تحلیل مسیر رفتار حفاظت منابع آب در بخش کشاورزی و احیای دریاچه ارومیه: مورد مطالعه کشاورزان حوضه جنوبی دریاچه ارومیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده کشاورزی دانشگاه مراغه

2 استادیار دانشگاه سنندج

3 دانشیار گروه علوم خاک دانشکده کشاورزی دانشگاه مراغه

چکیده

برخی نظریات در احیای زیست‏ بوم‏ دریاچه ارومیه بر انتقال منابع آب از مناطق دیگر تأکید دارند که خودموجب انتقال بحران به آن مناطق می‏ شود. در این میان، کمتر به اصلاح الگوی مصرف آب در بخش ‏های متعامل با این ‏زیستبوم تأکید می ‏شود. در این راستا، بهینه‏ سازی مصرف آب در بخش کشاورزی، راهکار مناسبی برای ذخیره آب و بازگرداندن مازاد آن برای باز توزیع به دریاچه می ‏باشد. لذا، تحقیق حاضر درصدد شناسایی عوامل مؤثر بر رفتار کشاورزان در صرفه‏ جویی مصرف آب با تأکید بر نقش سازمان ‏های مردم‏ نهاد محیط‏ زیستی می ‏باشد. چارچوب نظری تحقیق بر اساس الگوی رفتار هدفمند پروجینی و کانر شکل گرفت. جامعه تحقیق کلیه کشاورزان حوضه آبریز جنوبی دریاچه ارومیه در شهرستان میاندوآب بودند ( N 23750 ) که با جدول کرجسی و مورگان حجم نمونه 368 نفر انتخاب شد و طبق نمونه‏ گیری طبق ه‏ای با انتساب متناسب نسبت به نمونه ‏گیری آن‌ها اقدام شد و با ابزار پرسشنامه پیمایش شدند. روایی صوری پرسشنامه توسط عده ‏ای از اعضای هیأت علمی رشته ترویج و آموزش کشاورزی تأیید شد. برای تأیید انسجام گویه ‏های شاخص ‏های تحقیق، از مطالعه پیش‌آزمون و تحلیل عاملی تأییدی در فضای نرم‏افزار AMOS (نسخه 20) استفاده شد. آمار توصیفی و استنباطی تحقیق با نرم ‏افزار SPSS تحلیل گردید. نتایج تحلیل مسیر نشان می‏ دهد که کنترل رفتاری و عملکرد سازمان‏ های مردم ‏نهاد محیط زیستی به‌طور مستقیم بر رفتار صرفه‏ جویی آب تأثیر می ‏گذارند و تمایل به مشارکت در سازمان‏های مردم‏ نهاد و تمایل به احیای دریاچه ارومیه به‌طور غیرمستقیم و با واسطه نیت مشارکت در سازمان ‏های مردم‌نهاد محیط ‏زیستی و نیت صرفه‏ جویی آب بر رفتار صرفه‏ جویی آب تأثیر میگذارند. در نهایت، بر اساس نتایج تحقیق، پیشنهادهایی برای بهبود رفتار کشاورزان در مصرف آب و افزایش مشارکت آن‌ها در سازما‎‎نهای مردم‌نهاد محیط زیستی ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Path Analysis of Water Conservation Behavior in Agricultural Sector and Revivification of Lake Urmia: The Case of Farmers in Southern Basin of Lake Urmia

نویسندگان [English]

  • Bijan Abadi 1
  • Mohammad Jalali 2
  • s. Bahman Mousavi 3
1 Assistant Professor, University of Maragheh
2 Assistant Professor of Sanandaj University
3 Associate Professor, University of Maragheh
چکیده [English]

