سازه های اثرگذار بر بهینگی مصرف آب در آبیاری قطره‏ای-نواری در کشت گوجه‌فرنگی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز

2 استاد ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز

چکیده

افزایش راندمان و بهره وری آب کشاورزی با بکارگیری سیستم های آبیاری تحت فشار در سطح مزرعه، یکی از مهمترین راهکارهایی است که از سه دهه گذشته در رأس برنامه های مدیریت منابع آب کشاورزی قرار گرفته است. اگرچه مسئله چالش برانگیز در زمنیه راندمان و بهره‏ وری بهینه این نوع سیستم آبیاری کماکان بی پاسخ مانده است. این تحقیق با هدف تعیین عوامل اثرگذار بر استفاده بهینه از سیستم آبیاری قطره ای نواری در راستای بهبود بهره وری آب کشاورزی به روش تحقیق پیمایشی انجام پذیرفت. نمونه مورد مطالعه، 250 نفر از کشاورزان گوجه فرنگی کار بخش های مرکزی و جره- بالاده شهرستان کازرون بوده که به روش نمونه گیری سیستماتیک  انتخاب گردیدند. ابزار سنجش، پرسشنامه بوده و مطالعه راهنما در شهرستان ممسنی انجام پذیرفت. یافته‏ها نشان داد که نگرش نسبت به اهمیت آبیاری بهینه با بهینگی آبیاری، رابطهمعنی دار مثبت و قوی دارد. طبق نتیجه آزمون رگرسیون، نگرش نسبت به اهمیت آبیاری بهینه، کیفیت آب کشاورزی(EC) ، کیفیت خاک زراعی، اولویت های اقلیمی، مقدار مصرف کودها و سموم شیمیایی و شیب زمین زراعی، 76 درصد تغییرات آبیاری بهینه را توضیحمی دهند. همچنین آبیاری بهینه با عملکرد، بهره‏وری آب کشاورزی، هزینه تولید، میزان علف هرز و بیماری‏ های مزرعه رابطه معنی‏ داری دارد. افزایش بهره ‏وری آب کشاورزی تنها با توسعه و بهبود ابعاد فنی سیستم های آبیاری تحت فشار امکان پذیر نیست بلکه توجه به ابعاد انسانی این سیستم ها نقش تعیین کننده دارد لذا برنامه ‏های بهینه سازی استفاده از سیستم های آبیاری تحت فشار باید بر روی نگرش، رفتار و کنترل کننده های رفتاری بهره برداران متمرکز گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Application of Drip-Tape Irrigation in Tomato Production: Analysis of Optimal Water-Use

نویسندگان [English]

  • Hojabr Mohagheghzadeh 1
  • Ezat Allah Karami 2
1 Former M.Sc. Student, Department of Agricultural Extension and Education, School of Agriculture, Shiraz University
2 Professor, Department of Agricultural Extension and Education, School of Agriculture, Shiraz University,
چکیده [English]

Increasing the efficiency and productivity of agricultural water using pressurized irrigation systems at the farm level has been one of the main strategies of the past three decades of agricultural water resources management plans. However, the question of efficiency and optimum use of this irrigation system remains to be answered. The aim of this research was to study the level of optimal water-use and its determinants among tomato producers who have adopted drip-tape irrigation system in Kazeroon County, Iran. A survey research method was used with a systematic random sample which included 250 tomato producers from Markazi and            Jereh-Baladeh Divisions of Kazeroon County. The findings revealed that attitudes toward the importance of optimal irrigation has a strong positive correlation with optimum water-use. Regression results indicated that attitude toward the importance of optimal irrigation, agricultural water quality (EC), soil quality, climate type, the amount of chemical fertilizers and pesticides used and agricultural land slope can significantly predict the level of farmers’ optimal drip-tape irrigation use. These variables explain 76 percent variance of the optimal water use. The results also showed that the optimal water-use has a significant relationship with agricultural water productivity, cost of production, and the level of farm weeds and diseases. Findings indicated that human dimension has a decisive role in achieving the optimization of drip-tape irrigation system, therefore, the agricultural extension plans to optimize the use of pressurized irrigation systems should focus on improving attitudes, behavior and skills of farmers.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Attitude
  • Behavior
  • Optimal Water-Use
  • Drip-Tape Irrigation

