علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران

علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران

شناسایی چالش‌های پیش روی شرکت‌های دانش‌بنیان کشاورزی به‌منظور تأمین امنیت غذایی پایدار ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، مرکز آموزش عالی امام خمینی (ره،) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.
2 کارشناس امور پژوهشی، مرکز آموزش عالی امام خمینی (ره،) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.
چکیده
تأمین امنیت غذایی از ارکان اصلی توسعه پایدار کشورهاست و مقابله با ناامنی غذایی باید به‌عنوان یکی از اهداف کلان برنامه‌ریزی‌های توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور در نظر گرفته شود. بسیاری از صاحب‌نظران، نقش کشاورزی دانش‌بنیان در تأمین امنیت غذایی پایدار کشورها را مهم و اساسی می‌دانند. با این وجود، شرکت‌های دانش‌بنیان بخش کشاورزی در ایران با چالش‌های عدیده‌ای مواجه هستند و نرخ شکست و ورشکستگی در آن‌ها بسیار بالا است. بر این اساس، هدف اصلی پژوهش حاضر، شناسایی چالشهای پیشروی شرکت‌های دانش‌بنیان بخش کشاورزی به‌منظور تأمین امنیت غذایی پایدار ایران بود که به روش آمیخته اکتشافی انجام شد. در بخش کیفی با تحلیل محتوای مصاحبه‌های انجام‌شده با 15 تن از اعضای هیئت‌مدیره شرکت‌های دانش‌بنیان بخش کشاورزی و خبرگان به کمک نرم‌افزار MAXQDA12، الگوی مفهومی پژوهش تدوین شد. در بخش کمی، جهت تأیید الگوی مفهومی از تحلیل عاملی تأییدی به روش حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) با نرم‌افزار Smart PLS 3.2.8 استفاده شد. جامعه آماری در بخش کمی شامل اعضای هیئت‌مدیره شرکت‌های دانش‌بنیان بخش کشاورزی استان البرز بودند که به روش سرشماری مورد بررسی قرار گرفتند. به‌منظور جمع‌آوری اطلاعات از پرسشنامه محقق ساخت و مستخرج از بخش کیفی پژوهش استفاده شد. روایی پرسشنامه به‌ روش تشخیصی و پایایی آن از طریق محاسبه ضریب‌های پایایی ترکیبی (CR) و آلفای کرونباخ تأیید شد. نتایج پژوهش نشان داد که در مجموع، 36 چالش در قالب 8 مفهوم اصلی "شبکه­سازی و ارتباطات " "قانونی-حقوقی "، "نهادی - سازمانی "، "حمایت­های اجتماعی "، "مالی "، "زیرساخت "، "بازار " و "نیروی انسانی " پیش­روی شرکت‌های دانش‌بنیان کشاورزی برای تأمین امنیت غذایی پایدار وجود دارد. در پایان بر اساس یافته‌های تحقیق، پیشنهادهایی به‌منظور برون‌رفت از چالش‌ها و بهبود نقش‌آفرینی شرکت‌ها در زمینه تأمین امنیت غذایی پایدار ایران ارائه شد
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Identifying the Challenges Facing Agricultural Knowledge-based Companies in order to Ensure the Sustainable Food Security of Iran

نویسندگان English

Seyed Davood Hajimirrahimi 1
Amir Afzali 2
1 Imam Khomeini Higher Education center (IHEC), Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran.
2 Imam Khomeini Higher Education center (IHEC), Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran.
چکیده English

Food security is a fundamental pillar of sustainable development, and addressing food insecurity must be considered a key objective in national socio-economic planning. Experts know that the roles of knowledge-based agricultural companies in ensuring the sustainable food security of countries are important and fundamental. Nevertheless, knowledge-based companies in the agricultural sector in Iran face numerous challenges, and their failure and bankruptcy rates are very high. This study aims to identify the challenges confronting these companies in contributing to Iran’s sustainable food security, using an exploratory mixed-methods approach. In the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with 15 board members and experts from knowledge-based agricultural companies. The resulting conceptual model was developed using content analysis via MAXQDA12. In the quantitative phase, Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) was employed through SmartPLS 3.2.8 to validate the model. The sample included board members of agricultural knowledge-based companies in Alborz Province, selected through a census method. Data were collected using a researcher-developed questionnaire, whose validity and reliability were confirmed through discriminant validity, composite reliability (CR), and Cronbach’s alpha. Findings revealed 36 challenges grouped into eight major components: legal-regulatory, institutional-organizational, social support, financial, infrastructure, market, and human resources. Based on these findings, practical recommendations are offered to improve the role of knowledge-based companies in ensuring sustainable food security in Iran.