Discourses on the rescue of Lake Urmia from drought insist on transferring water from other areas which may cause the transition of crisis to those areas. Modifying of the pattern of water use in the related sectors with this ecosystem has been less considered. Nevertheless, optimal use of water in agriculture is an effective way to save water resources as well as returning the surplus water to redistribute into the Lake. Factors affecting the behavior of farmers with the emphasis on the environmental non-governmental organizations` (NGOs) role was the main objective of the study. The theoretical framework of the study was developed based on the Theory of Goad-Directed Behavior (TGB) adopted from Perugini and Conner. All of the farmers in Southern basin of Lake Urmia, Miandoab city      (N: 23750) were the research population in which a sample of 368 farmers was selected based on Krejcie and Morgan`s Table using stratified random sampling method. The survey was accomplished by a questionnaire. The faculties of Agricultural Extension and Education evaluated the face validity of the questionnaire and the consistency of the items of the research indices was confirmed through Confirmatory Factor Analysis (CFA) using AMOS, version 20. The descriptive and inferential statistics were analyzed by SPSS. According to the results of path analysis (PA), the perceived behavioral control and environmental NGOs’ performance had direct effect on water-saving behavior, and desire to collaborate in environmental NGOs and desire to revive the Urmia Lake had indirect effect on water-saving behavior by mediation of the intention to collaborate in environmental NGOs and the water-saving intention. At last, some recommendations were presented in order to improve the farmers` behavior regarding water use as well as their participation increase in environmental NGOs.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Behavior
  • Water use
  • NGOs
  • Agriculture
  • Urmia Lake

آبش ‏زاده اصل، م.، فاخری فرد، ا.، حسین‏ زاده دلیر، ع.، میرنیا، م.ک.، و فرسادی ‏زاده، د. (1387). بهینه‏ سازی بهره‏ برداری از مخازن سدها برای مصارف کشاورزی مطالعه موردی: سد علویان، پژوهش کشاورزی: آب، خاک و گیاه در کشاورزی، سال 8، شماره 1، صص 194-183.

ابدی، ب. (1395). شناخت و تفکر ترویج کشاورزی و توسعه روستایی پایدار. مراغه: انتشارات دانشگاه مراغه.

ابدی، ب.، و شاه ‏ولی، م. (1394). شبیه‏سازی رفتار مصرف انرژی در نظام‎های گلخانه‏ای شهرستان یزد. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 11، شماره 2، صص 99-83.  

جاوید، ع. (1394). شیوه نامه جلب مشارکت‏ های مردمی در حفاظت از محیط ‎زیست. سامانه الکترونیکی جامعه محیط‌ زیست قابل دسترس در آدرس اینترنتی: <http://greenstart.ir<

حبیبی، ا. (1391). آموزش کاربردی لیزرل. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.

حسینی موغاری، س.م.، و بنی حبیب، م.ا. (1393). بهینه‏ سازی بهره ‏‎برداری از مخزن برای تأمین آب کشاورزی با استفاده از الگوریتم کرم شب‏تاب. نشریه حفاظت منابع آب و خاک، سال 3، شماره 4. صص 31-17.

زارعی دستگردی، ز ایروانی، ه شعبانعلی فمی، ح و مختاری حصاری آ. (1386). تحلیل سازوکارهای بهبود مشارکت کشاورزان در مدیریت شبکه آبرسانی بخش جرقویه شهرستان اصفهان. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، دوره 3، شماره 2، صص 56-45.

شاهرودی، ع. ا.، چیذری، م.، و پزشکی‏راد، غ. (1387). تأثیر تعاونی آب‏بران بر نگرش کشاورزان نسبت به مدیریت آب کشاورزی: مطالعه موردی استان خراسان رضوی. مجله اقتصاد و توسعه کشاورزی (علوم و صنایع کشاورزی)، دوره 22، شماره 2، صص 85-71.

شایان، ح.، جوان، ج.، و کدیور، ع.ا. (1388). تحلیل اثرات اجتماعی، اقتصادی و محیطی سدهای کارده مشهد و بیدواز اسفراین. مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‏ای، شماره 3، صص 43-19.

