سازوکارهای سازگاری با تغییر اقلیم کشاورزان خرده‏ پای استان همدان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه مدیریت و توسعه کشاورزی دانشگاه تهران

2 دکتری توسعه کشاورزی گروه مدیریت و توسعه کشاورزی دانشگاه تهران

چکیده

شرایط اقلیم جهان در حال تغییر است و کشاورزان خرده­پا با توجه به عدم توانایی در به‌کارگیری روش­ های سازگاری، به‌مراتب نسبت به این پدیده آسیب­ پذیرتر هستند. از این­ رو، هدف تحقیق حاضر شناسایی ساز و کارهای سازگاری با تغییر اقلیم کشاورزان خرده ­پای استان همدان و ارزیابی شکاف بین میزان اهمیت سازوکارها با میزان اجرای آن‌ها بود. برای این منظور دو جامعه، کارشناسان و متخصصان کشاورزی (برای ارزیابی میزان اهمیت) و کشاورزان خرده ­پا (برای ارزیابی میزان اجرا) انتخاب شد. با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه گروه کشاورزان 280 و کارشناسان 121 نفر تعیین و از طریق پرسشنامه محقق ساخته، اطلاعات لازم جمع‌آوری شد. روایی پرسشنامه به‏وسیله اساتید و کارشناسان و پایایی آن از طریق مطالعه‏ ی راهنما و آماره ‏ی آلفای کرونباخ (0/942 برای پرسشنامه کارشناسان و 0/966 برای پرسشنامه کشاورزان) تأیید گردید. نتایج نشان داد که از دید کارشناسان، ساز و کارهای "تغییر الگوی کشت در منطقه به سمت کشت محصولات کم آب­ بر"، "استفاده از روش ­های نوین آبیاری (تحت فشار، نواری و ...)" و "استفاده از ارقام مقاوم به خشکی" مهم‌ترین ساز و کارهای سازگاری بودند. به‌منظور دسته ­بندی ساز و کارها نیز از تحلیل عاملی استفاده و مجموعاً 6 عامل استخراج و نام‌گذاری گردید. نتایج نشان داد که عامل ­های استخراج شده 66 درصد از تغییرات واریانس را تبیین می­نمایند. همچنین بررسی شکاف اهمیت و اجرا مشخص نمود که در تمامی ساز و کارها تفاوت معنی­ داری بین میزان اهمیت و میزان اجرا وجود داشت. همچنین بر اساس یافته­ های پژوهش، توصیه­ هایی برای افزایش سازگاری با تغییر اقلیم و کاهش آسیب­ پذیری کشاورزان ارائه شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Climate Change Adaptation Strategies for Smallholder Farmers of Hamedan Province

نویسندگان [English]

  • Ali Asadi 1
  • Omid Jamshidi 2
  • Khalil Kalantari 1
1 Professor of Department of Agricultural Development & Management, University of Tehran
2 Ph.D. of Agricultural Development, University of Tehran,
چکیده [English]

Global climate is changing and smallholder farmers are more vulnerable than others in terms of their inability to apply adaptation strategies. So, identifying the adaptation strategies of climate change for smallholder farmers of Hamedan province as well as evaluating the gap between importance and implementation of those strategies were the main purposes of the study. This study had two target population including agricultural experts and professionals (to evaluate the importance level) and smallholder farmers (to evaluate the implementation level). The samples of 121 experts and 280 farmers were selected due to the Cochran formula. The required data was collected by a structured questionnaire which its validity and reliability were confirmed through a panel of experts and a pilot study, respectively. The Cronbach`s alpha coefficient equaled 0.942 for importance and equaled 0.966 for implementation. The results showed that the strategies such as "cultivation pattern change towards water-efficient plants", "using modern irrigation systems (under pressure irrigation, tape irrigation and etc.)" and "using drought resistant varieties" were the most important adaptation strategies due to the experts` opinion. Based on the results of factor analysis, the strategies were divided into 6 main categories. The findings also showed that there was a significant difference between the importance and implementation in all of the strategy groups. At last, some recommendations were presented in order to adaptation increase and vulnerability reduction.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Climate change
  • Adaptation Strategies
  • Smallholder Farmers
  • Hamedan Province

