علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران

علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران

تعیین‌کننده‌های مشارکت جامعه محلی در احیای تالاب پریشان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، بخش ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
2 استاد بخش ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
چکیده
حفظ و نگهداری تالاب‌ها از جمله موارد مهم و ضروری برای جوامع به شمار می‌رود. یکی از مهم‌ترین ویژگی تالاب‌ها این است که محل تأمین آب و غذای انسان‌ها هستند و همین موضوع، ارزش و اهمیت تالاب را در زندگی انسان نشان می‌دهد و دلیلی است برای محافظت و نگهداری از آن‌ها. برای پرداختن به این موضوع تا رسیدن به نتیجه مطلوب نیاز به مشارکت همگانی است و تمام اقشار جامعه باید با هم بسیج شوند. هدف کلی از این مطالعه شناسایی و تحلیل تعیین­کننده­های مشارکت جامعه محلی در احیای تالاب پریشان در استان فارس است. در این مقاله اصلی‌ترین گروه ذی‌نفعان تالاب یعنی جامعه محلی اطراف تالاب پریشان در استان فارس مورد بررسی قرار گرفته‌ و دلایل مشارکت آن‌ها برای احیای تالاب بررسی شده است. از روش پیمایش و نمونه‌گیری تصادفی برای جمع‌آوری اطلاعات از 250 نفر از جامعه محلی از طریق پرسشنامه استفاده شد. داده‌ها با استفاده از نرم­افزارهای AMOS و SPSS مورد تحلیل قرار گرفت. تحلیل نتایج نشان داد که برای افزایش مشارکت جامعه محلی عوامل گوناگونی اثرگذارند. به‌طوری که افراد با سطح سواد و سطح زیر کشت کمتر دارای مشارکت بیشتر هستند در صورتی که از عوامل انگیزشی (افزایش احساس تعلق به طبیعت و آگاه‎‌سازی عمومی)، از عوامل مدیریتی (تعهد و مسئولیت­پذیری افراد نسبت به محیط زندگی)، از عوامل فرهنگی (اعمال‌نظر و تصمیم‌گیری توسط تمام یا حداکثر افراد و اهمیت به جایگاه زنان در جوامع محلی)، از عوامل اطلاعاتی (میزان ارتباط کارشناسان ادارات مرتبط در این حوزه و استفاده از فضای مجازی و سرویس پیام کوتاه) و همچنین نقش سازمان‌های مردم‌نهاد میزان مشارکت را افزایش می‌دهد. بعضی عوامل به‌صورت مستقیم و بعضی دیگر به‌صورت غیرمستقیم و از طریق اثرگذاری بر نگرش و تمایل افراد بر میزان مشارکت اثر می‌گذارند و برخی از عوامل نیز هم به‌صورت مستقیم و هم به‌صورت غیرمستقیم مؤثر هستند. برگزاری کلاس ­های آموزشی برای بانوان هر روستا متناسب با فرهنگ آن روستا، تلاش برای افزایش اعتماد میان جامعه محلی با سایر نهادهای دولتی و غیردولتی از طریق افزایش مراوده و تشکیل گروه‌های مجازی و اطلاع‌رسانی در خصوص وضعیت فعلی تالاب و خطراتی که در آینده نه‌چندان دور منطقه و مردم را تهدید می­کند از جمله موارد پیشنهادی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Determinants of Local Community Participation in Restoration of Parishan Wetland

نویسندگان English

Sedighe Rezaei 1
K Rezaei-Moghadam 2
1 Former, M.Sc. Student, Department of Agricultural Extension and Education, School of Agriculture, Shiraz University, Shiraz, Iran.
