتوته. (بی تاریخ).  رحمت الهی چیست؟
پایگاه راسخون، (بی تاریخ)  . واژه رحمت در قرآن.
پایگاه راسخون، (بی تاریخ)  . واژه حسیب در قرآن.
پایگاه راسخون، (بی تاریخ)  . واژه رقیب در قرآن.
پایگاه راسخون، (بی تاریخ)  . واژه  مقیت در قرآن.
پرتال جامع علوم انسانی (بی تاریخ)  . واژه محیط در قرآن
پیری، ع. (1391). حکمت متعالیه و فلسفه اخلاق محیط‌زیست. مجموعه مقالات همایش اخلاق سهروردی، زنجان. سوم آبان 1391، صص11-1.
جوادی آملی، ع. (1386). اسلام ومحیط‌زیست. قم: مرکز نشر اسراء.
جوادی آملی، ع. (1397). بحث ملک و ملکوت. تفسیر تسنیم، جلد 26.
جوادی، م. (1387). انسان‌محوری در اخلاق زیست‌محیطی با تأکید برنگرش اسلامی. فصلنامه علمی – پژوهشی علوم انسانی مقالات و بررسی ها، شماره 90، صص 66-47.
دانشنامه اسلامی (بی تاریخ). معنی حفیظ در قرآن.
دانشنامه اسلامی (بی تاریخ). معنی وکیل در قرآن.
دانشنامه اسلامی (بی تاریخ). معنی  رقیب در قرآن.
دانشنامه اسلامی (بی تاریخ). معنی مقیت در قرآن
دانشنامه جهان اسلام. (بی تاریخ). اصطلاحى قرآنى و یکى از اوصاف خداوند. صفت رحمت.
دائره‌المعارف تشیّع. (1369). اخلاق. جلد دوم.  تهران: سازمان دائره المعارف تشیع، انتشارات مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل بیت (ع).
راغب اصفهانی، ح. م. (1416 ه ق). مفردات الفاظ قرآن. دمشق: نشر دارالقلم.
زمانی، غ. ح. (1400). رها – رهیافت هدایتی انسان؛ الگوی مطلوب برای فعالیت های علمی شناختی. 88ص. در دست چاپ.
زمانی، غ. ح. (1395). نظریه مسئولیت مداری انسان: رهیافت اخلاقی در کشاورزی و محیط‌زیست. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، جلد12، شماره 1، صص163-149.
مهدی­زاده، س. (1399). شرح اسماء الهی، اللهُ عَلى کُلِّ شَیْ‌ءٍ شَهیدٌ.قابل دسترسی در آدرس اینترنتی:
>https://farsi.iranpress.com<شرح-اسما-الهی-اللهُ-عَلى-کُلِّ-شَیْ-ٍ-شَهیدٌ/
شایسته­نژاد، ع. ا. (1394). قدرت مطلق خداوند از منظر قرآن و روایات. پژوهشنامه معارف اسلامی، دوره 6، شماره 20، صص 28-7. 
طباطبائی، س. م. ح. (1374). ترجمه تفسیر المیزان. مترجم: سید محمد باقر موسوی همدانی، جلد اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبائی، س. م. ح. (1374). ترجمه تفسیر المیزان. مترجم: سید محمدباقر موسوی همدانی، جلد ۱۷، قم: انتشارات دفتر انتشارات اسلامی حوزه علمیه.
طباطبائی، س. م. ح. (1374-3). ترجمه تفسیر المیزان. مترجم: سید محمدباقر موسوی همدانی، جلد 7، قم: انتشارات دفتر انتشارات اسلامی حوزه علمیه. ص240.
عابدی سروستانی، ا. (1393). اخلاق زیست‌محیطی مروجان کشاورزی. فصلنامه اخلاق در علوم رفتاری، سال 9، شماره 3، صص 9-1.
فتحعلی، م. (1390) نظریۀ اخلاق زیست‌محیطی اسلام با تأکید بر آرای استاد مصباح یزدی. مجله معرفت اخلاقی، سال 2، شماره 3، صص 122-97.
کارلز-هامار، د. (1377). کتاب راهنما درباره حقوق حیوانات. مترجم: محمد مسعودپور، تهران: نوین پژوهش.
کاوند، ع. (1388). بررسی مفهوم خلیفه‌اللهی انسان در آیه خلافت (البقره 30)، پژوهشنامه علوم و معارف قرآن کریم، شماره 5. صص 103-83.
کلوپ دات کام. (1390). عمران و آبادانی از نظر قرآن کریم را توضیح دهید. قابل دسترسی در آدرس اینترنتی:                <www. cloob.com/timeline/answer-135487-270619>

مظاهری، آیت الله. (1389). تخریب طبیعت و محیط زیست خیانت در امانت الهی است. خبرگزاری دانشجویان ایران ایسنا. 18 اسفند 1389.

مکارم شیرازی، آیت اله ناصر و همکاران. (1370). تفسیر نمونه، جلد 11، قم: دارالکتب اسلامی.

مکارم شیرازی، ناصر. (بی تاریخ). منظور از واژه «حافظ» و «حفیظ» در مورد خداوند چیست؟. سایت آئین رحمت.

مکارم شیرازی، ناصر. (بی تاریخ) . چه فرقی بین «عالم مُلک» و «عالم ملکوت» است؟ سایت آئین رحمت.

 
مؤسسه تحقیقاتی ولیعصر. (بی تاریخ). معنی  صفت حسیب .
نصر، س. ح. (1391). دین و نظم طبیعت. مترجم: انشاالله رحمتی، تهران: نشرنی.
نوری، غ. ع. (1389). نظریه جدید در مورد امانت الهی. قابل دسترسی در آدرس اینترنتی: <www.askdin.com/thread5227.htm>
ویکی شیعه (بی تاریخ): . علم ذاتی خدا.
ویکی فقه دانشنامه اسلامی  (بی تاریخ). علیم بودن خداوند.
ویکی فقه دانشنامه اسلامی  (بی تاریخ). معنی وکیل در قرآن.
علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران
دوره 20، شماره 1
شهریور 1403
صفحه 79-97