اعتمادی، م.، کرمی، ع.، و زمانی، غ. (1393). آسیب­پذیری اجتماعی حاصل از خشکسالی و سازه­های اثرگذار بر آن: مورد مطالعه باغداران انجیر استهبان فارس. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، جلد 10، شماره 1، صص 72-63.

امیری، م.ج.، کرباسی، ع.، ذوقی، م.، و سادات، م. (1394). آشکارسازی تغییرات اقلیمی با تحلیل آزمون گرافیکی کندال و شاخص‏های خشکسالی (مطالعۀموردی: حاشیۀ تالاب آق گل همدان). مجله محیط شناسی، جلد 41، شماره 3، صص 561-545.

پژوهشکده اقلیم شناسی. (1386). مد‏ل‏سازی اقلیم در دوره 2039 - 2010 با استفاده از ریز مقیاس نمایی آماری خروجی مدلECHO-G. پژوهشکده اقلیم شناسی، مشهد.

خالقی، س.، بزازن، ف.، و مدنی، ش. (1394). اثر تغییر اقلیم بر تولید بخش کشاورزی و بر اقتصاد ایران (رویکرد ماتریس حسابداری اجتماعی). مجله تحقیقات اقتصاد کشاورزی، جلد 7، شماره 1، صص 135-113.

دانشور، م.، و زیبایی، م. (1391). اثرات سیستم­های آبیاری بارانی در مقابله با خشکسالی در استان فارس. مجله اقتصاد کشاورزی، دوره 6، شماره 4 (24). صص 125-109.

رستمی، ع. (1387). راه­های مقابله با خشکسالی. نشریه کشاورزی. دامپروری، غذایی و صنایع وابسته برزگر، سال 29، شماره 101. صص 40-29.

زارع­ابیانه، ح.، بیات ورکشی، م.، و یزدانی، و. (1390). تحلیل روند تغییرات سالانه و فصلی دما، بارش و خشکسالی­های استان همدان. فصلنامه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب، سال اول، شماره 3، صص 58-47.

شرفی، ل.، و زرافشانی، ک. (1389). آسیب­پذیری اقتصادی و اجتماعی کشاورزان در برابر خشکسالی (مطالعه موردی: گندم­کاران شهرستان­های کرمانشاه، صحنه و روانسر). مجله پژوهش­های روستایی، دوره 1، شماره 4، صص 129-154.

عزیزی خالخیلی، ط.، و زمانی، غ. (1392). ادراک کشاورزان نسبت به خطرپذیری (ریسک) کار کشاورزی در شرایط تغییرات اقلیمی: مورد مطالعه شهرستان مرودشت استان فارس. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، جلد 9، شماره 2، صص 52-41.

غلامی، م.، و علی­بیگی، ا. (1393). شناسایی روش­های بومی مدیریت خشکسالی، مطالعه موردی: شهرستان سرپل ذهاب. مجله پژوهش­های روستایی، دوره 5، شماره 3. صص 638-611.

قمبرعلی،ر.،پاپزن،ع.، وافشارزاده.،ن. (1391). بررسی دیدگاه کشاورزان در خصوص تغییرات آب و هوا و استراتژی‏های سازگاری (مطالعةموردی: شهرستان کرمانشاه).مجله پژوهش­هایروستایی،سال3، شماره 3، صص 213-192.

کابلی، ن.، پزشکی­راد، غ.، و شعبانعلی­فمی، ح. (1391). تحلیل عاملی نگرش کارشناسان نسبت به راهکارهای مقابله با خشکسالی (استان البرز). مجله پژوهش­های ترویج و آموزش کشاورزی، سال 5، شماره 2. صص 44-33.

