کاربرد نگرش‌های ارزشی زیست‌محیطی در واکاوی تضاد آب: مورد مطالعه شبکه آبیاری سد درودزن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکترای بخش ترویج و آموزش کشاورزی دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران (نشانی فعلی: استادیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران)

2 دانشیار بخش ترویج و آموزش کشاورزی دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز

چکیده

جوامع انسانی با داشتن فعالیت‌های اجتماعی و ویژگی‌های فرهنگی مختلف، ارزش‌ها و نگرش‌های متفاوتی نسبت به محیط‌زیست دارند. دسترسی و بهره‌برداری از آب، به عنوان یکی از مهم‌ترین منابع طبیعی، منشاء تضادهای بسیاری بوده است. بخش کشاورزی از این قاعده مستثنی نیست. "تضاد آب کشاورزی" اصطلاحی برای توصیف درگیری‌ها و اختلاف‌ها بر سر دسترسی به منابع آب در بخش کشاورزی است. هدف این مقاله، بررسی دیدگاه کشاورزان و کارشناسان آب، پیرامون نگرش‌های ارزشی زیست‌محیطی و رابطه آنها با تضاد آب کشاورزی است. روش تحقیق مورد استفاده در این مقاله، توصیفی-همبستگی بود که با استفاده از فن پیمایش انجام شد. این مطالعه، در شبکه آبیاری سد درودزن در استان فارس انجام گردید. نمونه‌گیری تصادفی چند مرحله‌ای طبقه‌بندی‌شده برای جمع‌آوری داده‌ها از 294 کشاورز مورد استفاده قرار گرفت. همچنین کلیه کارشناسان آب منطقه‌ (75 نفر) مخاطب این تحقیق بودند. ابزار پژوهش شامل دو نوع پرسشنامه‌ای بود که روایی آن‌ها توسط گروهی از متخصصان تأیید و پایایی آن‌ها با استفاده از یک مطالعه راهنما و آزمون آلفای کرونباخ، محاسبه شد. یافته‌ها نشان داد که افراد با نگرش ارزشی زیست‌محیطی خودخواهانه، سطح تضاد آب را بالاتر دانسته و همچنین اهمیت کمتری برای تخریب‌های زیست‌محیطی ناشی از تضاد آب قائلند. نتایج تحلیل مسیر در این تحقیق، وجود رابطه علّی میان ارزش‌های زیست‌محیطی، باورها و هنجارهای مرتبط با تضاد آب را با رفتار تضاد آب تأیید نمود. همچنین نتایج این تحقیق نشان داد که داشتن ارزش‌های طرفدار محیط‌زیست، برای کاهش تضاد آب و تخریب‌های زیست‌محیطی ناشی از آن به تنهایی کافی نبوده و لازم است گروگزاران آب در مدیریت منابع آب مشارکت داشته و از اتخاذ راهبرد انفعالی و اجتناب بپرهیزند. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Application of Environmental Attitudes for Analyzing Water Conflict: The Case of Doroodzan Dam Irrigation Network

نویسندگان [English]

  • Masoud Bijani 1
  • Dariush Hayati 2
چکیده [English]

Human societies with different social activities and cultural characteristics have different values and attitudes toward the environment. Access and use of water as one the important natural resources has been the source of many conflicts. The agricultural sector is not exception from this rule. "Agricultural water conflict" is a term describing disputes and contrasts among stakeholders over an access to water resources in agricultural sector. The purpose of this paper was to investigate attitudes of farmers and water experts toward agricultural water conflicts. A descriptive, correlation method using a survey technique was fulfilled as a research method. The study was conducted in Doroodzan dam irrigation network zone in Fars province. Multistage stratified random sampling was used to collect data from 294 farmers as a first population and all of regional water experts who worked in Doroodzan dam irrigation network formed second population of this study (75 experts). The research tool included two questionnaires for farmers and experts. Findings revealed that those who have Egoistic view had higher levels of water conflict than other stakeholders as well as they had less attendance to environmental damage caused by water conflict. Path analysis findings of this study confirmed the causal relationship between environmental values, beliefs and norms toward water conflicts with the behavior of the agricultural water conflict. Also, findings showed that having pro-environmental values, to reduce water conflicts having environmental values is not adequate to reduce water conflict and it is necessary the stakeholders participate in water resource management and refuse from passive and avoidance strategy toward water resource management.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Water Conflict
  • Environmental Calue Attitudes
  • Agriculture
  • Doroodzan dam

عابدی‌سروستانی، ا. (1391). واکاوی نگرش و رفتارهای زیست‌محیطی: مطالعه‌ای درباره دانشجویان کارشناسی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد 7، شماره 2. صص 92ـ77.

