آسیب‌پذیری معیشت کشاورزان بر اثر پدیده خشکسالی: مورد مطالعه شهرستان هیرمند

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه مدیریت توسعه روستایی دانشگاه یاسوج

2 و استادیار گروه مدیریت توسعه روستایی دانشگاه یاسوج

چکیده

شهرستان هیرمند از مناطقی است که در سال‌های اخیر و طی خشکسالی­ های پی در پی خسارت­ های بی‌شماری را متحمل شده است. هدف کلی پژوهش حاضر، تبیین آسیبپذیری ناشی از خشکسالی در بین کشاورزان شهرستان هیرمند، قطب تولید گندم استان سیستان و بلوچستان می‌باشد. جامعه­ ی آماری شامل 302 خانوار گندم­کار می‌باشد. اعضاء نمونه‌ی آماری از بین 170 خانوار گندم‌کار دو بخش بیشتر آسیب­پذیر (قُرقُری) و کمتر آسیب­ پذیر (مرکزی) این شهرستان بر مبنای روش نمونه‌گیری طبقه­ ای تصادفی با انتساب متناسب انتخاب شدند. گردآوری اطلاعات بر مبنای داده ­های اولیه و با به‌کارگیری ابزار پرسشنامه ساختارمند بر اساس شاخص آسیب‌پذیری معیشت (LVI) صورت گرفت. روایی پرسشنامه به کمک پانل متخصصین تأیید شد. ضرایب کودر ریچاردسون برای سنجه‌های مورد مطالعه بین 0/52 تا 0/63 نشان از پایایی ابزار سنجش داشت. تحلیل داده­ ها با استفاده از نرم­ افزار آماری SPSS22 و EXCEL انجام پذیرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد، میزان آسیب‌پذیری گندم­‍‌کاران بخش قُرقُری در سه بعد اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی در مقایسه با همتایان خود در بخش مرکزی بیشتر بوده است. بر مبنای نتایج، بخش قرقری آسیب ­پذیری بیشتری از حیث منابع آبی از بین سنجه ­های زیست محیطی و شبکه ­های اجتماعی از بین سنجه­ های اجتماعی داشته است. یافته­ ها نشان داد پایش آسیب­ پذیری، منابع و ارائه راهکارهای بالقوه سازگاری بر مبنای رویکرد عمل‌گرای پژوهش حاضر، ابزاری مناسب برای مواجهه با موقعیت خشکسالی در مناطق محروم است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Farmers’ Livelihood Vulnerability Caused by Drought: The Case of Hirmand County

نویسندگان [English]

  • Atefeh Ashtab 1
  • Maryam Sharifzadeh 2
1 M.Sc. Student of Agricultural Development & Extension, Departmment of Rural Development Management, Faculty of Agriculture, Yasouj University
2 Assistant Professor of Agricultural Development & Extension, Departmment of Rural Development Management, Faculty of Agriculture, Yasouj University
چکیده [English]

Hirmand County is prone to drought and has been impacted severely during recent years. The main focus of this paper is to investigate the vulnerability of Hirmand farmers caused by drought. Statistical population for this study were 302 wheat grower households resided in rural areas of two districts of the county, more drought-prone area (Ghorghori district) versus less drought- prone area (Central district). This study is based on primary sources of data collected from 170 farm households following a structured survey designed based on Livelihood Vulnerability Index (LVI). Questionnaire’s validity was confirmed by a panel of experts. The reliability of different scales which used in the study was measured by Kuder–Richardson coefficient which was ranged from 0.52-0.63. SPSS22 and EXEL software’s were used for data analysis. Results revealed that social, economic and environmental vulnerability of rural households resided in Ghorghori district were more in comparison to their counterparts in Central district of the county. Results suggest that Ghorghori district was more vulnerable in terms of water in environmental and social networks in terms of social vulnerability. Findings shed light on the appropriateness of this pragmatic approach to monitor vulnerability, resources and potential solutions to cope with drought situations in data-scarce regions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Drought
  • Household
  • Livelihood
  • vulnerability
  • Hirmand

اصغری لفمجانی، ص.، نادریان،م.، و نادریان،ث. (1391). بررسی تطبیقی محدودیت آب­های سطحی و زیر سطحی در روستا‏های شهرستان­های هیرمند و زهک. گزارشطرح پژوهشی، معاونت پژوهشی دانشگاه زابل، ص136.

بذرافشان، ج.،بیک­محمدی،ح.،و نوری، س.(1389). اثرات خشکسالی­های 83-1377 براقتصاد روستایی سیستان وارائه راهکارهای مقابله با آن.جغرافیا و توسعه، 5 (3)، صص 77-53.

بریمانی، ف. ‌(1383). تحلیل هرمنوتیکی از فراز و فرود سیستان بزرگ.جغرافیا و توسعه، 4 (2)، صص 100-81.

حسینی، س. م.، شفیعی، ح.، اختصاصی،م.، و محتشم­نیا،س. (1389). تأثیر خشکسالی­ها بر تخریب پوشش گیاهی منطقه سیستان. تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 20 (2)، صص 239-227.