کریمی­کاخکی، م.، و سپهری، ع. (1389). روندهای تغییر اقلیم طی دو دوره در همدان و تبریز. مجله دانش آب و خاک، جلد 20، شماره 4، صص 155-143.

کشاورز، م.، کرمی.، و زمانی، غ. (1389). آسیب­پذیری خانوارهای کشاورز از خشکسالی: مطالعه موردی. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، شماره 6، جلد 2، صص 32-15.

محسن­پور،ر.، و زیبایی،م. (1387). بررسی پی­آمدهای خشکسالی از دیدگاه کشاورزان. فصلنامه مدیریت آب، سال1، شماره 2، صص 60-45.

موحدی، س.، عساکره، ح.، سبزی­پرور، ع.ک.، مسعودیان، ا.، و مریانجی، ز. (1392). بررسی تغییرات الگوی فصلی بارندگی در استان همدان. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال 28، شماره 2، صص 48-33.

Adger, W.N .(2006). Vulnerability.Global environmental change, 16(3), 268-281.

Adger Adger, W.N., Agrawala, S., Mirza, M.M.Q., Conde, C., O’Brien, K., Pulhin, J.,and Takahashi, K. (2007).

Assessment of adaptation practices, options, constraints and capacity. In: Parry, M.L. Canziani, O.F., Palutikof, J.P., Hanson, C.E., van der Linden P.J., (Eds.), Climate Change: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. PP. 719-743.UK: University Cambridge.

Adger, W.N., Arnell, N.W., Tompkins, E.L. (2005). Successful adaptation to climate change across scales.Global environmental change, 15(2), 77-86.

Akeem Olusola, A. (2014). Climate Change effects on household agric-economy and adaptive responses among agricultural households in Nigeria. Contribution paper for presentation at the CSAE 2014: Centre for the study of African Economies at St. Catherines College, Oxford University, UK.

Al Buloshi A. S., and Ramadan E. (2015). Climate change awareness and perception amongst the inhabitants of Muscat governorate, Oman. American Journal of Climate Change, 4(04), 330-336.

Amiri, M., Eslamian, S. (2010).Investigation of climate change in Iran.J Environ Sci Technol, 3(4), 208-216.

Apata, T.G. (2011). Factors influencing the perception and choice of adaptation measures to climate change among farmers in Nigeria. Evidence from farm households in Southwest Nigeria. Available at: <http://businessperspectives. org/journals_free/ee/2011/ee_2011_04_Apata. pdf (accessed on 9 May 2015)>.

Apata, T.G., Samuel, KD., and Adeola, A.O. (2009). Analysis of climate change perception and adaptation among arable food crop farmers in South Western Nigeria.Paper presented at the Contributed paper prepared for presentation at the international association of agricultural economists’ 2009 conference, August 16th, Beijing, China.

Ayanwuyi, E., Ogunlade, F.A., and Oyetoro, J.O. (2010). Farmers perception of impact of climate changes on food crop production in Ogbomosho agricultural zone of Oyo State, Nigeria. Global Journal of Human Social Science, 10(7), 33-39.

Barbier, B., Yacouba, H., Karambiri, H., Zoromé, M., and Somé, B. (2009). Human vulnerability to climate variability in the Sahel: Farmers’ adaptation strategies in northern Burkina Faso. Environmental Management, 43(5), 790-803.

Barrett, K.N. (2014). Assessing the determinants facilitating local vulnerabilities and adaptive capacities to climate change impacts in high mountain areas: A case study of Northern Ladakh. India: University of Montana.

Bradshaw, B., Dolan, H., and Smit, B. (2004). Farm-level adaptation to climatic variability and change: Crop diversification in the Canadian prairies. Climatic Change, 67(1), 119-141.

Brant, S. (2007). Assessing vulnerability to drought in Ceará, northeast Brazil. M.Sc. Thesis, University of Michigan.