اکبری، ع.م. (1395). گزارش پیشرفت طرح‌های آبیاری تحت‌فشار. پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت جهاد کشاورزی. قابل دسترسی در سایت اینترنتی: <http://www.agri-jahad.ir/<

باغانی، ج. (1387). آبیاری شیاری و قطره‌ای در زراعت گوجه‌فرنگی. مجموعه مقالات اولین کنگره ملی فناوری تولید و فرآوری گوجه‌فرنگی، مشهد، 23 الی 24 بهمن 87، صص 348- 340.

باقری، ع.، حسینی نژاد، ک.، و معینی، ح. (1389). بررسی ویژگی‌های شخصیتی کشاورزان سیب‌زمینی‌کار دشت اردبیل در رعایت اصول کشاورزی پایدار. مجله علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، سال 13، شماره 49، صص 125-112.

پناهی، ف.، و ملک محمدی، ا. (1387). مدیریت بهینه منابع آب کشاورزی: گامی به‌سوی توسعه پایدار. مجموعه مقالات همایش ملی توسعه پایدار، اهواز، 7 و 8 دی ماه، صص 498- 489.

جهاد کشاورزی شهرستان کازرون. (1392). سیمای زراعی شهرستان کازرون، گزارشی از توانمندی‌ها و ظرفیت‌های کشاورزی شهرستان کازرون. نشریه داخلی مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان کازرون، شماره2، صص 15-8.

چیذری، م.، و نوروزی، ا. (1385). سازه‌های فرهنگی و اجتماعی مؤثر در نگرش گندم کاران شهرستان نهاوند پیرامون توسعه آبیاری بارانی. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد 2، شماره 2، صص 71-59.

خشنواز، ف. (1390). تخمین کارایی آب کشاورزی در شبکه آبیاری و زهکشی دشت قزوین به کمک تصاویر ماهواره‌ای. مهندسی آبیاری و زهکشی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز.

خوان­پایه، م.، و کرمی، ع. (1394). سازه­های مؤثر بر نگرش کشاورزان نسبت به ابعاد پایداری مزرعه در شرایط آبیاری با پساب شهری: مورد مطالعه شهرستان مرودشت. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، شماره11، جلد 1، صص 100-89.

حسام، م. (1390). ارزیابی و مقایسه راندمان کاربرد آبیاری تحت شیوه‌های آبیاری سطحی، سنتی و مدرن و بارانی در استان گلستان. وزارت نیرو، شرکت مدیریت منابع آب ایران، شرکت آب منطقه‌ای گلستان. کمیته تحقیقات و پژوهش‌های کاربردی شرکت آب منطقه‌ای گلستان.

حیدری، ن.، امیر اسلامی، ع.،  قدمی فیروزآبادی، ع.، کانونی، ا.، اسماعیل اسدی، م.، و حاجی عبدااهی، م. (۱۳۸۵). کارایی مصرف آب محصولات زراعی مناطق مختلف کشور (مناطق کرمان، همدان، مغان، گلستان و خوزستان). اولین همایش ملی مدیریت شبکه های آبیاری و زهکشی، اهواز، 12 الی 14 اردیبهشت ماه، صص 955-947.

حیدری، ن.، دهقانی سانیج، ح.، و علایی تفتی، م. (1388). مدیریت تقاضا و مصرف آب و نقش آن در ارتقاء بهره‌وری آب کشاورزی در ایران. تهران: انتشارات کارگروه استفاده پایدار از منابع آب برای تولید محصولات کشاورزی. کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران.

دبیری، ش.، جعفری، م.، افروس، ع.، گودرزی، ش.، و محمد پور، م. (1391) بررسی تأثیر تیمارهای مختلف شوری آب بر عملکرد محصول گوجه‌فرنگی. همایش ملی بهره‌برداری بهینه از منابع آب، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دزفول، دانشکده کشاورزی، گروه مهندسی آب، دزفول، 2 الی 3 اسفند، صص 855-853.