صبوحی صابونی، م.، رستگاری‏ پور، ف.، و کیخا، ا.ع. (1387). تخصیص بهینه‏ آب سد طرق بین مصارف شهری و کشاورزی با استفاده از روش برنامه ‏ریزی تصادفی دو مرحله ‏ای فازی با پارامترهای بازه ‏ای در شرایط عدم حتمیت. مجله اقتصاد کشاورزی، سال3، شماره 1، صص 55-33.

صفاری، ن.، و  ضرغامی، م. (1392). تخصیص بهینه منابع آب سطحی حوضه دریاچه ارومیه به استان‏ های ذینفع با روش ‏های تصمیم ‏گیری فاصله محور. مجله دانش آب و خاک دانش کشاورزی، دوره 23، شماره 1، صص 149-135.

ضرغامی، م.، و احسانی، ا. (1390). ارزیابی روش‏های مختلف تصمیم‌ گیری چند معیاره در انتخاب طرح‏ های انتقال آب به حوضه دریاچه ارومیه. تحقیقات منابع آب ایران، سال 7، شماره 2، صص 14-1.

سازمان پژوهش‏های علمی و صنعتی ایران. (1393). معاون وزیر کشاورزی: برداشت آب در ایران از فاجعه هم بدتر است. قابل دسترس در آدرس اینترنتی: <<http://www.khabaronline.ir/detail/400577/Economy/energy.

محمدی گلرنگ، ب.، قدوسی، ج.، و مشایخی، م. (1385). ارزیابی اقتصادی عملیات آبخیزداری انجام شده در حوزه آبخیز سدها مطالعه موردی: حوزه آبخیز سد شهید یعقوبی تربت‌حیدریه خراسان رضوی. مجله تحقیقات جغرافیا، شماره 85، صص 110-93.

مسنن مظفری، م.، صبوحی، م.، و کیخا، ا.ع. (1387). مدل حمایت تصمیم ‏گیری به‌منظور تخصیص بهینه آب سد امیرکبیر برای مصارف گوناگون. مجله اقتصاد کشاورزی، سال 2، شماره 4، صص 176-156.

هومن، ح.، ع.، (1393). مدل یابی معادلات ساختاری با کاربرد نرم افزار لیزرل (با اصلاحات). تهران: انتشارات سمت.

نور محمدی، ف صادقی، س.ح.ر صوفی، م.، و یثربی، ب. (1388). ارزیابی ارتباط بین متغیرهای اصلی رواناب و فرسایش آبکندی در حوزه آبخیز مرتعی دره شهر. مجله مرتع، سال 3، شماره 3، صص 545-533.

ولی‎زاده، ن.، بیژنی،. ب.، عباسی، ع. (1394). تحلیل محیط ‏زیست‏ گرایانه رفتار مشارکتی کشاورزان در حفاظت از منابع آب سطحی در حوزه جنوبی آبریز دریاچه ارومیه. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، سال 11، شماره 2، صص 201-183.‎

یزدان‏پناه، م.، حیاتی، د.، و زمانی، غ.ح. (1390). واکاوی رفتار و تمایلات رفتاری کارکنان سازمان‏های کشاورزی نسبت به حفاظت آب: کاربرد تئوری تکامل یافته رفتار برنامه‏ریزی شده. مجله علوم محیطی، دوره 9، شماره 1، صص 22-1.

 

Anđić, D., and Vorkapić, S.T. (2014). Interdisciplinary approaches to sustainable development in higher education: A case Study from Croatia. In K.D. Thomas and H.E. Muga, (Eds.), Handbook of Research on Pedagogical Innovations for Sustainable Development. IGI Global, PP 67-115. USA: University of Mount Union.

Barnes, C., and van Laerhoven, F. (2015). Making it last? Analysing the role of NGO interventions in the development of institutions for durable collective action in Indian community forestry. Environmental Science & Policy, 53, 192-205.

Bates, D.G. and Tucker, J. (2010). Human ecology: Contemporary research and practice. New Yourk: Springer.

Bekele, W., and Drake, L. (2003). Soil and water conservation decision behavior of subsistence farmers in the eastern highlands of Ethiopia: A case study of the Hunde-Lafto area. Ecological Economics, 46, 437-451.

