عوامل اثرگذار بر مدیریت پایدار منابع آب در بین گندم‏کاران آبی شهرستان کوهدشت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان

چکیده

امروزه بحران آب، به عنوان یکی از اساسی ‏ترین چالش‏ های توسعه بخش کشاورزی در ایران و به ویژه در مناطقی مانند شهرستان کوهدشت در استان لرستان، ضرورت اهمیت و توجه به برنامه ‏ریزی جامع منابع آب و مطالعات بیش‏تر در این زمینه را فراهم نموده است. از این‏رو هدف از انجام تحقیق پیمایشی حاضر بررسی عوامل اثرگذار بر مدیریت پایدارمنابع آبمی‏ باشد. جامعه آماری،گندم‏ کاران آبی شهرستان کوهدشتمی‌باشند (N=2500) که 237 نفر از آن‏ ها بر اساس فرمول کوکران به عنوان حجم نمونه تعیین شدند. نمونه‌گیری بصورت طبقه‌ای با انتساب متناسب انجام شد. پایایی و روایی پرسشنامه، به ترتیب با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ (بیش‏تر از 0/7) و روش اعتبار محتوایی مورد تأیید قرار گرفت. تجزیه و تحلیل داده ‏ها با نرم ‏افزار SPSS انجام شد. بر اساس نتایج آزمون همبستگی، ارتباط بین مدیریت پایدار منابع آب با متغیرهای درآمد سالانه از بخش کشاورزی، سطح زیر کشت کل اراضی گندم، آموزش‏های ارائه شده به کشاورزان در زمینه مدیریت آب و درک کشاورزان از بحران کم ‏آبی مستقیم و معنی ‏دار و با متغیرهای تعداد قطعات کشاورزان و درصد شیب مزرعه معکوس و معنی ‏دار شده بود. هم‏چنین طبق نتایج تحلیل مسیر، بر اساس مجموع اثرات مستقیم و غیرمستقیم پنج متغیر 1) آموزش ‏های ارائه شده به کشاورزان،2) ویژگی‏ های فنی مزرعه، 3) درک کشاورزان از بحران کم ‏آبی، 4) نظام مدیریت آب از منبع تا مزرعه و 5) ویژگی‏ های فردی، اقتصادی و اجتماعی کشاورزان به ترتیب بیش‏ترین تأثیرات را بر اعمال مدیریت پایدار منابع آب توسط گندم‏کاران آبی در شهرستان کوهدشت داشته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Factors Affecting Water Resources Sustainable Management among Irrigated Wheat Growers in Kouhdasht County

نویسنده [English]

  • Mehdi Rahimiyan
Assistant Professor, Department of Rural Development, Faculty of Agriculture, Lorestan University
چکیده [English]

Nowadays, water crisis as one of the most challenges of agricultural development in Iran and especially in areas such as Kouhdasht county in the Lorestan province, have created the necessity for attention to integrated water resources planning and more studies in this field. Therefore, the main purpose of this survey research was to investigate factors affecting the sustainable management of water resources. Statistical population includes irrigated wheat growers in Kouhdasht county (N = 2500) that 237 of them were determined as a statistical sample by using Cochran formula. Sampling was conducted byproportional stratified method. Questionnaire's reliability and validity was confirmed respectively through computing Cronbach's alpha coefficient (more than 0.7) and content validity. Data analyzed by SPSS software. According to correlation test results, there is a positive and significant relationship between sustainable water resources management and following variables: annual income of the agricultural sector; total area of wheat farm; training given to farmers and the perception of farmers about crisis water. The results of path analysis show that based on direct and indirect effects, five variables: 1) Training given to farmers 2) Technical characteristics of the farm 3) The perception of farmers about crisis water 4) The system of water management of resources to farm, and 5) Farmers’ demographic, economic and social characteristics have the highest effect on sustainable water management practices by irrigated wheat growers in Kouhdasht county.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Water Sustainable Management
  • Water Scarcity Crisis
  • Water resources

امیرخانی، س.، چیذری، م.، و حسینی، س. م. (1389). عوامل آموزشی- ترویجی مؤثر بر انتقال و افزایش دانش فنی گندم کاران شهرستان ورامین در زمینه مدیریت آب کشاورزی، پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، شماره 15، صص69-57.