دین پژو، ی.، و شریفی، ع. (1392). حساسیت تبخیر و تعرق گیاه مرجع به تغییر در پارامترهای هواشناسی، مطالعه موردی: سنندج و سبزوار. نشریه دانش آب و خاک، جلد 23، شماره 3، صص 42-25.

سادات میرئی، م.، و فرشی، ع. (1382). چگونگی مصرف و بهره‌وری آب در بخش کشاورزی. مجموعه مقالات یازدهمین همایش کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران، تهران، 3 الی 4 دی ماه، صص 213- 203.

عصاره، ع.، معتمدی، ب.، و ایلخاص زاده. (1385) مقایسه راندمان آبیاری یکپارچه شبکه آبیاری دز، مجموعه مقالات اولین همایش ملی مدیریت شبکه‏های آبیاری و زهکشی، اهواز، 12 الی 14 اردیبهشت ماه، صص 560-552.

 

فروزانی، م. (1382). مطالعه موردی نگرش روستائیان نسبت به رفتار با آب و مصرف آن در مناطق سروستان و کامفیروز استان فارس. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز.

قاسمی، ع. (1385). مدیریت محلی آبیاری دشت قزوین و پیامدهای آن. از مجموعه مقالات دومین کنفرانس مدیریت منابع آب ایران، اصفهان، دانشگاه صنعتی اصفهان، 3 و 4 بهمن ماه، صص 278- 271.

قدمی فیروز آبادی، ع. (1384). مقایسه بازده کاربرد آب در سامانه‌های مختلف آبیاری تحت‌فشار، مطالعه موردی: استان همدان. مجموعه مقالات همایش ملی مدیریت شبکه‌های آبیاری و زهکشی ، اهواز، 12 الی 14 اردیبهشت، صص 1037-1031.

کاظمی، م.، توکلی، ح.، و سبحانی، ع.ر. (1387). اثرات اکو فیزیولوژیکی درجه حرارت و رطوبت بر عملکرد و کیفیت گوجه‌فرنگی. اولین کنگره ملی فناوری تولید و فرآوری گوجه‌فرنگی. قابل دسترس در آدرس                       اینترنتی: <http://www.civilica.com/Paper>

کاویان، ع.ا.، عسگریان، ر.، جعفریان جلودار، ز.، و بهمنیار، م.ع. (1392). اثر خصوصیات خاک بر تولید روان آب و رسوب در مقیاس مزرعه: مطالعه موردی بخشی از اراضی کشاورزی اطراف شهرستان ساری. نشریه دانش آب و خاک. جلد 23، شماره 4، صص 57-45.

کرمی، ش.، کرمی، ع.، و زمانی، غ. (1391). سازه­های مؤثر بر نگرش ذینفعان نسبت به به‌کارگیری دستگاه آب­شیرین­کن در کشاورزی استان بوشهر. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، شماره8، جلد 2، صص 18-1.

کرمی، ع.، و کشاورز، م. (1394). ابعاد انسانی حفاظت از منابع طبیعی. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، شماره 11، جلد 2، صص 120-101.

کمیته کارشناسی ستاد مدیریت خشکی و بحران آب زراعی در استان فارس. (1387). تأمل و تدبیر در مقابله با بحران آب زراعی استان فارس. سازمان جهاد کشاورزی استان فارس. شیراز: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی میرزای شیرازی ( امیدواران).

لاچینی، ز. (1386). بررسی عوامل مؤثر بر نگرش و رفتار معنویت‌گرا برای استفاده از آب در بین کشاورزان منطقه مرودشت استان فارس. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز.

لوئیس، گ. (1392). روند خطرناک مصرف آب در ایران. گزارش نماینده مقیم سازمان ملل در تهران. روزنامه جهان صنعت، سال دهم10، شماره 2705، صص 14.