2 Professor, Department of Agricultural Extension and Education, School of Agriculture, Shiraz University, Shiraz, Iran.
چکیده English

Preservation and maintenance of wetlands is one of the vital items of every society. Wetlands are considered as a source of water and food for humans, so wetlands` protection is important due to the human life.  Participations of different groups of society is required in order to achieve the goal of wetlands preservation. Identifying and analyzing the determinants of local community participation in the restoration of Parishan wetland of Fars province was the main purpose of current study. The statistical population was the local community living in 18 villages around the Parishan wetland of Fars province that 250 individuals of them were selected through random sampling method to collect information using survey and based on a special questionnaire. Data were analyzed using AMOS and SPSS software. According to the results, various factors could be effective on increasing the participation of the local community, from the literacy level and area under cultivation to the other factors such as commitment and responsibility of individuals, educational workshops, considering the opinions of different local groups in decision-makings, the importance of women`s position, communications between experts and local people as well as the role of Non-Governmental Organizations (NGOs). Holding educational classes especially for the women of each village according to their culture, increasing trust between the local community and other governmental and non-governmental institutions through improvement of interactions and informing local people about the current status of the wetland as well as the dangers that may arise in the future through virtual networks were some of the applicable recommendations of the study.

کلیدواژه‌ها English

Restoration
Wetland
Local community
Media
Women
Environment
Participation
اسکندری دامنه، ح.، اسلامیان، ز.، اسکندری دامنه، ه.، و خسروی، ح. (1394). بررسی دلایل خشک شدن تالاب جازموریان در جنوب شرق ایران با استفاده از رویکرد تحلیل سلسله مراتبی. کنگره علمی پژوهشی توسعه و ترویج علوم کشاورزی، منابع طبیعی و محیط­زیست ایران، شماره 2، صص 1-7.
اردو، س.، و عوفی، ف. (1393). ارزیابی محیط‌زیستی دریاچه پریشان (استان فارس) بر مبنای مدل تحلیل مدیریتی SWOT. مجله شیلات، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد آزادشهر، دوره 8، شماره 1، صص 36-29.
بدری گرگری، ر.، عباس زاده، م.، نصیری، ف.، حسینی اصل، م.، و علیزاده اقدم، ف. (1390). بررسی تحلیل عاملی تأییدی و همسانی درونی مقیاس ارتباط و پیوستگی با طبیعت در دانشجویان (مقیاسی در حوزه­ی جامعه­شناسی و روانشناسی محیط‌زیست). جامعه­شناسی کاربردی، دوره 22، شماره 4، صص 34-19.
جاراللهی، ع.، و محسنی، م. (1393). مشارکت اجتماعی در ایران. تهران: انتشارات یادداشت.
جمعی از مؤلفین طرح حفاظت از تالاب­های ایران، ارگان‌های دولتی، سازمان‌های مردم‌نهاد و جوامع محلی حوزه آبریز تالاب پریشان. (1388). برنامه مدیریت جامع تالاب پریشان. تهران، ایران: سازمان حفاظت محیط­زیست.
حجازی، ی.، آهنگری، ا.، و هادوی، م. (1393). بررسی عوامل مشارکت در اقدامات حفاظتی سازمان‌های غیردولتی فعال در حوزه تالاب کانی­برازان مهاباد. محیط­شناسی، دوره 40، شماره 4، صص 989-997. https://doi.org/10.22059/jes.2014.53014
دادرس، ح. (1391). بررسی اهمیت روستاهای حاشیه تالاب انزلی از جنبه‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، گردشگری. فصلنامه علمی_ پژوهشی نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی. دوره 4، شماره 2، صص 40-21.