شرفی،ل.، و زرافشانی،ک.(1390). سنجش آسیب­پذیری و روانشناختی کشاورزان گندم کار در زمان خشکسالی.علوم ترویج و کشاورزی ایران، 1(7): 15-1.

کشاورز، م.، کرمی،ع.، و زمانی، غ. (1389). آسیب­پذیری خانوارهای کشاورز از خشکسالی.مجلهعلوم ترویج وآموزش کشاورزی ایران، 5 (2)، صص32-15.

وارثی، ح.، بیک محمدی، ح.، و قنبری، س.(1389). مقایسه خسارات اقتصادی خشکسالی کشاورزی سال­های (1378-1382) شهرستان نائین شهر با سایر شهرستان­های استان.جغرافیا و برنامه­ریزی محیطی، 21 (3)، صص 44-21.

 

Aretano, R., Semerro, T., Petrosillo, I., de Marco, A., Pasimeni,M. R., and Zurlini,G. (2014). Mapping ecological vulnerability to fire for effective conservation management of natural protected areas. Ecological Modelling, 295, 163-175.

Ballesteros, L.F. (2008). What determines a disaster? Available at: <http://54pesos.org/2008/09/11/what-determines-a-disaster/>.

Birkmann, J. (2006). Measuring vulnerability to promote disaster-resilient societies: Conceptual frameworks and definitions. In Birkmann(Ed). Measuring vulnerability to natural hazards: Towards disaster resilient societies. PP 406, United Nations University Press.

Blaikie, P., Cannon,T., Davis,I.,and Wisner,B. (1994).At risk: Natural hazards, people’s vulnerability anddisasters. London: Routledge.

Briguglio, L., Cordina, G., Farrugia,N., and Vella,S. (2008). Economic vulnerability and resilience. World Institute for Development Economics Research (WIDER), 7 (55), 1-20.

Can, N. D., Tu,V. H., and Hoanh,T. (2013). Application of livelihood vulnerability index to assess risks from flood vulnerability and climate variability—a case study in the Mekong Delta of Vietnam. Journal of Environmental Science and Engineering, 2(8), 476-486.

Cordina, G.(2004). Economic vulnerability and economic growth: Some results from a neo-classical growth modelling approach. Economic Development, 2(29), 21- 39.

Farhangfar, S., Bannayan, M., Khazaei,H. R., and Mousavi Baygi, M. (2015).Vulnerability assessment of wheat and maize production affected by drought and climate change. International Journal of Disaster Risk Reduction, 13, 37–51.

Hahn, M.B., Riederer,A. M., and Foster,S. O. (2009). The livelihood vulnerability index: A pragmatic approach to assessing risks from climate variability and change—A case study in Mozambique. Global Environmental Change,19, 74–88.

Hewitt, K. (1997). Regions of risk: A geographical introduction to disasters. Addison Wesley Longman Harlow, London. Available at: <http://www.Books.google.com/>.

Hinkel, J. (2010). Indicators of vulnerability and adaptive capacity: Towards a clarification of the science–policy interface. Global Environmental Change, 21,198–208.

Hisdal, H., and Tallaksen,L. (2000). Drought event definition.Technical report to the Assessment of the Regional Impact of Droughts in Europe (ARIDE) Project 6.

Kenny, A. (2008). Assessment of the social impacts of drought. Journal of American Water Resources Association, 37(3), 678-686.

Krejcie J. R. V., and Morgan D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30, 607-610.

Lee, Y. (2014). Social vulnerability indicators as a sustainable planning tool. Environmental Impact Assessment Review, 44, 31-42.

Me-Bar, Y., and Valdez,F. Jr. (2005). On the vulnerability of the ancient Maya society to natural threats. Journal of Archaeological Science,32, 813-825.

Melkonyan, A. (2014). Environmental and socio-economic vulnerability of agricultural sector in Armenia.Science of the Total Environment, 488–489, 333-342.

Moran-Tejeda, E., Ceglar, A., Medved-Cvikl, B., Vicente-Serrano, S. M.,L´opez-Moreno, J. I., Gonz´alez-Hidalgo, J. C., Revuelto, J., Lorenzo-Lacruz, J., Camarero, J., and Pasho, E. (2013). Assessing the capability of multi-scale drought datasets to quantify drought severity and to identify drought impacts: An example in the Ebro Basin.International Journal of Climatology, 33, 1884-1897.

National Aeronautics and Space Administration (NASA). (2013).The start of a 30-year drought in Iran. Available at: <http://www.iran- iran.ir>.

Shah, K.M., Bansha Dulal, H., Johnson, C., and Baptiste, A. (2013). Understanding livelihood vulnerability to climate change: Applying the livelihood vulnerability index in Trinidad and Tobago. Geoforum, 47, 125-137.

Schilling, J., Freier, K.P., Hertig E., and Scheffran,J. (2012).Climate change, vulnerability and adaptation in North Africa with focus on Morocco. Agriculture, Ecosystems and Environment, 156, 12-26.

Urothody, A.A., and Larsen,H. O. (2010).Measuring climate change vulnerability: A comparison of two indexes. Banko Janakari, 20(1), 9-16.