شناسایی و تحلیل پیشران‌های توسعه کشاورزی حفاظتی در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ترویج و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز

2 دانشیار گروه ترویج و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز

3 استادیار گروه ترویج و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز

4 دانشیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا

چکیده

کشاورزی حفاظتی به‌عنوان رویکردی چندبعدی در راستای استفاده پایدار از منابع آب و خاک و دستیابی به تولید پایدار شناخته شده است.پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل پیشران ­های توسعه کشاورزی حفاظتی در ایران به روش آمیخته اکتشافی انجام شد. در بخش کیفی، ۴۷ پیشران در قالب هشت گروه اصلی به روش تحلیل محتوای منابع و داده­ های حاصل از۳۲ مصاحبه نیمه ساختار یافته با صاحب­ نظران کشاورزی حفاظتی شناسایی شدند. سپس به‌منظور تأیید پیشران­های شناسایی شده از روش تحلیل عاملی تأییدی مرتبه دوم استفاده شد. جامعه آماری این بخش، اعضا کمیته­ های فنی، اعضا پایگاه ­های تحقیقاتی کاربردی و آموزش و ترویج کشاورزی حفاظتی و کارشناسان اجرایی سازمان­ های جهاد کشاورزی بودند که با استفاده از فرمول کوکران نامحدود و روش نمونه‌گیری غیر تصادفی هدفمند، ۲۶۴ تن انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌ای که برمبنای نتایج مرحله کیفی طراحی شده بود، گرد‌آوری شد. روایی پرسشنامه توسط پانل متخصصان و پایایی آن به وسیله ضریب آلفا کرونباخ تأیید شد (0/87 تا 0/92). مقادیر شاخص­ میانگین واریانس استخراج شده (AVE) برای هر یک از سازه­ های مدل، بیشتر از 0/5 و مقادیر ضریب پایایی ترکیبی (CR)، بیشتر از 0/7 بدست آمد که نشان دهنده عملکرد مناسب بخشاندازه­ گیریمدلاست. بر اساس نتایج بدست آمده،عوامل فرهنگ ­سازی در سطح ملی و محلی، نهادی، سیاست‏ گذاری و برنامه­ ریزی، مداخلات بازار و زیرساختی، آموزشی و ترویجی، حمایتی و تحقیق و توسعه به ترتیب مؤثرترین پیش برنده‌های توسعه کشاورزی حفاظتی هستند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Identification and Analysis of Driving Factors of Conservation Agriculture Development in Iran

نویسندگان [English]

  • Somayeh Latifi 1
  • Hosein Raheli 2
  • Hosein Yadavar 3
  • Heshmat-Allah Saadi 4
1 Ph.D Student, Department of Extension and Rural Development, Faculty of Agriculture, University of Tabriz
2 Associate Professor,Department of Extension and Rural Development, Faculty of Agriculture, University of Tabriz
3 Assistant Professor, Department of Extension and Rural Development, Faculty of Agriculture, University of Tabriz
4 Associate Professor, Department of Agricultural Extension and Education, Faculty of Agriculture, Bu-Ali Sina University
چکیده [English]

Conservation agriculture (CA) is a multi-dimensional approach to sustainable use of soil and water resources and achieving sustainable production to cope with the challenges of the agricultural sector. The purpose of this study was identification and analysis of driving factors of CA development in Iran.  In the qualitative part of research, 47 driving factors in eight main categories have identified by exploring relevant journal articles, government documents, CA projects reports and 32 semi-structured interviews with farmers, researchers, and other key stakeholders. Then, confirmatory factor analysis used to confirm the identified driving factors.  A sample of 264 experts working in Agricultural Organizations from 9 leading provinces in the field of CA was selected through a purposive sampling method. The survey instrument was a questionnaire that designed based on result of the qualitative part of research. The results showed that the values of average variance extracted for each factor of the model was more than 0.5 and the values of composite reliability of them was more than 0.7. Therefore, the function of measurement part of model was proper. Also, the goodness-of-fit indices indicate that the model is consistent with the data. According to results, creating the culture of CA at national and local scale, creating institutional framework, policy making and planning, monitoring and assessment, market interventions and infrastructure, extension and education, supportive and research and development factors are the most effective driving factors to CA development.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Natural resources
  • Sustainable Production
  • Conservation Agriculture
  • Iran

اعی آهن، ج.، قیصی­پور، ح.، و محمدی اسدی، ن. (۱۳۸۸). طرح جامع کشاورزی حفاظتی. تهران: معاونت امور تولیدات گیاهی وزارت جهاد کشاورزی.

