سیستم‌های عمده تغییر کاربری زمین در کشاورزی استان فارس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری بخش ترویج و آموزش کشاورزی دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز

2 استاد بخش ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه شیراز

3 و استاد بخش ترویج و آموزش کشاورزی دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز

چکیده

درک و فهم تغییرات کاربری زمین در طول زمان برای توانمند ساختن سیاست‌گذاران در تصمیم‌گیری‌ها لازم است تا در جهت طراحی و اجرای سیاست‌های مداخله گرانه ای پیش روند که سازگار با شرایط محلی هر منطقه و با توجه به اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیست‏محیطی توسعه پایدار روستایی باشد. لذا شناسایی و معرفی شیوه‌های جدید و پایدار کاربری زمین و حرکت به سمت آن‌ها ضروری است.هدف این پژوهش مقایسه سیستم‌های عمده کشاورزی تغییر کاربری زمین در شهرستان‌های شیراز و سروستان استان فارس است. در پژوهش حاضر با بهره‌گیری از فن پیمایش و روش نمونه‌گیری طبقه‌بندی تصادفی با انتساب متناسب،60 روستا (257 کشاورز) از روستاهای شهرستان‌های شیراز و سروستان انتخاب گردیده و با استفاده از پرسشنامه حاوی سؤالات باز و بسته، اطلاعات مورد نیاز جمع‌آوری شد. روایی پرسشنامه طبق نظر متخصصین فن و پایایی از طریق انجام آزمون راهنما مورد تأیید قرار گرفت. میزان ضرایب آلفای کرونباخ حاصل از آزمون راهنما بین 0/73 تا 0/95 بود.طبق یافته‌های پژوهش، میزان اراضی روستاهای مورد مطالعه در طی زمان دارای روند صعودی بوده است. همچنین تفاوت میانگین میزان کل اراضی، سطوح زیر کشت شتوی و صیفی، میزان باغات و باغ شهرها بین روستاهای با دو سیستم افزایشی و کاهشی کشاورزی، دارای تفاوت معناداری است. میزان زمین و تغییر کاربری در روستاهای با سیستم کاهشی دارای روند صعودی بیشتر می‌باشد. یافته‌های پژوهش مشخص نمود که مدیریت پایدار زمین در هر دو نوع سیستم کاربری کاهشی و افزایشی کشاورزی در حد پایینی است. مقایسه‌های بین روستاهای با سیستم‌های افزایشی و کاهشی نشان داد که این دو سیستم از لحاظ شیب زمین‌های منطقه، نوع سند، درآمد حاصل از کشاورزی و غیر کشاورزی با یکدیگر تفاوت‌هایی دارند. متوسط درجه حرارت،کیفیت زمین، درآمد کشاورزی و رشد جمعیت، سازه‌های مؤثر در تعیین نوع سیستم کاربری زمین در منطقه مورد مطالعه بوده که در معادله رگرسیون لجستیک وارد گردیده‌اند. در نهایت پیشنهادهای کاربردی به منظور حرکت به سمت مدیریت پایدار زمین و کاربری‌های مطلوب و متناسب با شرایط مقتضی هر منطقه، ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Agricultural Land Conversion Systems of Fars Province

نویسندگان [English]

  • Mahsa Fatemi 1
  • Ezat Allah Karami 2
  • Gholamhossein Zamani 3
1 Ph.D. student of Department of Agricultural Extension and Education, School of Agriculture, Shiraz University
2 Professor, Department of Agricultural Extension and Education, College of Agriculture, Shriaz University
3 Professor of Department of Agricultural Extension and Education, School of Agriculture, Shiraz University
چکیده [English]

Understanding of land use changes over time would provide policy makers with necessary information on which to base their decisions. It could help them to propose intelligent policies that reflect local conditions and consistent with the economic, social and environmental objectives of sustainable rural development. Therefore, it is essential to design and implement sustainable land conversion system. The main purpose of this study was to compare different land conversion systems in Shiraz and Sarvestan counties of Fars province. Sixty villages were selected by stratified random sampling and data was collected using two questionnaires. Face validity was confirmed by a panel of specialists and the reliability was assessed through a pilot study using Cronbach`s alpha with the range of 0.73 to 0.95 for the research scales. The results indicated that the area of agricultural lands in the villages studied increased significantly in the period under study. Differences were noted between two types of land conversion systems (increasing and decreasing agricultural strategies) due to the land slope, land tenure, agricultural and non-agricultural income. Sustainability of land management, which was almost equal in these two systems, was assessed to be low. Average temperature of the village, land quality, agricultural income and population growth were entered into the logistic regression model as the main determinants of land conversion systems. Finally, implementing sustainable land management and an appropriate land conversion system based on the special situation of each region were recommended.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sustainable land management
  • Land Use Change
  • Increasing Agricultural Strategy
  • Decreasing Agricultural Strategy
  • Fars province

 اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس. (1387). سند توسعه منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس در افق 1404. سازمان جهاد کشاورزی.

