واکاوی میزان انطباق راهبردهای مدیریت کشاورزی با تغییر اقلیم: مطالعه موردی استان فارس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران

چکیده

بخش کشاورزی نقش مهمی در تأمین امنیت غذایی و کاهش فقر دارد اما تغییر اقلیم، این بخش را با چالشی اساسی مواجه ساخته است. پیش‌بینی‌ها نیز نشانگر تشدید روند تغییر اقلیم در مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران است؛ بنابراین افزایش ظرفیت سازگاری و رویکرد به راهبردهای کاهنده تغییر اقلیم ضروری است. این پژوهش با هدف بررسی میزان انطباق راهبردهای مدیریت کشاورزی با تغییر اقلیم و شناخت موانع انطباق راهبردها با کشاورزی اقلیم-هوشمند انجام شده است. داده‌های مورد نیاز این پژوهش پیمایشی از طریق نمونه‌گیری طبقه‌ای تصادفی چند‌مرحله‌ای با تخصیص متناسب گردآوری شد. در این راستا، نسبت به انجام مصاحبه حضوری با کشاورزان استان فارس و تکمیل 251 پرسشنامه اقدام شد. روایی صوری پرسشنامه توسط چند تن از متخصصان موضوعی تأیید گردید و برای تعیین پایایی از مطالعه راهنما استفاده شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که میزان بهره‌گیری کشاورزان از راهبردهای افزاینده سازگاری و کاهنده تغییر اقلیم یکسان نبوده و راهبردهای مبتنی بر سازگاری به میزان بیشتری مورد استفاده قرار گرفته‌اند. همچنین میزان انطباق بهره‌برداران با کشاورزی اقلیم-هوشمند یکسان نمی‌باشد و بر اساس ظرفیت سازگاری و کاهش گازهای گلخانه‌ای، می‌توان کشاورزان را به سه گروه دارای انطباق کم، متوسط و زیاد با کشاورزی اقلیم-هوشمند تقسیم‌بندی نمود. بر اساس یافته‌ها، موانع فیزیکی-زیست‌محیطی، مالی، طبیعی و دانشی-اطلاعاتی، کشاورزان را از دستیابی به کشاورزی اقلیم-هوشمند بازداشته‌اند. بر مبنای یافته‌های پژوهش، توصیه‌هایی برای تحقق کشاورزی اقلیم-هوشمند ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Addressing Compatibility of the Farm Management Strategies with Climate Change: The Case of Fars Province

نویسنده [English]

  • Marzieh Keshavarz
Associate Professor, Department of Agriculture, Payame Noor University
چکیده [English]

Agriculture sector plays an important role in provision of food security and poverty alleviation. However, climate change has created substantial challenges for this sector. It is while climate change is projected to exacerbate in the arid and semi-arid regions of Iran. On the other hand, addressing various challenges of climate change requires enhancing the adaptive capacity and mitigation potential of agricultural systems and farm households. Therefore, this survey aimed to investigate the efforts of farmers regarding climate change mitigation and adaptation. The paper also identified the barriers to achieving climate smart agriculture. A multistage stratified random sampling method was used to collect the data set and a total of 251 Fars farmers were interviewed using a questionnaire. A panel of experts verified face validity and a pilot study was used to assess the reliability of the measuring instrument. The results indicated that there were significant differences in the choice of climate change mitigation and adaptation strategies and adaptation measures were adopted more by farmers. Also, the findings revealed different levels of contribution towards climate smart agriculture, specifically the low, moderate and high, which were principally distinguished by various degrees of mitigation and adaptive capacity. Moreover, climate smartness of different farmers was determined by a variety of physical-environmental, financial, natural and knowledge-information barriers. Some recommendations and policy implications are offered to acquire climate smart agriculture.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Climate change
  • Climate Smart Agriculture
  • Greenhouse gas emissions
  • Adaptation and Mitigation
  • Barriers to Integrating Adaptation and Mitigation Strategies

جمشیدی، ا.، اسدی، ع،. و کلانتری، خ. (1396). سازو کارهای سازگاری با تغییر اقلیم کشاورزان خرده‌پای استان همدان. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد 13، شماره 2، صص 130-109.

روان، و. (1389). نشانه‌های تغییر اقلیم بر نوسان‌ها دما و بارش در پهنه مرکزی استان فارس برای دوره زمانی 2040-2011 با بکارگیری برون‌آمدهای مدل ECHAM5. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز.

شرفی، ل. (1396). مدلسازی سامانه­ هشدار زود هنگام خشکسالی در شهرستان کرمانشاه: دستاوردهایی برای کشاورزی اقلیم هوشمند (CSA). رساله دکتری توسعه کشاورزی، دانشگاه رازی کرمانشاه.

عادلی، ب.، مرادی، ح.، کشاورز، م.، و امیرنژاد، ح. (1393). خشکسالی و بازتاب‌های اقتصادی آن در نواحی روستایی مورد: دهستان دودانگه در شهرستان بهبهان. فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 3، شماره 3، صص 148-131.

