علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران

علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران

شناسایی و اولویت‌بندی راهکارهای گسترش کشت کلزا در نواحی روستایی شرق استان مازندران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته کارشناس ارشد توسعه روستایی، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.
2 استادیار، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.
چکیده
با توجه به سطح بالای واردات روغن و دانه‌های روغنی به کشور، یکی از سیاست‌های مهم دولت افزایش و گسترش کشت دانه‌های روغنی از جمله کلزا است. بنابراین شناسایی، دسته‌بندی و اولویت‌بندی راهکارهای گسترش کشت کلزا در روستاهای شرق استان مازندران هدف پژوهش حاضر می‌باشد. طرح تحقیق با مدل آمیخته اکتشافی متوالی از روش کیفی (تحلیل محتوا با نرم‌افزار MAXQDA Prov2020) برای کشف راهکارها و معیارها (تدوین ابزار پژوهش) و مقوله‌بندی راهکارها و از روش کمی (فرآیند تحلیل شبکه با نرم‌افزار Super Decisionv2.6.0) برای تعیین اهمیت راهکارها و اولویت‌بندی آن‌ها استفاده کرده است. مدیریت زراعی، پشتیبانی فنی و نهاده‌ای، سیاست‌های سازمانی و حمایت دولتی، مدیریت مالی و بازار، تعاون و انگیزش، آموزشی و ترویجی و بهداشت محیط و تولید پایدار به‌عنوان هفت مقوله راهکارهای گسترش کشت کلزا شناسایی و دسته‌بندی شدند. سه راهکار «در اختیار قرار دادن سموم و آفت‌کش‌های مناسب و با کیفیت»، «برگزاری دوره‌های آموزش ترویجی مناسب و به‌موقع» و «کشت یکپارچه کلزا توسط کشاورزان همسایه» به ترتیب به‌عنوان اولویت‌های نخست راهکارهای گسترش کشت کلزا در روستاهای شرق استان مازندران شناخته شدند. با توجه به نتایج حاصله حمایت همه‌جانبه از کلزاکاران به‌ویژه در اختیار قرار دادن نهاده‌ها، ارائه فعالیت‌های آموزشی-ترویجی مناسب از طریق سایت الگویی و طرح‌های تحقیقی-ترویجی کشت کلزا در روستاهای شرق استان مازندران پیشنهاد این پژوهش است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Identifying and Prioritizing Strategies for Expansion of Rapeseed Cultivation in the Rural Areas of Eastern Mazandaran Province

نویسندگان English

Fatemeh Farhadi 1
Fatemeh Shafiee 2
Omid Jamshidi 2
1 aDepartment of Agricultural Extension and Education, Faculty of Crop Sciences, Sari University of Agriculture and Natural Resources, Sari, Iran
2 aDepartment of Agricultural Extension and Education, Faculty of Crop Sciences, Sari University of Agriculture and Natural Resources, Sari, Iran
چکیده English

Considering the high level of oil and oilseed imports into the country, one of the central governmental policies is to increase the cultivation of oilseeds, including rapeseed. Hence, the present study aimed to identify, categorize, and prioritize the strategies used for rapeseed cultivation expansion in the eastern villages of Mazandaran province. The research plan followed a mixed-method approach with a sequential exploratory design, incorporating a qualitative method (content analysis using MAXQDA ProV2020 software) to identify strategies and criteria, develop the research instrument, and categorize the applied strategies. Finally, a quantitative method (Analytic Network Process using Super Decision V2.6.0 software) was employed to determine the importance and priorities of various strategies. In summary, crop management, technical and institutional support, organizational policies and government support, financial and market management, cooperation and motivation, educational and extension activities, environmental health, and sustainable production were identified and classified into seven categories of strategies for rapeseed cultivation expansion. Additionally, the results of the Analytic Network Process (ANP) revealed that the top three prioritized strategies for rapeseed cultivation expansion in the eastern villages of Mazandaran province were "providing suitable and high-quality poisons and pesticides," "holding suitable and timely extension training courses," and "integrated cultivation of rapeseed by neighboring farmers." Based on these findings, fostering the expansion of rapeseed cultivation in the eastern villages of Mazandaran province requires comprehensive support for rapeseed growers, including the provision of inputs and the implementation of targeted extension-educational activities through model site creation and research-extension plans.