 آمارنامه کشاورزی. (1384). وزارت جهاد کشاورزی. جلد2، صص 465.

 حسینی، م.، چیذری، م.، و بردبار، م. (1389). بررسی زیربناهای کاربرد کشاورزی دقیق از دیدگاه کارشناسان جهاد کشاورزی استان فارس. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 6(2)، صص 35- 47.

رضائی مقدم، ک.، و کرمی، ع. (1385). ترویج کشاورزی، فقر و کشاورزی پایدار: کاربرد تحلیل مسیر(Path Analysis). علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 2(1)، صص 55-72.

 

Agarwal, C., Green, G. M., Grove, J. M., Evans, T. P., and Schweik, C. M. (2002). A review and assessment of land- use change models: Dynamics of space, time amd human choice. Gen. Tech. Rep. NE-207. Newtown square, PA: U.S. Department of Agriculture, Forest services, Northeastern Research Station.  P 61.

Amsalu, A., Stroosnijdar, L., and Graaff, J. (2007). Long-term dynamics in land resource use and the driving factors in the Beressa watershed, highland, of Ethiopia. Journal of Environmental Management, 83, 448-459.

Brannstrom, C., Jepson, W., Filippi, J. A., Redo, D., Xu, Z., and Ganesh, S. (2008). Land change in the Brazilian savanna (cerrado), 1986- 2002: Comparative analysis and implications for land-use policy. Land Use Policy, 25, 579- 595.

Gao, J., and Liu, Y. (2010). Determination of land degradation causes in TongyuCounty, Northeast China via land cover change detection. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 12, 9- 16.

Gollnow, F., and Lakes, T. (2014). Policy change, land use, and agriculture: The case of soy production and cattle ranching in Brazil, 2001-2012. Applied Geography, 55, 203-211.

Hurni, H. (2000). Assessing sustainable land management (SLM). Agriculture, Ecosystems and Environment, 81, 83-92.

Kristensen, S. B. P. (2016). Agriculture and landscape interaction- landowners` decision-making and drivers of land use change in rural Europe. Land Use Policy, 57, 759-763.

Lerfoy, R., Bechstedt, H., and Rais, M. (2000). Indicators for sustainable land management based on farmer survey in Vietnam, Indonesia, and Thailand. Agriculture, Ecosystems and Environment, 81, 137-146.

Li, Z., Liu, W., Zhang, X., and Zheng, F. (2009). Impacts of land use change and climate variability on hydrology in an agricultural catchment on the Loess Plateau of China. Journal of Hydrology, 377, 35- 42.

Mander, U., Kull, A., Kuusemets, V., and Tamm, T. (2000). Nutrient runoff dynamics in a rural catchment: Influence of land-use, climatic fluctuations and ecotechnological measures. Ecological Engineering, 14, 405- 417.

Muller, D., and Zeller, M. (2002). Land use dynamics in the central highlands of Vietnam: A spatial model combining village survey data with satellite imagery interpretation. Agricultural Economics, 27, 333-354.

Pender, J., Nkonya, E., Jagger, P., Sserunkuuma, D., and Ssali, H. (2004). Strategies of increase agricultural productivity land degradation: evidence from Uganda. Agricultural Economics, 31, 181-195.

Rasul, G., Thapa, G., and Zoebisch, M. (2004). Determinants of land-use changes in the Chittagong Hill Tracts of Bangladesh. Applied Geography, 24, 217-240.

Spartz, J. T., Rickenbach, M., and Shaw, B. R. (2015). Public perceptions of bioenergy and land use change: comparing narrative frames od agriculture and forestry. Biomass and Bioenergy, 75, 1-10.

Steiner, K., Herweg, K., and Dumanski, J. (2000). Practical and cost-effective indicators and procedures for monitoring the impacts of rural development projects and land quality and sustainable land management. Agricultural, Ecosystems and Environment, 81, 147-154.

Urruty, N., Deveaud, T., Guyomard, H., and Boiffin, J. (2016). Impacts of agricultural land use changes on pesticide use in French agriculture. European Journal of Agronomy. 80, 113-123.

Ustaoglu, E., Castillo, C. P., Crisioni, C. J., and Lavalle, C. (2016). Economic evaluation of agricultural land to assess land use changes. Land Use Policy, 56,125-146.

Vasconcelos, M. J. P., Biai, J. C., Araujo. A., and Diniz, M. A. (2002). Land cover change in two protected areas of Guinea-Bissau (1359- 1998). Applied Geography, 22, 139- 156.

Vasile, A. J., Popescu, C., Ion, R. A., and Dobre, I. (2015). From conventional to organic in Romanian agriculture- Impacy assessment of land use changing paradigm. Land Use Policy, 46, 258-266.