Bentler, P.M. (1990). Comparative fit indexes in structural models. Psychological Bulletin, 107, 238-246.

Byrne, B. (2010). Structural equation modeling using AMOS. Basic concepts, applications, and programming.Canada: University of Ottawa.

Cecil, K. (2004). Integrating ecology and relating natural systems to agriculture: An increased priority for extension agricultural programming. Journal of Extension, 42, 5. Online.

Chai, Q., Gan, Y., Turner, N.C., Zhang, R.Z., Yang, C., Niu, Y., and Kadambot, H.M. Siddique. (2014). Water-saving innovations in Chinese agriculture. Adv. Agron., 126, 149-202.

Cooper, B. (2016). What drives compliance? An application of the theory of planned behaviour to urban water restrictions using structural equation modeling. Applied Economics, 49(14), 1426-1439.

Diaz-Bonilla, E., and Tin, J. (2006). That was then but this is now: multufunctionality in industry and agriculture. <http://ageconsearch.umn.edu/bitstream/16301/1/tm020094.pdf>.

Dolnicar, S., Hurlimann, A., and Grün, B. (2011). What affects public acceptance of recycled and desalinated water? Water Research, 45, 933-943.

Durst, L. (2016). Working with water: An exploration of Texas high plains producers’ adoption of water conservation prectices in irrigation management. Ph.D. Dissertation. Texas Tech University. Lubbock, Texas.

Fathema, N., Shannon, D., and Ross, M. (2015). Expanding the technology acceptance model TAM to examine faculty use of learning management systems LMSs in higher education institutions. Journal of Online Learning & Teaching, 112. 210-232.

Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. USA: Sage.

Hashim, R., Amran, M.A., Yusoff, M.M., Siarap, K., Mohamed, R., Hussein, A., and Jeng, W.C. (2010). The Environmental non-governmental organizations (ENGOs) in Malaysia northern region: Their roles in protecting water resources. International NGO Journal, 5(7), 167-170.

Hedjazi, Y., and Arabi, F. (2010). Factors influencing non-government organizations’ participation in environmental conservation. Int. J. Environ. Res., 31, 129-136.

Jager, W. (2000). Modelling consumer behavior. Ph.D. Dissertation. University of Groningen, Talent Oregon.

Jalali, M., and Abadi, B. (2017). Which social-psychological models explain rangers’ participation in Rangeland Management Cooperatives? An Application of Path Analysis. Rangeland Ecology & Management 71(1), 126-137.

Joreskong, K.G., and Sorbom, D. (1989). Lisrel 7: A guide to the program and application, 2ed, Chicago: SPSS Software.

King, L., and McCarthy, D. (2009). Environmental sociology from analysis to action. USA: Rowman & Littlefield.

Krejcie, R.V., and Morgan, D.W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607-610.

Lam, L., Hsieh, J.J.P.A and Xueyoung Zh. (2013). An experimental study on the effects of environmental education in China. Available at:

             <https://scholarworks.gsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1031&context=cis_facpub>

Lam, S. (1999). Predicting intentions to conserve water from the theory of planned behavior, perceived moral obligation, and perceived water right1. Journal of Applied Social Psychology, 29(5), 1058-1071.

Leeuwis, C., and Van den Ban, A. (2003). Communication for rural innovation. USA: Blackwell Publishers.

López-Mosquera, N., García, T., and Barrena, R. (2014). An extension of the theory of planned behavior to predict willingness to pay for the conservation of an urban park. Journal of Environmental Management, 135, 91-99.

Lynne, G.D., Casey, C.F., Hodges, A., and Rahmani, M. (1995). Conservation technology adoption decisions and the theory of planned behavior. Journal of Economic Psychology, 16(4), 581-598.

Oikonomou, V., Becchis, F., Steg, L., and Russolillo, D. (2009). Energy saving and energy efficiency concepts for policy making, Energy Policy, 3711, 4787-4796.