کلیدواژه‌ها English

Analytic network process (ANP)
Content analysis
Oil seeds
Rapeseed growers
Rural development
توسلی، ا.، سید‌حسینی، س. م.، و آبده، ع. (1400). بررسی کشت گیاهان دانه روغنی در توسعه پایدار مناطق روستایی حوزه سیستان. راهبردهای توسعه روستایی، دوره 8، شماره 4، صص 485-473. https://doi.org/10.22048/rdsj.2022.315157.1988
جنتی‌عطایی، س.، پیردشتی، ه.، کاظمی، ح.، و یونس‌آبادی، م. (1396). تهیه نقشه پراکنش و گیاگان علف‌‌های‌هرز مزارع کلزا در شهرستان گرگان با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی(GIS). پژوهش‌های حفاظت گیاهان ایران، دوره 31، شماره 4، صص  616-605. https://doi.org/10.22067/jpp.v31i4.57968 
چاهی بیرق، م.، و فلسفیان، آ. (1402). تحلیل عوامل مؤثر بر پذیرش و توسعه کشت کلزا در شهرستان تبریز: کاربرد مدل هاردل دوگانه، مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 54، شماره 3، صص 679-663. https://doi.org/10.22059/ijaedr.2023.346738.669165
رحیمی‌مقدم، س.، عزیزی، خ.، عینی نرگسه، ح.، و کلانتر احمدی، س. ا. (1402). شبیه‌سازی تولید و کارایی مصرف آب ارقام بهاره کلزا در اقلیم‌های گرم و معتدل. فصلنامه علوم محیطی، دوره 21، شماره 1، صص 30-15. https://doi.org/10.48308/envs.2022.1213
سازمان جهاد کشاورزی استان مازندران. (1401). اداره آمار و اطلاعات. قابل‌دسترسی در آدرس اینترنتی :<https://jkmaz.ir/>
شهریاری، آ.، فرهادیان، ه.، و محمودی، م. (1400). واکاوی ساختار عاملی چالش‌ها و راهکارهای توسعه کشت کلزا (مورد مطالعه: استان البرز). راهبردهای توسعه روستایی، دوره 8، شماره 2، صص 150-133. https://doi.org/10.22048/rdsj.2021.276316.1922
صفاری، م.، جعفرزاده کنارسری، م.، فرنیا، ا.، و ساسانی، ش. (1402). بررسی اثر کاربرد فرم‏ها و غلظت‏های مختلف عنصر روی بر عملکرد و کیفیت روغن کلزا تحت شرایط تنش آبی. مجله تولید گیاهان زراعی، دوره 16، شماره 1، صص 134-115.  https://doi.org/10.22069/ejcp.2023.20443.2523
علیزاده، ب.، رضایی‌زاد، ع.، یزداندوست همدانی، م.، شیراسماعیلی، غ.، ناصرقدیمی، ف.، خادم حمزه، ح، و قلی زاده، ا. (1399). ارزیابی پایداری عملکرد دانه ژنوتیپ‌های کلزای زمستانه با استفاده از روش‌های ناپارامتری. پژوهشنامه اصلاح گیاهان زراعی، دوره 12، شماره 35. صص 212-202.  https://doi.org/10.52547/jcb.12.35.202
شاهی‌مریدی، ر.، کاظمی، ح.، کامکار، ب.، ندیمی، ا.، حسینعلی‌زاد، م.، و یگانه، ح. (1401). تهیه نقشه‌های پراکنش و ارزیابی تنوع زیستی گیاهان‌هرز در کشت‌بوم‌های کلزا با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی ) (GIS)مطالعه موردی: بخش سرخنکلاته، شهرستان گرگان(. نشریه پژوهش علف‌های هرز، دوره 14، شماره 2، صص 9—73. قابل دسترسی در آدرس اینترنتی: <<https://sanad.iau.ir/Journal/wrj/Article/868492
قاسمی، ش.، زرافشانی، ک.، و قمبرعلی، ر. (1396). بررسی عوامل پیشگوکننده استمرار پذیرش کشت کلزا در شهرستان کرمانشاه. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 48، شماره 4، صص 646-633. https://doi.org/10.22059/ijaedr.2018.65238
کاکولوند، ن.، غلامرضایی، س.، و رحیمیان، م. (1397). نقش‌آفرینی ترویج و آموزش کشاورزی در توسعه کشت کلزا در شهرستان سلسله. پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، دوره 10، شماره 46، صص 89-78. https://doi.org/10.22092/jaear.2018.122123.1513
مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر. (1400). جنبه‌های نوین زراعت کلزا در کشور. سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی. معاونت آموزش و ترویج کشاورزی.
وزارت جهاد کشاورزی. (1401). مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات، آمارنامه کشاورزی سال 1400. جلد اول محصولات زراعی. قابل‌دسترسی در سایت اینترنتی: <<https://amar.maj.ir/page-amar/FA/65/form/pId3352.
وزارت جهاد کشاورزی. (1402). گزارش جهش تولید در دیمزارها، ستاد اجرایی فرمان حضرت امام و معاونت امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی.
 
Aghasafari, H., Karbasi, A., Mohammadi, H., and Calisti, R. (2020). Determination of the best strategies for development of organic farming: A SWOT–Fuzzy analytic network process approach. Journal of Cleaner Production, 277, 124039. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.124039
Corbin, J., and Strauss, A. (2008). Strategies for qualitative data analysis. Basics of Qualitative Research. Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory, 3(10.4135), 9781452230153.‏
Daniel, W. W. (1999). Biostatistics: A foundation for analysis in the health sciences.7th edn. New York : John Wiley & Sons.
Firoozzare, A., Saghaian, S., Bahraseman, S. E., and Dehghani Dashtabi, M. (2023). Identifying the best strategies for improving and developing sustainable rain-fed agriculture: An integrated SWOT-BWM-WASPAS approach. Agriculture13(6), 1215. https://doi.org/10.3390/agriculture13061215
Görener, A. (2012). Comparing AHP and ANP: An application of strategic decisions making in a manufacturing company. International Journal of Business and Social Science3(11), 194-208.
Kephe, P. N., Ayisi, K. K., Petja, B. M., Mulaudzi, A. P., and Mabitsela, K. E. (2020). Factors influencing the production of oilseed crops among smallholder farmers in Limpopo Province. Oilseeds & fats, Crops and Lipids (OCL), 27, 41. https://doi.org/10.1051/ocl/2020032
Saaty, T. L., and Vargas, L. G. (2013). The analytic network process. Springer US.