عزیزی خالخیلی، ط،. و زمانی، غ. (1392). ادراک کشاورزان نسبت به خطرپذیری (ریسک) کار کشاورزی در شرایط تغییرات اقلیمی: مورد مطالعه شهرستان مرودشت استان فارس. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد 2، شماره 9، صص 52-41.

کرمی، ف.، خالدی، ش.، شکیبا، ع.، براتی، غ.، و باباییان، ا. (1396). شبیه‌سازی عملکرد دانه ذرت بر اساس سناریوهای تغییر اقلیم در استان فارس. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره 47، صص 93-77.

کشاورز، م. (1395). واکاوی علل بنیادین فقر روستایی: کاربرد تحلیل مقایسه‌ای کیفی مجموعه فازی. فصلنامه اقتصاد کشاورزی و توسعه، سال 24، شماره 96، صص 107-77.

کشاورز، م.، کرمی، ع.، و زمانی، غ. (1389). آسیب‌پذیری خانوارهای کشاورز از خشکسالی: مطالعه موردی. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد 6، شماره 2، صص 32-15. 

کشاورز، م.، کرمی، ع.، و لهسایی‌زاده، ع. (1392). عوامل اثرگذار بر مهاجرت روستایی ناشی از خشکسالی: یک مطالعه موردی در استان فارس. فصلنامه روستا و توسعه، شماره 61، صص 127-113. 

مرکز آمار ایران (1394). نتایج تفصیلی سرشماری عمومی کشاورزی 1393. دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی مرکز آمار ایران.

ملکی، ط.، زرافشانی، ک.، و کشاورز، م. (1393). سنجش توان سازگاری خانوارهای کشاورز در برابر خشکسالی مورد: دهستان درود فرامان در شهرستان کرمانشاه. فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی. شماره 1، صص 138-123.

مؤمنی، س.، و زیبایی، م. (1392). اثرات بالقوه‌ی تغییر اقلیم بر کشاورزی استان فارس. نشریه اقتصاد و توسعه کشاورزی، جلد 27، شماره 3، صص 179-169.

واثقی، ا.، و اسماعیلی، ع. (1387). بررسی اثر اقتصادی تغییر اقلیم بر بخش کشاورزی ایران؛ روش ریکاردین (مطالعه‌ی موردی: گندم). مجله علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی. شماره 45، صص 695-685.

 

Bennett, E.M., Carpenter, S.R., Gordon, L.J., Ramankutty, N., Balvanera, P., Campbell, B.M., Cramer, W., Folley, J., Folke, C., Karlberg, L., Liu, J., Lotze-campen, H., Mueller, N.D., Peterson, G.D., Polasky, S., Rockstrom, J., Scholes, R.J., and Spierenburg, M. (2014). Resilient thinking for a more sustainable agriculture. Solutions, 5, 65-75. 

Desiere, S., Vellema, W., and D'Haese, M. (2015). A validity assessment of the progress out of poverty index (PPI)™. Evaluation and Program Planning, 49, 10-18.

FAO (2013). Climate-smart agriculture sourcebook. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO), Rome, Italy.

Feliciano, D., Hunter, C., Slee, B., and Smith, P. (2014). Climate change mitigation options in the rural land use sector: Stakeholders’ perspectives on barriers, enablers and the role of policy in north east Scotland. Environmental Science & Policy, 44, 26-38.

Hammond, J., Fraval, S., van Etten, J., Suchini, J.G., Mercado, L., Pagella, T., Frelat, R., Lannerstad, M., Douxchamps, S., Teufel, N., Valbuena, D., and van Wijk, M.T. (2017). The rural household multi-indicator survey (RHoMIS) for rapid characterisation of households to inform climate smart agriculture interventions: Description and applications in East Africa and Central America. Agricultural Systems, 151, 225-233. 

Harris, N.L., Brown, S., Hagen, S.C., Saatchi, S.S., Petrova, S., Salas, W., Hansen, M.C., Potapov, P.V., and Lotsch, A. (2012). Baseline map of carbon emissions from deforestation in tropical regions. Science, 336, 1573-1576.

Harvey, C.A., Chacon, M., Donatti, C.I., Garen, E., Hannah, L., Andrade, A., Bede, L., Brown, D., Calle, A., Chara´, J., Clement, C., Gray, E., Hoang, M.H., Minang, M., Rodr´ıguez, A., Seeberg-Elverfeldt, C., Semroc, B., Shames, S., Smukler, S., Somarriba, E., Torquebiau, E., van Etten, J., and Wollenberg, E. (2014). Climate-smart landscapes: Opportunities and challenges for integrating adaptation and mitigation in tropical agriculture. Conservation Letters, 7(2), 77-90.

Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) (2007). Climate change- synthesis report. Fourth assessment report of the intergovernmental panel on climate change. Rome, Italy.