دریائی، ن.، و رضایی مقدم، ک.، و سلمان­ زاده، س. (1393). عوامل مؤثر بر نگرش شالی‌کاران نسبت به کشت پایدار برنج در استان مازندران. مجله پژوهش­های ترویج و آموزش کشاورزی، دوره 7، شماره 1، صص 33-34. https://doi.org/10.30490/rvt.2018.59166
راحمی اردکانی، ع.ض.، اسماعیل­پور، ی.، محمدی، ی.، و غلامی، ح. (1397). تحلیل عاملی موانع مشارکت جوامع محلی در طرح­های احیای زیستی و ‌‌‌بیابان­زدایی طرح ترسیب کربن در منطقه‌‌‌ی لپویی، زرقان، استان فارس. پژوهش­های آبخیزداری، دوره 31، شماره 119، صص 40-27.  https://doi.org/10.22092/wmej.2018.121665.1114
رحمانی، ب.، و مجیدی خامنه، ب. (1388). عوامل مؤثر بر مشارکت زنان در حفظ محیط‌ زیست شهری با تأکید بر نگرش اکوفمینیستی مطالعه­ی موردی: مناطق 6 و 8 شهرداری شهر تهران. فصلنامه جغرافیایی آمایش، دوره 2، شماره 7، صص 38-15.
رضائی، ر.، صفا، ل.، و امین فنک، د. (1401). شناسایی و تحلیل راهبردهای توسعه فعالیت کشاورزی پایدار در استان‌های آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی در راستای احیای دریاچه ارومیه. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 18، شماره 1، صص 19-1.
رمضانی قوام­آبادی، م. ح.، و سنایی­پور، س. (1392). بررسی حقوقی پایبندی ایران به تعهد استفاده معقول از دریاچه ارومیه با تأکید بر کنوانسیون رامسر. مجله مطالعات-حقوقی دانشگاه شیراز، دوره 5، شماره 3، صص 140-110.
رنجبر، ب.، نعیمی، ا.، و نهاوندیان، ف. (1398). تحلیل هنجارهای تأثیرگذار بر رفتار مشارکتی کشاورزان در راستای حفاظت از آب حوضه آبخیز تالاب زریوار شهرستان مریوان. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 15، شماره 2، صص 16-1. https://doi.org/10.22034/IAEEJ.2020.194549.1443
سعیدی، م. ر. (1398). درآمدی بر مشارکت مردمی و سازمان‌های غیر‌دولتی. تهران: انتشارات سمت.
سلیمی ترکمانی، ح. (1390). بررسی مشکل زیست‌محیطی دریاچه ارومیه از منظر حقوق بین­الملل محیط ­زیست. فصلنامه راهبرد، دوره 20، شماره 58، صص 202-177.
شاهنوری، م.، محمدی شلمانی، م.، و پیروی، ش. (1397). بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت در حفاظت از محیط‌ زیست. مدیریت محیط‌ زیست و توسعه پایدار، دوره 2، شماره 2، صص 4-1.
شریفی­ نیا، ز. (1399). تحلیل موانع مشارکت مردم محلی در توسعه روستایی )مطالعه موردی: دهستان بیشه­سر بخش مرکزی شهرستان قائمشهر(. پژوهش­های جغرافیای انسانی، دوره 52، شماره 3، صص 1131-1151. https://doi.org/10.22059/jhgr.2020.299549.1008097
صفاری، ا.، قنواتی، ع.، و صمیمی­پور، خ. (1391). شناسایی پهنه­ های مستعد توسعه اکوتوریسم در شهرستان کازرون. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، دوره 12، شماره 26، صص 160-147.
عبداله ­رش، م.، شبیری، م.، و حقیقی، ف. (1391). نقش نهادهای مردمی و دولتی در مشارکت جوامع محلی برای حفاظت از تالاب کانی­ برازان. فصلنامه علمی پژوهشی اکوبیولوژی تالاب/ دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز، دوره 4، شماره 13، صص 33-27.
غلامحسین قوچانی، س.، حاتمی یزد، ا.، و کلاهی، م. (1402). حفاظت تالاب‌ها از طریق برنامه سیپا، مطالعه موردی تالاب هشیلان کرمانشاه. نشریه علمی آموزش محیط‌ زیست و توسعه پایدار، دوره 11، شماره 3، صص 174-159. https://doi.org 10.30473/ee.2023.63115.248
غلامی‌گندمانی، ف.، و فاطمی، م. (1400). تمایل به راه‌اندازی کسب‌وکار در بین دانشجویان دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز: کاربرد رهیافت قابلیت اشتغال. راهبردهای کارآفرینی در کشاورزی، دوره 8، شماره 15، صص 125-111.
