نگرش روستاییان به مدیریت مشارکتی جنگل: مورد مطالعه روستاهای حاشیه ‏ی جنگل بخش مارگون، شهرستان بویراحمد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 و دانشیار ترویج و توسعه‎‏ی کشاورزی، گروه مدیریت توسعه روستایی، دانشکده‏ی‌کشاورزی، دانشگاه یاسوج

2 دانشجوی دکتری ترویج و توسعه‎‏ی کشاورزی، گروه مدیریت توسعه روستایی، دانشکده‏ی‌کشاورزی، دانشگاه یاسوج

چکیده

هدف پژوهش حاضر، بررسی نگرش روستاییان حاشیه ­ی جنگل بخش مارگون به مدیریت مشارکتی جنگل و شناسایی عوامل مؤثر بر آن بود که به روش پیمایش صورت پذیرفت. برای این منظور، بر اساس جدول نمونه ­گیری پاتن، 164 سرپرست خانوار در روستاهای مورد مطالعه به‌عنوان حجم نمونه تعیین و با استفاده از نمونه­ گیری تصادفی انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفتند. ابزار جمع ­آوری داده­ها نیز پرسش­نامه ­ای محقق ساخته بود که روایی آن توسط پانل متخصصان تأیید شد و برای تعیین پایایی آن نیز مطالعه پیش ­آهنگ صورت گرفت که ضریب آلفای کرونباخ 0/54 تا 0/82 برای متغیرهای مختلف به­دست آمد. داده­ های گردآوری­ شده با نرم ­افزارهای SPSS20و Amos20،مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج آزمون همبستگی نشان داد که متغیرهای سن، سطح تحصیلات، سطح درآمد خانوار، باور به بحران تخریب جنگل، نگرش گروه مرجع، محیط ­گرایی، محدودیت در رشد و بحران محیطی، رابطه معنی­ داری با نگرش به مدیریت مشارکتی جنگل داشتند. یافته ­های آزمون رگرسیون سلسله مراتبی نمایان ساخت، متغیرهای نگرش گروه مرجع، سن، بحران محیطی، محدودیت در رشد و تعداد اعضای خانوار در مجموع 52/6 درصد از واریانس (تغییرات) نگرش به مدیریت مشارکتی جنگل را تبیین می ‏کنند. نتایج آزمون برازش مدل نشان داد که شاخص­ های CMIN/DF، NFI، IFI، CFIو RMSEA در سطح مطلوبی قرار داشته و اعتبار مدل رگرسیونی را تأیید می­کنند. در پایان پیشنهاد می­شود کارشناسان و مروجان منابع طبیعی در فرایند ترغیب روستاییان به مشارکت در مدیریت جنگل از روستاییان مسن­تر و با تجربه به‌عنوان گروه ­های مرجع استفاده نمایند تا از طریق این رهبران اجتماعی، نگرش مثبتی به مشارکت در جوامع محلی ایجاد گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Rural People Attitude toward Participatory Forest Management: The Case of Forest Villages in Margon District, Boyer-Ahmad County

نویسندگان [English]

  • Mostafa Ahmadvand 1
  • Zakariya Mohammadi-Tamri 2
1 Associate Professor of Agricultural Development & Extension, respectively, Departmment of Rural Development Management, Faculty of Agriculture, Yasouj University
2 Ph.D. Student of Agricultural Development & Extension, respectively, Departmment of Rural Development Management, Faculty of Agriculture, Yasouj University
چکیده [English]

The aim of this research was to investigate attitude of local people who live in villages near forests of Margoon district, Boyer-Ahmad County, regarding participatory forest management and its influencing factors. For this purpose, 164 rural householders were selected and studied with the aid of random sampling method. Face-to-face interviews were used to collect data using questionnaire containing open and closed questions. A panel of experts confirmed the face validity of the questionnaire. Due to determining the reliability of the questionnaire, internal contingency by Cronbach’s alpha value was implemented that the Cronbach’s Alpha coefficient (0.54 to 0.82) were confirmed the questionnaire. All statistical analysis was performed using SPSS17.5 and Amos20 software’s. Findings from Pearson correlation revealed that there was a correlation between the attitude regarding participatory forest management and age, education, household's income, forest degradation beliefs, reference group attitude, pro-ecological view, limits to growth beliefs, eco-crisis beliefs. Furthermore, the hierarchy regression results showed that among the variables postulated in the model; reference group attitude, age, eco-crisis beliefs, limits to growth beliefs and family numbers were the most important determinants to predict attitude toward participatory forest management. Overall, these variables were able to explain 52.6 percent of variability in attitude. Furthermore, the CMIN/DF, NIF, IFI, CFI, and RMSEA coefficients confirmed and verified the model's desirability. Finally, negotiating with older householders due to their experiences was recommended in terms of organizing and controlling local people's attitudes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Attitude
  • Rural Development
  • Participatory Forest Management
  • Margoon
  • Boyer-Ahmad