Karimi, V., Karami, E., and Keshavarz, M. (2018). Climate change and agriculture: Impacts and adaptive responses in Iran. Journal of Integrative Agriculture, 17(1), 1-15.

Keshavarz, M. (2016). Agricultural water vulnerability in rural Iran. Water Policy, 18(3), 586-598.

Keshavarz, M. (2018). Addressing barriers of rural development under drought. Journal of Research and Rural Planning, 7(2), 97-118.

Keshavarz, M., and Karami, E. (2014). Farmers’ decision making process under drought. Journal of Arid Environments, 108, 43-56.

Keshavarz, M., and Karami, E. (2016). Farmers’ pro-environmental behavior under drought: An application of protection motivation theory. Journal of Arid Environments, 127, 128-136.

Keshavarz, M., Karami, E., and Kamgare- Haghighi, A. (2010). A typology of farmers’ drought management. American-Eurasian Journal of Agricultural & Environmental Sciences, 7(4), 415-426.

Keshavarz, M., Karami, E., and Vanclay, F. (2013). Social experience of drought in rural Iran. Land Use Policy, 30(1), 120-129.

Keshavarz, M., Karami, E., and Zibaie, M. (2014). Adaptation of Iranian farmers to climate variability and change. Regional Environmental Change, 14(3), 1163-1174.

Keshavarz, M., Malek Saeidi, H., and Karami, E. (2017). Livelihood vulnerability to drought: A case of rural Iran. International Journal of Disaster Risk Reduction, 21, 223-230.

Lauria, E.J.M., and Duchessi, P.J. (2007). A methodology for developing Bayesian networks: An application to information technology (IT) implementation. European Journal of Operational Research, 179(1), 234-252.

Lipper, L., Thornton, P., Campbell, B.M., Baedeker, T., Braimoh, A., Bwalya, M., Caron, P., Cattaneo, A., Garrity, D., Henry, K., Hottle, R., Jackson, L., Jarvis, A., Kossam, F., Mann, W., McCarthy, N., Meybeck, A., Neufeldt, H., Remington, T., Thi Sen, P., Sessa, R., Shula, R., Tibu, A., and Torquebiau, E.F. (2014). Climate-smart agriculture for food security. Nature Climate Change, 4(12), 1068-1072.

Nazari, B., Liaghat, A., Akbari, M.R., and Keshavarz, M. (2018). Irrigation water management in Iran: Strategic planning for improving water use efficiency. Agricultural Water Management, 208, 7-18.

Redsma, P., Lansink, A.O., and Ewert, F., (2009). Economic impacts of climatic variability and subsidies on European agriculture and observed adaptation strategies. Mitigation and Adaptation Strategies for Global Change, 14, 35-59.

Reilly, J., (1999). What does climate change mean for agriculture in developing countries? A comment on Mendelsohn and Dinar. World Bank Research Observer, 14(2), 295-305.

Sayer, J., Sunderland, T., Ghazoul, J., Pfund, J.L., Sheil, D., Meijaard, E., Venter, M., Boedhihartono, A.K., Day, M., Garcia, C., van Oosten, C., and Buck, L.E. (2013). Ten principles for a landscape approach to reconciling agriculture, conservation and other competing land uses. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 110, 8349-8356.

Scheaffer, R.L., Mendenhall, W., Ott, R.L., and Gerow, K.G. (2012). Elementary survey sampling. 7th edition, USA, Boston, MA, USA: Cengage Learning.

Smith, P., and Olesen, J.E. (2010). Synergies between the mitigation of, and adaptation to, climate change in agriculture. Journal of Agricultural Science, 148, 543-552.

Steenwerth, K.L., Hodson, A.K., Bloom, A.J., Carter, M.R., Cattaneo, A., Chartres, C.J., Hatfield, J.L., Henry, K., Hopmans, J.W., Horwath, W.R., Jenkins, B.M., Kebreab, E., Leemans, R., Lipper, L., Lubell, M.N., Msangi, S., Prabhu, R., Reynolds, M.R., Solis, S.S., Sischo, W.M., Springborn, M., Tittonell, P., Wheeler, S.M., Vermeulen, S.J., Wollenberg, E.K., Jarvis, L.S., and Jackson, L.E. (2014). Climate-smart agriculture global research agenda: Scientific basis for action. Agriculture and Food Security, 3, 11.

Tubiello, F.N., Salvatore, M., Rossi, S., Ferrara, A., Fitton, N., and Smith, P. (2013). The FAOSTAT database of greenhouse gas emissions from agriculture. Environmental Research Letters, 8, 015009.

Wollenberg, E., Higman, S., Seeberg-Elverfeldt, H., Neely, C., Tapio-Bistrom, M-L., and Neufeldt, H. (2012). Helping smallholder farmers mitigate climate change. CCAFS Policy Brief 5. Copenhagen, Denmark.

Wu, W.W. (2010). Linking Bayesian networks and PLS path modeling for causal analysis. Expert Systems with Applications, 37, 134-139.