کلیدواژه‌ها English

Knowledge-based companies, Knowledge-based agriculture, Sustainable food security
بازرگان، ع. (1404). مقدمه‌ای بر روش‌های تحقیق کیفی و آمیخته. تهران: انتشارات کتاب دیدآور.
حسن‌پور، ح. ع.، کریمی، ا. م.، مصدق خواه، م .، و زارعی، م.(1403). شناسایی عوامل مؤثر بر تاب آوری زنجیره تأمین در مواد غذایی: مطالعه­ای کیفی. فصلنامه آماد و فناوری دفاعی، دوره 7، شماره 2، صص 152-113.
حسنی، م.، و شریف‌زاده، ا. (1393). توسعه دانش‌بنیان کشاورزی: مدیریت دانش، فناوری و نوآوری در کشاورزی. ، تهران: جهاد دانشگاهی.
رزاززاده، ن بذرافشان مقدم، م.، یعقوبی، ن.،کیخا، ع.، و حدادی ا.(1400). ارائه الگوی پیشران­های توسعه شرکت­های دانش‌بنیان مناطق کم برخوردار (مورد مطالعه: استان‌های سیستان و بلوچستان، هرمزگان، کرمان، خراسان جنوبی). نشریه مطالعات توسعه اجتماعی ایران، دوره 13، شماره 2، صص 279-294.
رستگار، ع.، و گلشاهی، ب. (1398). چالش‌های روابط فرد- سازمان در شرکت‌های دانش‌بنیان. مطالعات مدیریت بهبود و تحول، دوره 28، شماره 92، صص 115-133.
سمیعی‌نسب، م.، سلیمانی، ی.، و عبدی، س.(1395). مدل مفهومی مطلوب امنیت غذایی جمهوری اسلامی ایران در منظومه اقتصاد مقاومتی. فصلنامه آفاق امنیت، سال شماره 30، صص 96-65.
شفیعی، ف.، و جمشیدی، ا. (1402). شناسایی و تحلیل چالش­های شرکت­ها، واحدها و هسته­های فناور و دانش­بنیان کشاورزی استان مازندران. راهبردهای کارآفرینی در کشاورزی، دوره 10، شماره 20، صص 93-81.
کاشف‌گنج‌دره‌در، م.، رضائی‌مقدم، ک.، و فاطمی، م. (1401). دانش اعضای شرکت‌های دانش‌بنیان کشاورزی نسبت به اصول مدیریت تداوم کسب وکار در استان کرمان. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد 18، شماره 1، صص 105-87.
فلاح‌حقیقی، ن.، میرترابی، م.، و بیژنی، م. (1399). چالش‌های راه‌اندازی شرکت‌های دانش‌بنیان کشاورزی با استفاده از تحلیل SWOT: مورد مطالعه سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، جلد 16، شماره 1، صص 41-56.
فلاح‌حقیقی، ن.، و میرترابی، م. (1396). مشکلات شرکت‌های دانش‌بنیان کشاورزی مستقر در سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران. مطالعات کارآفرینی و توسعه پایدار کشاورزی، دره 4، شماره 4، صص  79-97.
قربانی، م.، صبوحی م.، و عوض پور پ. (1401). عارضه­یابی شرکت‌های دانش‌بنیان کشاورزی استان خراسان رضوی و ارائه نقشه ارتقای کارایی آن. راهبردهای کارآفرینی در کشاورزی، دوره 9، شماره 17، صص ۸۱-۷۳.
قلی­پور، م.، وحدت­زاد، م.، ع.، اولیا، م. ص.، و خادمی زارع، ح. (1394). شناسایی و اولویت­بندی چالش‌های شرکت‌های دانش‌بنیان با استفاده از روش شبکه عصبی مصنوعی (مطالعه موردی: شرکت‌های دانش‌بنیان یزد). رشد فناوری، دوره 12، شماره 45، صص 17-25.
محسن­زاده، م.، کریم­زاده، ح.، و آقایاری‌هیر، م. (1401). مقایسه وضعیت امنیت غذایی خانوارهای روستایی شهرستان­های هریس و بستان آباد؛ با استفاده ازروشFGIS. مجله جغرافیا و برنامه­ریزی محیطی، دوره 33، شماره 4، صص 62-1.
محمدنظامی، ع. ر.، لشگری، ز.، و ایزدی، ح. (1402). شناسایی و اولویت­بندی عوامل تأثیرگذار بر ورشکستگی شرکت­ها در ایران. فصلنامه دانش سرمایه گذاری، دوره 12، شماره 3، صص 66-47.
معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری. (1392). آیین‌نامه تشخیص صلاحیت شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان. سایت معاونت تهران.
منصوری، س.، وظیفه، ز.، و یوسفی‌طبس، ح. (1396). اولویت­بندی پیشران­های عوامل اثرگذار در راستای توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان در استان کرمان. فصلنامه توسعه کارآفرینی، دوره 10، شماره 2، صص 319-338.
 