خوان‏پایه، م.، و کرمی، ع. (1394). سازه‏های مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به ابعاد پایداری مزرعه در شرایط آبیاری با پساب شهری: مورد مطالعه شهرستان مرودشت، علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، جلد 11، شماره 1، صص 99-89.

شرکت آب و فاضلاب روستایی لرستان. (1394).  گزارش شرکت آب و فاضلاب روستایی لرستان از وضعیت منابع آب در استان لرستان.

شعبانی، م. ک.، هنر، ت.، و زیبایی، م. (1385). مدیریت بهینه آب در سطح مزرعه: مطالعه موردی ارزیابی استراتژی کم آبیاری به صورت یکنواخت در تمام مراحل رشد، همایش ملی مدیریت شبکه‏های آبیاری و زهکشی، دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشکده مهندسی علوم آب ١٢-١٤ اردیبهشت ١٣٨5.

عمانی، ا. (1389). شناسایی عوامل مؤثر بر دانش پایداری آب زراعی در بین گندم کاران شهرستان اهواز. پژوهش‏های ترویج و آموزش کشاورزی، سال 3، شماره 2، صص 75-65.

کار‏پیشه، ل. (1390). طراحی الگوی ترویجی مدیریت خشکسالی مبتنی بر تلفیق دانش بومی ونوین مطالعه موردی استان فارس. رساله دکتری رشته ترویج وآموزش کشاورزی، دانشگاه علوم تحقیقات تهران.

کلانتری، خ. (1391). مدل‏های کمی در برنامه‏ریزی (منطقه‏ای، شهری و روستایی). تهران: انتشارات فرهنگ صبا.

معاونت برنامه‌ریزی استانداری لرستان، (1393). گزارش ارزیابی اداره کل آمار معاونت برنامه‌ریزی استانداری لرستان.

مرتضوی، س. م.، سلیمانی،ک.، و غفاری، ف. (1390). مدیریت منابع آب وتوسعه پایدار، مطالعه موردی دشت رفسنجان. مجله آب و فاضلاب. سال 22. شماره 2، صص131-126.

مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان کوهدشت. (1394). گزارش عملکرد گندم آبی در شهرستان کوهدشت. صص 1-15.

موسوی، ف.، پزشکی راد، غ.، و چیذری، م. (1387). رابطه مشخصه‏های اجتماعی با نگرش بهره‏برداران نسبت به مدیریت پایدار منابع آب. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، جلد 4، شماره 2، صص 51-43.

میرزایی، آ.، میردامادی، س. م.، حسینی، س. م.، و سجادی، ا. (1390). تأثیر ابزارهای ترویجی و منابع اطلاعاتی بر مشارکت کشاورزان استان گلستان در تعاونی‏های آب بران. مجله تعاون و کشاورزی، دوره 22، شماره 5، صص 127-145.

نوری، م. (1385). مقایسه آبیاری به روش هیدروفوم، با روش مرسوم نهر و سیفون در مزارع نیشکر کشت و صنعت کارون. مجموعه مقالات همایش ملی مدیریت شبکه‏های آبیاری و زهکشی. دانشگاه شهید چمران اهواز،‌ دانشکده مهندسی علوم آب، 12 - 14 اردیبهشت.

ولی‏زاده، ن.، بیژنی، م.، و عباسی، ع. (1394). تحلیل محیط زیست‏گرایانه رفتار مشارکتی کشاورزان در حفاظت از منابع آب سطحی در حوزه جنوبی آبریز دریاچه ارومیه، علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، جلد 11، شماره 2، صص 201-183.

 

Davies, E.G.R., and Simonovic, S.P. (2011). Global water resources modeling with an integrated model of the social-economic-environmental system. Adv. Water Resources. 34, 684–700.