محمدی، م.، لیاقت، ع.، پارسی نژاد، م.، و حسن اقلی، ع.ر. (1390). بررسی اثر آبیاری سطحی و زیرزمینی با آب شور بر عملکرد، اجزاء عملکرد و کارایی مصرف آب گوجه‌فرنگی. مجله پژوهش آب در کشاورزی، جلد 25، شماره1. صص 55-47.

موسسه تحقیقات آب کشاورزی فارس. (1387). تغییر کیفیت آب کشاورزی در دشت‌های بحرانی فارس. دستورالعمل فنی دامنه مقاومت گیاهان زراعی به شوری.

 

Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. University of Massachusetts at Amherst. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50 (2), 179-211.

Ajzen, I. and Madden, T. J. (1986). Prediction of goal-directed behavior: Attitudes, intentions, and perceived behavioral control. Journal of Experimental Social Psychology, 22, 453-474.

Allahyari, M.S., Chizari, M. and Homaee, M. (2008). Perceptions of Iranian agricultural extension professionals toward sustainable agriculture concepts. Journal of Agriculture and Social Sciences, 4(3), 101-106.

Allport, G.W. (1935). Attitudes. In C. Murchison (Ed.), Hand book of Social Ssychology, PP. 798-844. Worcester: Massachusetts Clark University Press.

Armitage, C.J. and Conner, M. (1999). Distinguishing perceptions of control from self-efficacy: Predicting consumption of a low -fat diet using the theory of planned behavior. Journal of Applied Social Psychology, 29(1), 72-90.

Beedell, J.D.C., and Rehman, T. (2000). Using social-psychology models to understand farmers, conservation behavior. Journal of Roural Studies, 16, 117-127.

Burke. S., Mulligan, M., and Thornes J.B. (1999), Optimal irrigation efficiency for maximum plant productivity and minimum water loss. Journal of Agricultural Water Management, 40, 377 -391.

Cary, J.W. (2008). Influencing attitudes and changing consumers' household water consumption behavior. Water Sciences Technology Water Supply, 8(3), 325-330.

Clark, W.A. and Finley, J.C. (2008). Determinants of water conservation intention in blagoevgrad, Bulgaria. Social Natural Resour, 20 (7), 613-627.

Clemmens, A.J., and Molden, D.J. (2007). Water uses and productivity of irrigation systems. Irrigation Science, 25, 247-261.

Conrey, F.R., and Smith, E.R. (2007). Attitude representation: Attitudes as patterns in a distributed, connectionist representational System. Social Cognition, 25, 718-735.

 Dimara, E., and Skuras, D. (1999). Importance and need for rural development iinstruments under the CAP: A survey of farmers attitudes in Marginal Areas of Greece. Journal of Agriculture Economics, 50(2), 304-315.

 Dolnicar, S., and Hurlimann, A. (2010). Australians' water conservation behaviors and attitudes. Australian Journal Water Resour, 14 (1), 43-53.

Fielding, K.S., Mcdonald, R., and Louis, W.R. (2008). Theory of planned behaviour, identity and intentions to engage in environmental activism. Journal Enviromental Psycholgy, 28(4), 318-326.

Gilg, A., and Barr, S. (2006). Behavioural attitudes towards water saving? Evidence from a study of environmental actions. Ecological Economic, 57(3), 400-414.

Hong-Yan, H., and Lian-Ge, Z. (2009). Farmers’ character and behavior of fertilizer application-evidence from a survey of Xinxiang County, Henan Province, China. Agricultural Sciences in China, 8(10), 1238-1245.

Kaiser, F.G. (2006). A moral extension of the theory of planned behavior: Norms and anticipated feelings of regret in conservationism. Personal. Individual Different, 41 (1), 71-81.

Karahanna, E., Straub, D.W., and Chervany, N.L. (1999). Information technology adoption across time: A cross-sectional comparison of pre-adoption and post-adoption beliefs. MIS Quarterly, 23, 183-213.

 Karami, E., and Mansoorabadi, A. (2007). Sustainable agricultural attitudes and behaviors: A gender analysis of Iranian farmers. Environmental Development Sustainable, 10, 883-898.