احمدوند، م.، و شریف­زاده، م. (1388). امکان‌پذیری تشکیل انجمن­های آب­بران؛ مورد مطالعه دشت کوار استان فارس. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 5، شماره 5، صص 14-1.

احمدوند، م.، و نوری­پور، م. (1389). نگرش­های زیست­محیطی دانشجویان کشاورزی دانشگاه یاسوج؛ تحلیلی جنسیتی. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره6، شماره 2، صص 14-1.

اسدی، ع.، شریف­زاده، ا.، و شریفی، م. (1387). بررسی انگاره­های مرتبط با مشارکت مردم محلی در فرآیند توسعه­ی جنگل­های حرا در جنوب ایران. مجله­ی منابع طبیعی ایران، دوره 4، شماره 61، صص 865-849.

امیرنژاد، ح.، و رفیعی، ح. (1388). بررسی تأثیر عوامل اقتصادی- اجتماعی بر مشارکت بهره­برداران در اجرای طرح­های مرتعداری. مجله­ی مرتع، دوره 3، شماره 4، صص 722-710.

ترکان، ه.، و کجباف، م. (1387). نگرش چیست. فصلنامه توسعه­ی علوم رفتاری، دوره 1، شماره 1، صص 54-49.

تقی­پور، م.، عباسی، ع.، چیذری، م.، میرزایی، م.، و زارعی، ح. (1391). تحلیل نگرش کشاورزان شهرستان گچساران نسبت به تشکیل تعاونی­های آب­بران. چهارمین کنگره علوم ترویج و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایران، تهران، 28 و 29 شهریور.

رضایی، ر.، ودادی، ا.، مهردوست، خ. (1391). بررسی عوامل تأثیرگذار بر مشارکت روستاییان در طرح­های آبخیزداری حوزه­ی آبخیز خمارک. پژوهش­های روستایی، دوره 3، شماره اول، صص 221-199.  

زارعی­دستگردی، ز.، و مختاری­حصاری، آ. (1385). رویکردی برمدیریت توسعه­ی پایدار جنگل با تأکید بر مشارکت توسعه­ای. فصلنامه­ی نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی، دوره 4، شماره 12، صص 45-41.

زرافشانی، ک.، و کشاورز، م. (1390). راهنمای جامع Amos 6.0. کرمانشاه: انتشارات دانشگاه رازی.

شاهرودی، ع. ا.، و چیذری، م. (1386). عوامل تأثیرگذار بر نگرش کشاورزان به مشارکت در تعاونی آب‌بران (مطالعه موردی در استان خراسان رضوی). مجله علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، دوره 11، شماره 42، صص 312-229.

شریعتی، م. ر.، زیادبخش، س.، و ورامینی، ن. (1384). عوامل مؤثر بر مشارکت روستاییان جنگل­نشین درحفاظت از جنگل­های شمال و غرب کشور. فصلنامه­ی جنگل و مرتع، شماره 67، صص 57-47.

صدیق­سروستانی، ر. ا.، و هاشمی، س. ض. (1381). گروه­های مرجع در جامعه­شناسی و روانشناسی اجتماعی با تأکید بر نظریه‏های مرتن و فستینگر. فصلنامه علوم اجتماعی، دوره 10، شماره 20، صص 167-149.

عثمان­پور، م. (1385). بررسی نقش شوراهای اسلامی در حفظ، احیاء، و توسعه­ی منابع طبیعی استان کردستان. پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران.

فلاح­جلودار، ر. (1386). مقایسه­ی عملکرد مجریان طرح­های جنگل­داری (تعاونی، دولتی، خصوصی) از دیدگاه جنگل­نشینان. مجله پژوهش و سازندگی در منابع طبیعی، دوره 20، شماره 76، صص 47-36.

فهام، ا.، رضوانفر، ا.، و درویش، ا. ک. (1388). مشارکت در جنگلداری اجتماعی. تهران: انتشارات پلک.