Pallant, J. (2007). SPSS survival manual: A step-by-step guide to data analysis using SPSS version 15. Available at: <https://dl.acm.org/citation.cfm?id=1536936>.

Park, N., and Yang, A. (2012). Online environmental community members’ intention to participate in environmental activities: An application of the theory of planned behavior in the Chinese contest. Computer in Human Behavior, 28, 1298-1306.

Perugini, M., and Conner, M. (2000). Predicting and understanding behavioral volitions: The interplay between goals and behaviors. European Journal of Social Psychology, 30, 705–731.

Perren, K., and Yang, L. (2015). Psychosocial and behavioural factors associated with intention to save water around the home: A Greek case study. Procedia Engineering, 119, 1447-1454.

Moreno, E.M.O., de Luna, E.B., Gómez, M.D.C.O., and López, J.E. (2014). Structural equations model SEM of a questionnaire on the evaluation of intercultural secondary education classrooms. Suma Psicológica, 212, 107-115.

Richetin, J., Sengupta, A., Perugini, M., Adjali, I., Hurling, R., Greetham, D., and Spence, M. (2010). A micro-level simulation for the prediction of intention and behavior. Cognitive Systems Research, 11(2), 181-193.

Russell, S., and Fielding, K. (2010). Water demand management research: A psychological perspective. Water Rresources Research, 46, 1-12.

Schaible, G., and Aillery, M. (2012). Water conservation in irrigated agriculture: Trends and challenges in the face of emerging demands. Available at:

             <http://www.waterandenergyprogress.org/library/WaterConservationinIrrigated.pdf>

Shen, C., Lee, H.M., and Chen, T.Y. (2004). The application of the theory of planned behavior to the construction of biodiversity conservation in Nanying Coastal National Scenic Area. 9th International Conference of the Decision Sciences Institute DSI Combined with the 9th Annual Meeting of the Asia-Pacific Region of the DSI APDSI 2004 Abstract, Seoul, Korean, July 1th- 4th.

Syme, G.J., Nancarrow, B.E., and Seligman, C. (2000). The evaluation of information campaigns to promote voluntary household water conservation. Evaluation Review, 24, 6, 539-578.

Taqipour, M., Abbasi, E., and Chizari, M., (2015). Farmers’ behavior toward membership in water user associations WUAs in Iran: Applying the theory of planned behavior. European Online Journal of Natural and Social Sciences, 42, 336-350.

Telešiené, A., and Balžekiené, A. (2015). The influence of biographical situational factors upon environmental activist behaviour: Empirical evidence from CEE countries. Sociálni Studia/Social Studies, 12(3), 159-178.

Warner, L.A., Lamm, A.J., Rumble, J.N., Martin, E.T., and Cantrell, R. (2016). Classifying residents who use landscape irrigation: Implications for encouraging water conservation behavior. Environmental Management, 58 (2), 238–253.

Warner, L.A., Rumble, J., Martin, E., Lamm, A. J., and Cantrell, R. (2015). The effect of strategic message selection on residents’ intent to conserve water in the landscape. Journal of Agricultural Education, 564, 59-74.

Wilson, G.A. (2007). Multifunctional agriculture: A transition theory perspective. London: Cromwell Press, Trowbridge.

Woolf, C. (2014). Modifying the theory of planned behavior with self-regulatory focus: A study over encouraging water conservation beliefs and intentions among Hispanics in the American Southwest. Ph.D. dissertation, Texas State University. Lubbock, Texas.

Worrapimphong, K. Gajaseni, N., LePage, C., and Bousquet, F. (2010). A companion modeling approach applied to fishery management. Environmental Modelling & Software, 25, 1334-1344.

Yazdanpanah, M., Rahimi Feyzabadi, F., Forouzania, M., Mohammadzadeh, S., and Burton, R.J.F. (2015). Predicting farmers’water conservation goals and behavior in Iran: A test of social cognitive theory. Land UsePolicy, 47, 401–407.