 Knowler, D., and Bradshaw, B. (2007). Farmers’ adoption of conservation agriculture: A review and synthesis of recent research. Food Policy, 32 (1), 25-48.

Krosnick, J.A., Judd, C.M., and Wittenbrink, B. (2005). The measurement of attitudes. In D. Albarracín, B.T.  Johnson, & M. P. Zanna (Eds.), the handbook of attitudes, London: Mahwah, NJ: Erlbaum. Vol. 21, PP. 21-76.

Lam, S.P. (1999). Predicting intentions to conserve water from the theory of planned behavior, perceived moral obligation, and perceived water right1. Journal of Applied Social Psychology, 29 (5), 1058-1071.

Lynne. G.D., Franklin Casey, C., Hodges, A., and Rahmani, M. (1995). Conservation technology adoption decisions and the theory of planned behavior. Journal of Economic Psychology, 16 (4), 581-598.

Mazloumi, M.S., Mehri, A., Morovati Sharifabadi, M.A., and Falah Zadeh, H. (2007) Using models developed to predict the behavior of the planned use of helmets on motorcycles staff Yazd. Birjand University of Medical Sciences, 14(4), 33-9.

Mohammadi, Y., Shabanali Fami, H., and Asadi, A. (2009). Analysis of effective components on agricultural water management in Zarin-Dasht County from farmers viewpoint. Journal Agricultural Science and Natural Resource, 16 (2), 9-18.

Nancarrow, B., Leviston, Z., Po, M., Porter, N., and Tucker, D. (2008). What drives dommunities' decisions and behaviours in the reuse of wastewater. Water Science and Technology, 57(4), 485-491.

Nigbur, D., Lyons, E., and Uzzell, D. (2010). Attitudes, norms, identity and environmental behaviour: Using an expanded theory of planned behaviour to predict participation in a Kerbside Recycling Programme. British Journal of Social Psychology, 49(2), 259-284.

 Rahman, M. Z., Mikuni, H., and Rahman, M.M. (1999). Towards sustainable farming development: The attitude of farmers in a selected area of Shimane Prefecture, Japan. Journal of Sustainable Agriculture, 14(4), 19-33.

Randall, D. M., and Wolff, J. A. (1994). The time interval in the intention- behaviour relationship: Meta-analysis. British Journal of Social Psychologe, (33), 405-418.

Rezadoost, B., and Allahyari, M.S. (2014). Farmers’ opinions regarding effective factors on optimum agricultural water management. Journal of the Saudi Society of Agricultural Sciences, 13, 15-21.

Roseth, N. (2008). Community views on recycled water the impact of information. cooperative research centre for water quality and treatment, Adelaide.

Scheaffer, R.L., Mendenhall III, W., Ott, R.L., and Gerow, K. (2012). Elementary Survey Sampling, (Seventh Edition). USA: Cengage Learning, Boston.

Tahamipour, M., and Kavoosi Kalashemi, M. (2012). Applying CVM for economic valuation of drinking water in Iran. International Journal of Agricultural Management and Development, 2(3), 209-214.

Whitmarsh, L., and O'Neill, S. (2010). Green identity, green living? The role of pro-environmental self-identity in determining consistency across diverse pro-environmental behaviours. Journal of Environmental Psychology, 18, 305-314.

Wolters, W., and Bos, M.G. (1990). Interrelationship between irrigation efficiency and the reuse of drainage water. In papers presented at the symposium on land drainage for salinity control in Aarid and Semi-Arid regions, Cairo, Egypt.

Yazdanpanah, M., Hayati, D., Hochrainer-Stigler, S., and Zamani, G.H. (2014). Understanding farmers' intention and behavior regarding water conservation in the Middle-East and north Africa: A case study in Iran. Journal of Environmental Management, 135, 63–72.

Yazdanpanah, M., Hayati, D., Thompson, M., Zamani, G.H., and Monfared, N. (2014). Policy and plural responsiveness: Taking constructive account of the ways in which Iranian farmers think about and behave in relation to water. Journal of Hydrology. 514, 347–357.