قاسمی، م. ع. (1384). بررسی عوامل اجتماعی - اقتصادی مؤثر بر میزان مشارکت روستاییان در طرح­های عمرانی؛ مطالعه­ی موردی بخش مرکزی شهرستان کاشان. فصلنامه روستا و توسعه، دوره 8، شماره 4، صص 112-79.

کریمی، ی. (1379). نگرش و تغییر نگرش. تهران: انتشارات ویرایش.

موسائی، م.، ملک­محمدی، ا.، فرج­اله­حسینی، س. ج.، و میردامادی، س. م. (1389). عوامل مؤثر بر مشارکت بهره‌برداران در طرح­های آبخیزداری از دیدگاه کارشناسان ترویج منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس. مجله­ی علمی پژوهشی علوم کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، دوره 4، شماره 14، صص 139-127.

ولایتی، س.، و کدیور، ع. ا. (1385). چالش­های زیست­ محیطی جنگل­ها و مراتع ایران و پیامدهای آن. مجله جغرافیا و توسعه­ی ناحیه­ ای، دوره 4، شماره 7، صص 72-53.

 

Alam, M. J., Rakkibu, M. G., and Rahman, M. M. (2012). People’s attitude towards social forestry: A case study in Rajshahi. Journal of Environ. Sci. & Natural Resources, 5(1), 217 - 222.

Atmis, E., Ozden, S., and Lise, W. (2007). Public participation in forestry in Turkey. EcologicalEconomics, (62), 352-359.

Blas, D., and Perez, M. (2009). External influences on and conditions for community logging management in Cameroon. World Development, 37(2), 445–456.

Chowdhury, S. A. (2004). Participation in foresty: A study of pepoples participation on the policy in bangladesh: Myth or reality. M. A. Thesis. University of Bergen.

Cohen, J. M., and Uphoff, N. (1977). Rural development participation: Concepts measures for project design implementation and evaluation Ithaca. New York: Cornel University.

Dunlap, R. E., Van Liere, K. D., Mertig, A. G., and Jones, R. E. (2000). Measuring endorsement of the new ecological paradigm: A revised NEP scale-statically data included. Journal of Social Issue, (6), 425-442.

Ericson, J. A. (2006). A participatory approach to conservation in the Cala Kmul Biosphere Reserve. Campeche, Mexico, Landscape urban planning, 74, 247-266.

Ezebilo, E. (2012). Community forestry as perceived by local people around cross river National Park, Nigeria. Environmental Management, (49), 207–218.

Faham, E., Rezvanfar, A., and Shamekhi, T. (2008). Analysis of factors influencing motivation of villagers participation in activities of social forestry (the case study of west Mazandaran). Amarican Journal of Agricultural and Biological Sciences, 3(2), 451-456.

FAO. (2009). State of Worldˈs Forests. Available at: <http://www.fao.org/docrep/011/i0350e/i0350e00.htm >

Hasegawa, M., Pulhin, J., and Inoue, M. (2012). Facing the challenge of social forestry in Japan: The case of reviving harmonious coexistence between forest and people in Okayama prefecture. Small-scale Forestry, 12, 257-275.

Hosseini, S. (2011). Affective factors in improving sustainable forest management in Iran. Annals of Biological Research, 2(5), 263-268.

Kanchan, C. (1987). Social forestry projects- an approach to evaluation. Resources Policy2(13), 142-158.

Kumar, K. (2012). Factors influencing knowledge level of farmers about social forestry. Journal of Human Ecology, 38(3), 175-180.

Maurel, P., Craps, M., Cernesson, F., Raymond, R., Valkering, P., and Ferrand, N. (2007). Concepts and methods for analysing the role of information and communication tools (IC-tools) in social learning Processes for river Basin management. Environmental Modelling and Software, 22(5), 630-639.

Patten, M.L. (2002). Proposing Empirical Research: A Guide to the Fundamentals (2nd ed.). Los Angeles: Pyrcak Publishing.

Pauw, J. B., and Van Petegem, P. (2012). Cultural differences in the environmental worldview of children international electronic, Journal of Environmental Education, 2(1), 1-11.

Pedhazur, E. J. (1982). Multiple regressions behavioral research: Explanation and Predication, New York: Harcourt Brace College Publishers.

Salam, M., Noguchi, T., and Koike, M. (2005). Factors influencing the sustained participation of farmersin participatory forestry: A case study in central Sal forests in Bangladesh. Environmental Management, 74(1), 43-51.

Slee, B. (2005). The socio-economic evaluation of the impact of forestry on rural development: A regional level analysis. Gloucester: University of Gloucestershire.