شوماخر، ر. ا. و لومکس، ر. ج. (1388). مقدمه­ای بر مدل­سازی معادلات ساختاری. ترجمه: وحید قاسمی. تهران: انتشارات جامعه شناسان.

صالحی، س.، رضایی مقدم، ک.، و آجیلی، ع. (۱۳۸۷). کاربرد تکنولوژی نظارت عملکرد: الگوی برای کشاورزی پایدار. علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد ۴، شماره ۱، صص ۳۲-۱۵.

عابدی، س.، یزدانی، س.، صالح، ا.، سلامی، ح.، و جهانسوز، م. ر. (۱۳۹۳). تجزیه و تحلیل عوامل مؤثر بر پذیرش کشاورزی حفاظتی در استان فارس. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 45، شماره ۲، صص 255-247.

عرفانی­فر، ص.، زیبایی، م.، و کسرایی، م. (۱۳۹۳). بررسی عوامل اقتصادی- اجتماعی مؤثر بر پذیرش تکنولوژی­های نوین خاکورزی حفاظتی در منطقه داراب (کاربرد مدل لاجیت چند گزینه­ای). اقتصاد و توسعه کشاورزی، جلد 28، شماره ۳،‌ صص 203-197.

قلی­فر، ا.، حجازی، س. ی.، حسینی، س. م.، و رضایی، ع. (۱۳۹۰). تحلیل عاملی تأییدی مؤلفه­های لازم برای ارتقای توانمندی اعضای هیئت علمی دانشکده­های کشاورزی ایران. فصلنامه پژوهش و برنامه­ریزی در آموزش عالی. شماره ۶۰، صص ۵۸-۳۷.

کریمی، س. (۱۳۹۵). نقش خلاقیت در توسعه قصد کارآفرینانه­ی دانشجویان کشاورزی غرب ایران. فصلنامه پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، شماره ۳۶، صص ۱۶- ۳.

کلانتری، خ. (۱۳۹۲). مدل سازی معادلات ساختاری در تحقیقات اجتماعی- اقتصادی. تهران: انتشارات فرهنگ صبا.

مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۵). گزارش کمیسیون تلفیق در مورد لایحه برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. تهران: معاونت قوانین مجلس شورای اسلامی.

نوراله­ نوری­وند، آ.، آجیلی، ع.، چیذری،م.، و بیژنی، م. (۱۳۹۰). مقایسه الگوهای پذیرش فناوری­های حفاظت خاک در استان خوزستان. علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد ۷، شماره ۲، صص ۳۴-۲۱.

نوری، ه.، جمشیدی، ع.، جمشیدی، م.، هدایتی مقدم، ز.، و فتحی، ع. (1393). بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش اقدامات حفاظتی خاک، گامی در جهت توسعه پایدار کشاورزی (مطالعه موردی: شهرستان شیروان و چرداول). مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 45، شماره 1، صص 205-195.

هومن، ح. ع. (۱۳۹۰). مدل­یابی معادلات ساختاری با کاربرد نرم افزار لیزرل. تهران: انتشارات سمت.

 

Abrol, I. P., and Sangar, S. (2006). Sustaining Indian agriculture – conservation agriculture the way forward. Current Science, 91(8), 1020-1025.

Barron, J., Rockstrom, J., Hatibu, N., and Gichuki, F. (2003). Dry spell occurrences and maize yields for two locations in Semi-Arid East Africa. Agricultural and Forestry Journal, 13, 67-72.