Brooks, N., Adger, W.N., and Kelly, P.M. (2005).The determinants of vulnerability and adaptive capacity at the national level and the implications for adaptation. Global Environmental Change, 15(2), 151-163.

Bryan, E., Deressa, T.T., Gbetibouo, G. A., and Ringler, C. (2009). Adaptation to climate change in Ethiopia and South Africa: Options and constraints. environmental science & policy, 12(4), 413-426.

Campbell, A. (2008). Managing Australian landscapes in a changing climate: A climate change primer for regional natural resource management bodies. Department of Climate Change, Commonwealth of Australia.

Deressa, T., Hassan, R.M., and Ringler, C. (2008). Measuring Ethiopian farmers' vulnerability to climate change across regional states. Intl Food Policy Res Inst.

Edenhofer, O., Pichs-Madruga, R., Sokona, Y., Farahani, E., Kadner, S., Seyboth, K., and Kriemann, B. (2014). Climate change 2014: Mitigation of climate change. Contribution of Working Group III to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change, 511-597.

FAO. (2012). Adaptation to climate change in semi-arid environments experience and lessons from Mozambique.Food and Agriculture Organization of the United Nations, Rome.

FAO. (2014). Adapting to climate change through land and water management in Eastern Africa: Results of pilot projects in Ethiopia, Kenya and Tanzania. Foodand Agriculture Organizationof the United Nations, Rome.

Feola, G., Lerner, A.M., Jain, M., Montefrio, M. J.F., and Nicholas, K. A. (2015). Researching farmer behaviour in climate change adaptation and sustainable agriculture: Lessons learned from five case studies. Journal of Rural Studies, 39, 74-84.

Fischer, G., Shah, M., Tubiello, F.N., and Van Velhuizen, H. (2005). Socio-economic and climate change impacts on agriculture: An integrated assessment, 1990–2080. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 360(1463), 2067-2083.

Fosu-Mensah, B.Y., Vlek, P.L., and MacCarthy, D.S. (2012). Farmers’ perception and adaptation to climate change: A case study of Sekyedumase district in Ghana. Environment, Development and Sustainability, 14(4), 495-505.

Fünfgeld, H., and McEvoy, D. (2011). Framing climate change adaptation in policy and practice. Victorian Centre for Climate Change Adaptation Research, Melbourne.

Füssel, H.M., and Klein, R.J. (2006). Climate change vulnerability assessments: An evolution of conceptual thinking. Climatic change75(3), 301-329.

Gallopín, G.C. (2006). Linkages between vulnerability, resilience, and adaptive capacity. Global environmental change, 16(3), 293-303

Gwimbi, P. (2009). Cotton farmers' vulnerability to climate change in Gokwe District (Zimbabwe): Impact and influencingfactors. JAMBA: Journal of Disaster Risk Studies, 2(2), 81-92.

Gyampoh, B.A., Idinoba, M., and Amisah, S. (2008). Water scarcity under a changing climate in Ghana: Options for livelihoods adaptation. Development, 51(3), 415-417.

Haden, V.R., Niles, M.T., Lubell, M., Perlman, J., and Jackson, L.E. (2012). Global and local concerns: What attitudes and beliefs motivate farmers to mitigate and adapt to climate change?. PloS one, 7(12), e52882.

IFAD (International Fund for Agricultural Development). (2015). Investing in smallholder family agriculture for global food security and nutrition. IFAD POST-2015 POLICY BRIEF.

IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change). (2001). Climate change: Impacts, adaptation and vulnerability. Contribution of Working Group II to the Third Assessment Report of the IPCC. In J. J. McCarthy, O. F. Canziani, N. A. Leary, D. J. Dokken and K. S. White, eds. Cambridge, UK: Cambridge University Press. 1000 pp.

IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change). (2007). Climate Change 2007: Impacts, adaptation and vulnerability: Contribution of Working Group II to the fourth assessment report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (Vol. 4): Cambridge University Press.

IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change). (2014). Climate change 2014: impacts, adaptation, and vulnerability (Vol. 1): IPCC.

Jackson, L., Haden, V.R., Wheeler, S.M., Hollander, A.D., Perlman, J., O’Geen, T., and Williamsn, J. (2012).Vulnerability and Adaptation to Climate Change in California Agriculture: California Energy Commission. Publication number: CEC-500-2012-031.

Kamruzzaman, M. (2015). Farmers' perceptions on climate change: A step toward climate change adaptation in Sylhet Hilly Region. Universal Journal of Agricultural Research, 3(2), 53-58.

Lioubimtseva, E., and Henebry, G.M. (2009). Climate and environmental change in arid Central Asia: Impacts, vulnerability, and adaptations. Journal of Arid Environments, 73(11), 963-977.

McClafferty, B. (2000). Ensuring food security in Egypt: Food subsidy, income generation and market reform, Cairo Egypt, 25–26 May 1999. Food Policy25(2), 219-224.

Mengistu, D.K. (2011). Farmers' perception and knowledge on climate change and their coping strategies to the related hazards: Case study from Adiha, central Tigray, Ethiopia. Agricultural Sciences, 2(02), 138-145.

Mertz, O., Halsnæs, K., Olesen, J.E., and Rasmussen, K. (2009).Adaptation to climate change in developing countries. Environmental Management, 43(5), 743-752.

Ndamani, F., and Watanabe, T. (2015). Farmers’ perceptions about adaptation practices to climate change and barriers to adaptation: A Micro-level study in Ghana. Water, 7(9), 4593-4604.

Nelson, G.C., Mensbrugghe, D., Ahammad, H., Blanc, E., Calvin, K., Hasegawa, T., and Lampe, M. (2014). Agriculture and climate change in global scenarios: Why don't the models agree. Agricultural Economics, 45(1), 85-101.

Niles, M.T., Brown, M., and Dynes, R. (2016). Farmer’s intended and actual adoption of climate change mitigation and adaptation strategies. Climatic Change, 135(2), 277-295.

Okonya, J.S., Syndikus, K., and Kroschel, J. (2013). Farmers’ perception of and coping strategies to climate change: evidence from six Agro-ecological zones of Uganda. Journal of Agricultural Science, 5(8), 252.

Parry, M. (2007). Climate change 2007: Impacts, adaptation and vulnerability .Cambridge: Cambridge University Press.

Parry, M.L., Rosenzweig, C., Iglesias, A., Livermore, M., and Fischer, G. (2004). Effects of climate change on global food production under SRES emissions and socio-economic scenarios. Global Environmental Change, 14(1), 53-67.

Parry, M., Rosenzweig, C., Iglesias, A., Fischer, G., and Livermore, M. (1999). Climate change and world food security: a new assessment. Global Environmental Change, 9, 51-67.

Patwardhan, A., Semenov, S., Schnieder, S., Burton, I., Magadza, C., Oppenheimer, M., and Sukumar, R. (2007). Assessing key vulnerabilities and the risk from climate change: IPCC WG2 AR4, Draft for Government and Expert Review. IPCC, 779-810.

Pearson, L., Langridge, J., Crimp, S., and Nelson, R. (2008). Climate change vulnerability assessment: Review of agricultural productivity. Canberra: CSIRO Climate Adaptation National Research Flagship.

Pradhan, N.S., Sijapati, S., and Bajracharya, S.R. (2015). Farmers' responses to climate change impact on water availability: insights from the Indrawati Basin in Nepal. International Journal of Water Resources Development, 31(2), 269-283.

Rao, K.P.C., Ndegwa, W.G., Kizito, K., and Oyoo, A. (2011). Climate variability and change: Farmer perceptions and understanding of intra-seasonal variability in rainfall and associated risk in semi-arid Kenya. Experimental agriculture, 47(02), 267-291.