مقیمی، س. م. (1390). سازمان و مدیریت، رویکردی پژوهشی. تهران: انتشارات ترمه.

یزدان‌پناه، م.، حیاتی، د.، و زمانی، غ. (1391). کاربرد تئوری فرهنگی در واکاوی نگرش و فعالیت‌های حفاظت از منابع آب: مورد مطالعه کارکنان سازمان جهاد کشاورزی استان بوشهر. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد 7، شماره 2. صص 19ـ1.

 

Azizi Khalkheili, T., and Zamani, G. H. (2009). Farmer participation in irrigation management: The case of Doroodzan Dam Irrigation Network, Iran. Agricultural Water Management, 96: 859- 865.

Bijani, M., and Hayati, D. (2011). Water conflict in agricultural system in Iran: A human ecological analysis. Ecology and Environmental Sciences, 2 (2): 27- 40.

Buttel, F. H. and Humphrey, C. R.  (2002). Handbook of environmental sociology. Edited by Riley E. Dunlap and William Michelson, Westport, CT: Greenwood Press.

Gehrig, J., and Rogers, M. (2009). Water and conflict, incorporating peace building into water development. Edited by Dennis Warner, Chris Seremet, and Tom Bamat, Catholic Relief Services. Available at: www.crsprogramquality.org.

Green, B.E. (2002). Sharing water: A human ecological analysis of the causes of conflict and cooperation between nations over freshwater resources. Ph. D. Dissertation, The Ohio State University. Available at: www.etd.ohiolink.edu.

Harper, C. L. (1996). Environment and society:  Human perspectives on environmental issues. Upper Saddle River, New Jersey: Prentice-Hall.

Hayati, D., and Karami, E. (2005). Typology of causes of poverty: the perception of Iranian farmers. Economic Psychology, 26: 884-901.

Hernandez, B., Suarez, E., Martinez-Torvisco, J., and Hess, S. (2000). The study of environmental beliefs by facet analysis, research in the Canary Island, Spain. Environment and Behavior, 32 (5): 612-636.

Johnson, C.Y., Bowker, J.M., and Cordell, H.K. (2004). Ethnic variation in environmental beliefs and behavior: An examination of the new ecological paradigm in social psychological context. Environment and Behavior, 36: 157-186.

Kameri-Mbote, P. (2007). Water, conflict, and cooperation: Lessons from the Nile river Basin. Navigating Peace (Woodrow Wilson International Center for Scholars) (4).

Leal, D. R. (1998). Community-run fisheries: Avoiding the tragedy of the commons. Population and Environment, 19(3): 225-45.

Murakami, M. (2008). Managing water for peace in the Middle East: Alternative strategies. New York: United Nations University Press.

Namboodiri, K. (1988). Ecological demography:  It's place in sociology. Annual Review of Sociology, 53: 619-33.

OECD (Organization for Economic Co-Operation and Development). (2005). Mainstreaming conflict prevention: Water and violent conflict. Paris: OECD.

Shiva, V. (1991). Ecology and the politics of survival: Conflicts over natural resources in India. New Delhi: Sage Publications and United Nations University Press.

Snelgar, R. S. (2006). Egoistic, altruistic, and biospheric environmental concerns: Measurement and structure.  Environmental Psychology, 26 (2): 87-99.

Stern, P. C., Dietz, T., and Kalof, L. (1993). Value orientations, gender, and environmental concern. Environment and Behavior, 25 (1993): 322–348.

Stern, P. C. (2000). Toward a coherent theory of environmentally significant behavior. Social Issues, 56 (3): 407- 424.

Swedish Water House. (2004). Water and local conflict: A brief review of the academic literature and other sources. Stockholm: Swedish Water House. October 2004. Available at: www.swedishwaterhouse.se.

Tulloch, J. (2009). Water conflicts: Fight or flight? Allianz. Available at:  www.knowledge.allianz.com.

Wenjuan, N., Huimin, W., and Lei, Q. (2009). A framework of trans-boundary water conflict model based on qualitative simulation of behavior. International Conference on Engineering Management and Service Sciences (EMS 2009). Available at: www.ieeexplore.ieee.org.

Wolf, A., Natharius, J., Danielson, J., Ward, B. S., and Pender, J. K. (1999).  International river basins of the world.  Water Resources Development, 15(4): 387-427.

Zhang, Y. (2004). Collected works of China water conservancy development strategy. Beijing: China Water Conservancy and Hydropower Press.