Carmona, I., Griffith, D. M., Soriano, M.A., Murillo, J. M., Madejón, E., and Gómez-Macpherson, H. (2015). What do farmers mean when they say they practice conservation agriculture? A comprehensive case study from southern Spain. Agriculture, Ecosystems and Environment, 213, 164-177.

Derpsch, R. (2001). Keynote: Frontiers in conservation tillage and advances in conservation practice. In Stott, D. E., Mohtar, R. H., and Steinhart, G. C. (Eds.). Sustaining the global farm. (pp 248-254) Purdue University and the USSA-ARS National Soil Erosion Research Laboratory.

Dougill, A.J., Whitfield, S., Stringer, L. C., Vincent, K., Wood, B. T., Chinseu, E. L., Steward, P., and Mkwambisi, D. D. (2016). Mainstreaming conservation agriculture in Malawi: Knowledge gaps and institutional barriers. Journal of Environmental Management, (In Press), 1- 10.

FAO (2009). Global agriculture towards 2050. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations.

FAO (2011). Socio-Economic Analysis of Conservation Agriculture in Southern Africa. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations.

FAO (2013). Conservation agriculture in central Asia: Status, policy and institutional support and strategic framework for its promotion. FAO Sub-Regional Office for Central Asia (FAO-SEC), Ankara.

Farooq, M., and Siddique, K. H. M. (2015). Conservation agriculture: Concepts, brief history, and impacts on agricultural systems. In Farooq, M. and Siddique, K. H. M (Eds.) Conservation Agriculture (pp. 3-17). Springer International Publishing,

Fornell, C., and Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Markrting Research, 18(1), 39-50.

Friedrich, T., and Kassam, A. H. (2009). Adoption of conservation agriculture technologies: Constraints and opportunities. Paper presented at the IV World Congress on Conservation Agriculture, 2th February, India.

Friedrich, T., Derpsch, R., and Kassam, A. H. (2012). Global overview of the spread of conservation agriculture. Field Actions Science Reports, 6, 1-7.

Friedrich, T., Kassam, A.H., and Taher, F. (2009). Adoption of conservation agriculture and the role of policy and institutional support. Paper presented at the International Consultation on no-Till with Soil Cover and Crop Rotation, 8th- 10th July,Shortandy, Kazakhstan.

Giller, K. E., Corbeelsb, M., Nyamangarac, J., Triomphed, B., Affholderb, F., Scopelb, E., and Tittonell, P. (2011). A research agenda to explore the role of conservation agriculture in African small holder farming systems. Field Crops Research, 124, 468–472.

Giller, K. E., Witter, E., Corbeels, M., and Tittonell, P. (2009).Conservation agriculture and smallholder farming in Africa: The heretics' view. Field Crops Research, 114(1), 23-34.

Hengxin, L., and Xuemin, F. (2006). Important Role of Government in Conservation Tillage Extension and Development. China-Canada Sustainable Agriculture Development Project, Department of Agricultural Mechanization Management, Ministry of Agriculture, China.

Hobbs, P. R., and Govaerts, B. (2010). How conservation agriculture can contribute to buffering climate change. In M. P. Reynolds (Ed.). Climate Change and Crop Production (pp. 177-199). Springer International Publishing.

Hobbs, P., Lugandu, S., and Harrington, L. (2014). Policy and institutional arrangements for the promotion of conservation agriculture for small farmers in Asia and Africa. Paper presented at the Conference on Conservation Agriculture for Smallholders (CASH) in Asia and Africa, 7th -11th December, Mymensingh, Bangladesh.

Hobbs, P., Sayre, K., and Gupta, R. (2008). The role of conservation agriculture in sustainable agriculture. Philosophical Transactions of the Royal Society, 363(1491), 543-555.

Hulland, J. (1999). Use of partial least squares (PLS) in strategic management research: A review of four recent studies. Strategic Management Journal, 20(2), 195-204.

Kassam, A. H., and Friedrich, T. (2011). Conservation agriculture: Global perspectives and developments. Regional Conservation Agriculture Symposium, 8th- 10th February, Johannesburg, South Africa.