فولادی­زاده، م.، و محمدبیگی، پ. (1395). بهبود مشارکت و توانمندسازی جامعه محلی، گامی در جهت توسعه منابع طبیعی. مجموعه آثار و مقالات برگزیده دهمین کنگره پیشگامان پیشرفت، صص 582-588.
قیصری، ن. (1398). مشارکت اجتماعی؛ معناکاوی یک مفهوم راهبردی. فصلنامه­ی مطالعات راهبردی ناجا، دوره 4، شماره 11، صص 59-31.
کرمی، غ. ح.، و رضائی‌مقدم، ک. (1398). اقدام­پژوهی مشارکتی: حلقه اتصال پژوهش و اقدام در مدیریت تعاونی ­های کارآفرین کشاورزی. دوفصلنامه علمی کارآفن، دوره 16، شماره 46، صص 188-161.
کریمی، ز. (1395). نقش بهره‌برداران در حفاظت و مدیریت حوضه آبخیز. یازدهمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری ایران. 25شهریور، یاسوج.
کلانتری، ع.، کیانپور، م.، مزیدی شرف­آبادی، و.، و لشکری، م. (1395). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر تعلق­مندی نسبت به محیط­زیست )مورد مطالعه: شهروندان شهر تهران(. جامعه­شناسی کاربردی، دوره 27، شماره 62، صص 1-16. https://doi.org/10.22108/jas.2016.20488
کلاهی، م.، عظیمی سقین‌سرا، ر.، حاتمی یزد، ا. (1401). ساماندهی تالاب بزنگان از طریق ظرفیت‌سازی و مشارکت اجتماعی. فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره 63، صص 86-73.
لطفی، ا. (1389). دریاچه پریشان تشریح شرایط پایه. تهران، ایران: نشر پیروز.
موسوی، م.، ایزدی، ع.، علوی­زاده، ا.م.، و اسماعیل­پور، ع.م. (1398). موانع مؤثر در مشارکت اجتماعی روستاییان در طرح ­های عمرانی )مورد شناسی: دهستان بناجوی شمالی(. فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری، دوره 9، شماره 31، صص 53-72.  https://doi.org/ 10.22111/gaij.2019.4695
مهراب قوچانی، ا.، غنیان، م.، خسروی‌پور، ب.، و کراتز، جی.سی. (1398). مؤلفه‏‌های مؤثر بر تعهد و ترجیح فعالیت‏‌های گردشگری در میان ساکنان نواحی روستایی تالاب‏‌های استان خوزستان. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 15، شماره 1، صص 70-59. https://doi.org/10.22034/IAEEJ.2019.93505
میرزایی، ع.، آزرم، ح.، و لیانی، ق. (1397). اولویت‌بندی عوامل اثرگذار بر پایداری اکوسیستم تالاب شادگان. فصلنامه علمی پژوهشی اکوبیولوژی تالاب- دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز ، دوره 10، شماره 38، صص 80-69.
هاشمی، س.، و خسروی، ز. (1394). بررسی تأثیر احداث اقامتگاه سازگار با محیط­زیست بر مشارکت و توانمندسازی جامعه محلی (مطالعه موردی: منطقه سیمین­دشت(. فصلنامه میراث و گردشگری، دوره 1، شماره 1، صص 138-119.
هوشیار، م.، آهنگری، ا.، و جوانبخت‌شین‌آبادی، ن. (1400). جلب مشارکت جوامع محلی در توسعه اکوتوریسم تالابی )موردمطالعه: تالاب بین‌المللی کانی‌برازان مهاباد(. نشریه علمی اکوبیولوژی تالاب- دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز، دوره 13، شماره 47، صص 60-51.