Dungumaro, E. W., and N. F. Madulu. (2003). Public participation in integrated water resources management: The case of Tanzania. Physics and Chemistry of the Earth, 28, 1009–1014.

Ehsani, M., and H. Khaledi. (2003). Agricultural water productivity. Iranian National Committee on Irrigation and Drainage, Tehran.

Forouzani, M., and Karami, E. (2010). Agricultural water poverty index and sustainability. Agronomy for Sustainable Development, 31(2), 415-431.

Giopponi, C.; Mysiak, J.; Fassio, A., and Cogan, V. (2004). MULINO-DSS: A computer tool for sustainable use of water resources at the catchment scale. Mathematics and Computer in Simulation, 64, 13-24.

Graziano da Silva, J. (2013). Water resources and food security – reflections. World Water Week, 26-31 August 2012, Stockholm, Sweden. Aquatic Procedia 1, 165–167.

International Water Management Institute, IWMI, (1999). World water demand and supply, 1990 to 2025: Scenarios and issues.

Jin, L., and Yong, W. (2001). Water use in agriculture in china. water policy,.3, 215-228

Keshavarz, A., M. Ashrafi, N. Heydari, M. Pouran., and E. Farzaneh. (2005). Water allocation and pricing in agriculture of Iran. Proceedings of an Iranian-American workshop on Water Conservation, Reuse and Recycling, U.S. National Research Council of the National Academies. The National Academies Press, Washington, D. C.

Lipchin, C. D. (2003). Public perceptions and attitudes toward water use in Israel: a multi- level analysis. Ph.D. dissertation, University of Michigan, Natural Resources and Environment, Available at; <http://proquest.umi.com/pqdweb?index=66&did=766082801&SrchMode=l&sid=l&Fmt=6&VInst=ROD&VType=PQD&ROT=309&VName=PQD&TS=1197974559&clientId=46425>.

Ommani, A.R., and Chizari. M. (2006). Management of dry land sustainable agriculture. Proceedings of International Symposium on Dry lands Ecology and Human Security. Regional Perspectives. Policy Responses and Sustainable Development in the Arab Region Challenges and Opportunities, Dubai.

Pereira, L.S. (2005). Water and agriculture: Facing water scarcity and environmental challenges. Agricultural Engineering International: the CIGR Journal of Scientific Research and Development., 7, 35-42.

Ratnakar, R., and Govardhan Das, S. (2006). Participatory irrigation management in the APWELL project: INDO- DUTCH teamwork. Available: //www.unesco.org/water/wwap/wwdr/>.

Regner, J. H., Salman, A. Z., Wolff, H. P., and Al-Karablieh, E. (2006). Approaches and impacts of participatory irrigation management (PIM) in complex, centralized irrigation systems-experiences & results from the Jordan valley. Conference on Interactional Agricultural Research for Development University of Bonn, 11th- 12th Oct, Bonn.

Singh, A., Panda, S.N., Flugel, W.A., Krause, P. (2012). Waterlogging and farmland salinization: causes and remedial measures in an irrigated semi-arid region of India. Irrig. Drain. 61 (3), 357–365.

Singh, A. (2016). Evaluating the effect of different management  policies  on  the long-term sustainability of  irrigated  agriculture. Land Use Policy, 54 (2016); 499–507.

Smidt, S. J., Haacker, E. K., Kendall, A. D., Deines, J. M., Pei, L., Cotterman, K. A., Li, H., Liu, X., Basso, B., and Hyndman, D. W. (2016). Complex water management in modern agriculture: Trends in the water-energy-food nexus over the High Plains Aquifer. Science of the Total Environment, 1,566-567.

Soil Water Management Research Group. (2005). Experiences with micro agricultural technologies: Tanzania Sokine University of Agriculture. Department of Agricultural Engineering and Land Planning.

United Nations, (2015). World Population Prospects: 2015 revision population database Available at: <http://www.un.org/esa/population/unpop.htm (accessed 30.10.15)>.