Amini, E., Baniasadi, M., Vahidi, H., Nematollahi, H., Khatami, M., Amandadi, M., ... and Safarpour, H. (2020). Affecting factors of knowledge-based companies using fuzzy AHP model, case study Tehran University Enterprise Park. Journal of the Knowledge Economy, 11(2), 574-592.
Bashir, M. (2013). Knowledge Economy Index (KEI) 2012 rankings for islamic countries and assessment of KEI indicators for Pakistan. International Journal of Academic Research in Economics and Management Sciences, 2 (6), 28-43.
Camisón-Haba, S., Clemente- Almendros, J. A., and Gonzalez-Cruz, T. (2019). How technology-based firms become also highly innovative firms? The role of knowledge, technological and managerial capabilities, and entrepreneurs’ background. Journal of Innovation & Knowledge, 4(3), 162-170.
FAO. (2006). Food security. Policy Brief. Rome.
FAO. (2011). The State of the world’s land and water resources for food and agriculture (SOLAW)–managing systems at risk. Rome. Available at: <https://www.fao.Org/3/i1688e/i1688e00>.
FAO. (2019). Safeguarding against economic slowdowns and downturns. Rome (The state of food security and nutrition in the world(.
FAO. (2021). The state of food and agriculture 2021. Rome.
Galati, F., Bigliardi, B., Petroni, A., and Marolla, G. (2017). Which factors are perceived as obstacles for the growth of Italian academic spin-offs? Technology Analysis and Strategic Management, 29(1), 84-104.
Hajimirrahimi, S. D., and Valadan, M. (2020). Factors influencing the establishment and development of a commercialization system of research findings and determining the knowledge of those involved in the agricultural sector of Iran. International Journal of Agricultural Management and Development, 10(2), 113-133.
Hemathilake, D. M. K. S., and Gunathilake, D. M. C. C. (2022). Agricultural productivity and food supply to meet increased demands. In: Future foods. (pp: 539-553), Academic Press.
Johnston, A. (2019). The roles of universities in knowledge-based urban development: A critical review. International Journal of Knowledge-Based Development, 10(3), 213-231.
Lincoln, Y. S., and Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage Publications.
Munuhwa, S., Chikwere, D., and Dzingai, M. E. (2022). Managing food insecurity through knowledge-based supply Chains: Case of the food industry in Zimbabwe. Reseach Square, 1-22.
Nahavandi, N., Eslami, N. H., Abbasian, M., and Pourdarab, S. (2012). Design of an intelligent system for evaluation of science parks. International Journal of Industrial Engineering and Production Research, 23(2), 73-83.
Nicolaescu, S. S., Florea, A., Kifor, C. V., Fiore, U., Cocan, N., Receu, I., and Zanetti, P. (2020). Human capital evaluation in knowledge-based organizations based on big data analytics. Future Generation Computer Systems, 111, 654-667.
Paladino, S., and Janssen, B. (2016). Theories of farmer knowledge and food security. Culture, Agriculture, Food & Environment, 38(1), 3-66.
Perez-Ruiz, M., Carballido, J., and Aguera Vega, J. (2013). University spin-off creation by Spanish researchers in agricultural engineering. Journal of Technology Management and Innovation, 8(3), 152-159.
Rivera, W. M., Alex, G., Hanson, J., and Birner, R. (2006, May). Enabling agriculture: The evolution and promise of agricultural knowledge frameworks. In Proceedings of the Association for International Agricultural and Extension Education Annual Conference, Clearwater Beach, FL.
Silva, F. M. D., Oliveira, E. A. D. A. Q., and Moraes, M. B. D. (2016). Innovation development process in small and medium technology-based companies. Revista de Administração e Inovação, 13(3), 176-189.
SJR. (2022). Country Rankings in Agricultural and Biological Sciences. SCImago Journal & Country Rank. Retrieved July 10, 2025, from https://www.scimagojr.com/ countryrank. php?area=1100.
Sukarmijan, S. S., and Sapong, O. D. (2013). The importance of intellectual capital management in the knowledge-based economy. Journal of Management and Sustainability, 3(4), 238–244.
Varadarajan, R. (2020). Customer information resources advantage, marketing strategy and business performance: A market resources-based view. Industrial Marketing Management, 89, 89-97.
Zhao, X., Huo, B., Sun, L., and Zhao, X. (2013). The impact of supply chain risk on supply chain integration and company performance: A global investigation. Supply Chain Management: An International Journal, 18(2), 115–131.