Kassam, A. H., Friedrich, T., Derpsch, R., and Kienzle, J. (2014). Worldwide adoption of conservation agriculture. 6th World Congress of Conservation Agriculture, 22th – 25th June, Winnipeg, Canada.

Kassam, A. H., Friedrich, T., Derpsch, R., Lahmar, R., Mrabet, R., Basch, G., González Sánchez, E., and Serraj, R. (2012). Conservation agriculture in the dry Mediterranean climate. Field Crops Research, 132, 7-17.

Kline, R. B. (2005). Principles and practice of structural equation modeling. 2ed., New York: Guilford Press.

Lahmar, R. (2010). Adoption of conservation agriculture in Europe: Lessons of the KASSA project. Land Use Policy, 27, 4–10.

Ling, L. I., Gao-bao, H., Ren-zhi, Z., Bellotti, B., Li, G., and Kwong Yin Chan, K. (2011). Benefits of conservation agriculture on soil and water conservation and its progress in China. Agricultural Sciences in China, 10(6), 850-859.

Mazvimavi, K., and Twomlow, s. (2009). Socioeconomic and institutional factors influencing adoption of conservation farming by vulnerable households in Zimbabwe. AgriculturalSystems, 101, 20–29.

Milder, J. C., Majanen, T., and Scherr, S. (2011). Performance and potential of conservation agriculture for climate change adaptation and mitigation in Sub-Saharan Africa. An assessment of WWF and CARE projects in support of the WWF-CARE Alliance’s Rural Futures Initiative, Eco agriculture-CARE-WWF-ICRAF.

Ng’endo, M., Catacutan, D., Kung’u, J., Muriuki, J., Kariuki, J. and Mowo, J. (2013). The policy environment of conservation agriculture with trees (CAWT) in Eastern Kenya: Do small scale farmers benefit from existing policy incentives? African Journal of Agricultural Research, 8(23), 2924-2939.

Nunnally, J. (1978). Psychometric theory, 2nd Edn. New York: McGraw-Hill.

Rai, M., Reeves, T., Collette, L., and Allara, M. (2011). Save and grow: A policymaker's guide to sustainable intensification of smallholder crop production. Italy: Food and Agriculture Organization of the United Nations.

Raina, R. S., Sulaiman, V. R., Hall, A.J., and Sangar, S. (2005). Policy and institutional requirements for transition to conservation agriculture: An innovation systems perspective. Centre for advancement of sustainable agriculture, New Delhi, India.

Reicosky, D. C. (2003). Conservation agriculture: global environmental benefits of soil carbon management. In. Garcia-Torres, L., Benites, J., Martinez-Vilela, A., and Holgado-Cabrera, A. (Eds.) Conservation Agriculture, Environment, Farmers Experiences, Innovations, Socio-economy, Policy (pp. 3-12.). Netherlands: Springer.

Reicosky, D. C., and Saxton, K. E. (2007). The benefits of no-tillage. In Baker CJ, Saxton KE, Ritchie W.R, Chamen W.C.T, Reicosky D.C, Ribeiro M.F.S, Justice S.E., and Hobbs P, (Eds.). No-tillage seeding inconservation agriculture (pp. 11-20). England: CABI, Wallingford

Rockström, J., Kaumbutho, P., Mwalley, J., Nzabi, A.W., Temesgen, M., Mawenya, L., Barron, J., Mutua, J., and Damgaard-Larsen, S. (2008). Conservation farming strategies in east and southern Africa: Yields and rain water productivity from on-farm action research. Soil and Tillage Research, 103(1), 23-32.

Silici, L. (2010). Conservation agriculture and sustainable crop intensification in Lesotho. FAO, Integrated Crop Management, 10, 1-66.

Singh, V. P., Barman, K. K., Singh, R., and Sharma, A. R. (2015). Weed Management in Conservation Agriculture Systems. In Farooq, M., and Siddique, K. H. M (Eds.). Conservation Agriculture (pp. 39-78.). Springer International Publishing.