Sahu, N.C., and Mishra, D. (2013).Analysis of perception and adaptability strategies of the farmers to climate change in Odisha, India. Apcbee Procedia, 5, 123-127.

Smit, B., and Skinner, M.W. (2002). Adaptation options in agriculture to climate change: A typology. Mitigation and Adaptation Strategies for Global Change, 7(1), 85-114.

Smith, P., Martino, D., Cai, Z., Gwary, D., Janzen, H., Kumar, P., McCarl, B., O’Mara, F., Rice, C., Scholes, B., and Sirotenko, O. (2007). Greenhouse gas mitigation in agriculture.Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 363(1492), 789-813.

Solomon, S., Plattner, G.K., Knutti, R., and Friedlingstein, P. (2009).Irreversible climate change due to carbon dioxide emissions. Proceedings of the national academy of sciences, pnas-0812721106.

Stocker, T. (Ed.). (2013). Climate change: the physical science basis: Working Group I contribution to the Fifth assessment report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. UK: Cambridge University Press.

Thomas, D. S., Twyman, C., Osbahr, H., and Hewitson, B. (2007). Adaptation to climate change and variability: Farmer responses to intra-seasonal precipitation trends in South Africa. Climatic change, 83(3), 301-322.

Thomas, R.J. E., De Pauw, M., Qadir, A., Amri, M., Pala, A., Yahyaoui, M., and Shideed, K. (2007).Increasing the resilience of dryland agroecosystems to climate change.Increasing the resilience of dryland agroecosystems to climate change. SAT eJournal, 4(1),1-23.

Thorlakson, T., and Neufeldt, H. (2012). Reducing subsistence farmers’ vulnerability to climate change: Evaluating the potential contributions of agroforestry in western Kenya. Agriculture & Food Security, 1(1), 1-13.

Thornton, P.K., Jones, P.G., Owiyo, T., Kruska, R.L., Herrero, M., Orindi, V., and Omolo, A. (2008). Climate change and poverty in Africa: Mapping hotspots of vulnerability. African Journal of Agricultural and Resource Economics, 2(1), 24-44.

Trærup, S.L. M., and Bakkegaard, R.K. (2015). Evaluating and prioritizing technologies for adaptation to climate change. A hands on guidance to multi criteria analysis (MCA) and the identification and assessment of related criteria.UNEP DTU partnership.

Uddin, M.N., Bokelmann, W., and Entsminger, J.S. (2014). Factors affecting farmers’ adaptation strategies to environmental degradation and climate change effects: A farm level study in Bangladesh. Climate, 2(4), 223-241.

Ugwoke, F.O., Nnadi, F.N., Anaeto, C.F., Aja, O.O., and  Nwakwasi, R.N. (2012). Crop farmers’ perception of and adaptation to climate change in Orlu Agricultural Zone of Imo State, Nigeria. Journal of Agricultural Extension, 16(2), 212-223.

Vani, C.S. (2016). A study on awareness levels and adaptation strategies for climate variability among farmers. IJEAB: Open Access Bi-Monthly International Journal: Infogain Publication, 1(Issue-2).

Vincent, K. (2007). Uncertainty in adaptive capacity and the importance of scale. Global Environmental Change, 17(1), 12-24.

Walthall, C.L., Hatfield, J., Backlund, P., Lengnick, L., Marshall, E., Walsh, M., and Anderson, C.J. (2012).climatechange and agriculture in the United States: Effects and adaptation. USDA(United States Department of Agriculture) technical bulletin 1935. Washington, DC.

Wang, W.W. (2012). Three Essays on Climate Change Impacts, Adaptation and Mitigation in Agriculture  Ph.D.Dissertation.Texas A&M University,Texas.

Yang, X., Lin, E., Ma, S., Ju, H., Guo, L., Xiong, W., and Xu, Y. (2007).Adaptation of agriculture to warming in Northeast China. Climatic Change, 84(1), 45-58.