 
Asmare, E., Bekele, K., and Fentaw, S. (2022). Households’ willingness to pay for the rehabilitation of wetlands: Evidence from Gudera Wetland, Northwest Ethiopia. Heliyon, 8, 1-12. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2022.e08813.
Chetri, D. P. )2013 .(People’s participation in development: Sikkim in perspective. International Journal of Innovative Research and Development, 2(5), 1447-1797.
Daneshmehr, H. (2012). The importance and situation of public participation in the maintenance of construction projects. Monthly of Dehyari, 4(38), 8-12.
Dary, S. K. and Kuunibe, N. (2012). Participation in rural non- farm economic activities in Ghana. American International Journal of Contemporary Research, 2(8), 154-161.
Davidson, N. C., Dam, A. A. V., Finlayson, C. M., and McInnes, R.J. (2019). Worth of wetlands: Revised global monetary values of coastal and inland wetland ecosystem services. Marine and Freshwater Research, 70, 1189-1194. https://doi.org/10.1071/MF18391.
Deth, J. (2014). A conceptual map of political participation. Acta Politica, 49, 349-367. https://doi.org/10.1057/ap.2014.6.
Fowler F. J. (2009). Survey research methods. Applied social research method series, In: Bickman, L., Rog, D.J., (Eds.), USA: SAGE.
Kakumba, U. (2010). Local government citizen participation and rural development: Reflections on Uganda’s decentralization system. International Review of Administrative Sciences, 76(1), 171-186. https://doi.org/10.1177/0020852309359049.
Lengerer, F., Steinfuhrer, A., and Haartsen, T. (2022). To participate, or not to participate – That is the question. (Non-)­participation of older residents in rural communities. Journal of Rural Studies, 91, 47-57. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2022.02.008.
Mitsch, W. J., Bernal, B., and Hernandez, M. E. (2015). Ecosystem services of wetlands. International Journal of Biodivers. Scienc, Ecosystem Services & Management, 11(1), 1–4. https://doi.org/10.1080/21513732.2015.1006250.
Mawdsley, E. (2015). DFID, the private sector and the re-centring of an economic growth agenda in international development. Global Society, 29(3), 339-358. https://doi.org/10.1080/13600826.2015.1031092.
Nemutamvuni, K., Mckay. T., and Bikwibili Tantoh, H. (2020). Active citizenry, community - Based organizations and the protection of urban wetlands: The case of colbyn, Tshwane, South Africa. Global Ecology and Conservation, 24, 1-13. https://doi.org/10.1016/j.gecco. 2020.e01244.
Ofuoku, A. U. (2011). Effect of community participation on sustainability of rural water projects in Delta central agricultural zone of Delta state, Nigeria. Journal of Agricultural Extension and Rural Development, 3(7), 130-136.
Parkes, M. W., Morrison, K. E., Bunch, M. J., Hallstrom, L. K., Neudoerffer, R. C., Venema, H. D., and Waltner-Toews, D. (2010). Towards integrated governance for water, health and socialecological systems: The watershed governance prism. Journal of Global Environmental Change, 20(2), 693–704. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2010.06.001.
Ryan, P. P., Geoffrey, J. H., and Gang, C. (2012). How wetland type and area differ through scale: A GEOBIA case study in Alberta's Boreal Plains. Remote Sens Environ, 117, 135-145. https://doi.org/10.1016/j.rse.2011.07.009.
Starkloff, R. (2001). Farmers perception of the social mobilization of water user organization in the Sindh, Pakistan. International Water Management Institute, Lahore, Pakistan, 1-146.
The Ramsar Convention Secretariat.  (2007). What are wetlands? Available at: <https://www.ramsar.org>
Wanchi, A., and Phrompayak, D. (2019). Social participation types and benefits on health outcomes for elder people: A systematic review. Ageing International, 49, 223-233 https://doi.org/10.1007/s12126-018-9338-6.