تعیین‌کننده‌های تغییر الگوی کشت برنج در شهرستان شوشتر با استفاده از مدل‏ های تئوری رفتار بین فردی و مدل اعتقادات سلامت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش کشاورزی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان

2 دانشیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان

چکیده

امروزه کمبود آب بزرگ‌ترین معضل جهان است و بحران ناشی از کمبود آب شیرین تهدیدی جدی برای توسعه پایدار به شمار می آید. با توجه به اینکه کشاورزی عمده‌ترین مصرف‌کننده‌ی آب بوده و برنج یکی از آب‌برترین محصولات کشاورزی است؛ لذا تغییر الگوی کشت برنج در ایران به‌شدت توسط سیاست­ گذاران ایرانی تشویق می­شود، اما پذیرش این طرح در میان کشاورزان بسیار محدود است. به این ترتیب، شناخت عواملی که می ­توانند کشاورزان را به سمت تغییر الگوی کشت پیش ببرند مهم است. در این مطالعه، به‌منظور بررسی عوامل مؤثر بر نیت تغییر الگوی کشت برنج در شهرستان شوشتر واقع در استان خوزستان، از دو مدل رفتاربین فردی و مدل اعتقادات سلامت استفاده گردید. جامعه‌ی آماری پژوهش را کشاورزان برنج‌کار شهرستان شوشتر (N=1870) تشکیل داده و با استفاده از جدول کرجسی و مورگان، نمونه‌ای به حجم 250 نفر تعیین و از روش نمونه­ گیری چندمرحله‌ای خوشه‌ای تصادفی، زارعین نمونه انتخاب شدند. نتایج حاصل از مدل بین فردی نشان داد که متغیر هنجار اخلاقی و احساسات، تأثیر مستقیم مثبت و معنی­داری بر نیت کشاورزان جهت تغییر الگوی کشت دارد. نتایج مدل اعتقادات سلامت نیز نشان داد که منافع درک شده، تأثیر مستقیم مثبت و معنی­داری بر نیت دارد. لذا هر دو مدل، پتانسیل پیش‌بینی‌کنندگی نیت برنج­کاران نسبت به تغییر الگوی کشت برنج را دارند؛ اما با توجه به اینکه تئوری بین فردی قادر است 50 درصد از تغییرات متغیر نیت را پیش­بینی نماید و مدل اعتقادات سلامت قادر است 27 درصد از این تغییرات را تبیین نماید لذا، قدرت پیش‌بینی تئوری بین فردی قوی‌تر از مدل اعتقادات سلامت می ­باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Determinants of Change the Pattern of Rice Cultivation in Shushtar County Using Theory of Interpersonal Behavior Models and Health Belief Model

نویسندگان [English]

  • Montaha Boazar 1
  • Masoud Yazdanpanah 2
  • Abbas Abdeshahi 2
1 M.Sc. Student, Department of Agricultural Extension and Education, Agricultural Sciences and Natural Resources University of Khuzestan
2 Associate Professors, Department of Agricultural Extension and Education, Agricultural Sciences and Natural Resources University of Khuzestan
چکیده [English]

Today, the crisis of freshwater scarcity is a serious threat to the environment, health and human welfare. Agriculture as the main consumer of water and rice is one of the most water-using agricultural products. Therefore, it is necessary to change the crop pattern of rice to crops with less water requirement. In this study, two models of interpersonal behavior and health belief model were used to investigate rice producers` views and attitudes of Shushtar region in relation to changing the pattern of rice cultivation to a crop with less water requirement. The statistical population was Shushtar rice farmers, and a sample of 250 individuals was determined using Krejcie and Morgan table. Random multistage cluster sampling was used to select the sample farmers. The results of interpersonal behavior indicated that the moral norm had a positive and significant effect on the farmers' attitudes to change the pattern of cultivation. Also, the emotion had a positive and significant effect on their intention. The results of the health belief model also showed that the perceived benefit had a positive and significant effect on the intention. Therefore, both models have high potential to predict the attitudes and intentions of rice producers to change the cultivation pattern. Interpersonal behavior theory can predict 50 percent of the intent variable, and the health belief model is only able to explain 27percent of those changes. Therefore, the prediction power of interpersonal behavior model is stronger than the health belief model.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rice Cultivation
  • Interpersonal Behavior Theory
  • Health Belief Model
  • Intention of Changing in Cultivation Pattern

ابدام، ع.، و شریف زاده، م. (1396). چالش‏های مدیریت آب زراعی گندم کاران شهرستان خرم بید. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، دوره 13، شماره 2، صص 218-205.

اسکندری آبرزگه، م.، رضایی‏مقدم، ک.، و حیاتی، د. (1391). رعایت الگوی کشت راهکاری برای بهینه­سازی و مدیریت منابع آب: مورد مطالعه شبکه آبیاری و زهکشی درودزن. مجموعه مقالات چهارمین کنگره علوم ترویج و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایران، کرج، 1 شهریور، صص 14-1.

امینی، ع.، نوری، س.ه.، و اصلانی سنگده، ب. (1394). ارزیابی و سنجش پایدار زراعت برنج با استفاده از روش های تصمیم‏گیری چند معیاره (مورد مطالعه: شهرستان رضوانشهر). مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، دوره 11، شماره 1، صص 126-101.

پاسبان، ف. (1393).  انتشار گاز متان با تولید برنج. روزنامه شرق، شماره 2213، صص 5.  

حیدری ساربان، و. (1390). بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی موثر بر دانش کشاورزان گندم کار پیرامون مدیریت آب زراعی: مورد مطالعه شهرستان مشگین شهر. مجله پژوهش‏های ترویج و آموزش کشاورزی، دوره 4، شماره 4، صص 111-96.

رحیمیان، م. (1395). عوامل اثرگذار بر مدیریت پایدار منابع آب در بین گندمکاران آبی شهرستان کوهدشت. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، دوره 12، شماره 2، صص 247-233.

رحیمی فیض‏آباد، ف.، یزدان‏پناه، م.، فروزانی، م.، و محمد زاده، س. (1395). تعیین عوامل مؤثر بر رفتار حفاظت از آب کشاورزان در شهرستان زلزله : کاربرد مدل فعال­سازی هنحار. مجلهتحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 47، شماره 2، صص 390- 379.

علیزاده، ا.، مجیدی، ن.، قربانی، م.، و محمدیان، ف. (1391). بهینه‏سازی الگوی کشت با هدف تعادل بخشی منابع آب زبر زمینی: مورد مطالعه دشت مشهد چناران. نشریه آبیاری و زهکشی ایران، دوره 6، شماره یک، صص 68- 55.

کرمی، ف.، و ربانی، ف. (1392). بررسی تطبیق تأثیر کشت برنج بر تولید گاز گلخانه‏ای متان. نخستین کنفرانس ملی آب و هواشناسی، کرمان، 31 اردیبهشت و 1 خرداد، صص 13-1.

نصابیان، ش.، محمدی، ح.، و کیخا، ع. (1393). تأثیر اصلاح الگوی کشت بر کاهش کود و آب فعالیت‏های کشاورزی: مورد مطالعه استان فارس. نشریه علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره 16، شماره 2، صص 91- 75.

نوری، ه.، جمشیدی، ع.، جمشیدی، م.، هدایتی، ز.، و فتحی، ع. (1392). تحلیل عوامل فرهنگی و اجتماعی مؤثر بر نگرش کشاورزان درباره مدیریت آب زراعی: مورد مطالعه شهرستان شیروان و چرداول. نشریه تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 44، شماره4، صص 655- 645.

یادگاری، س. (1394). کشت محصولات "آب­بر" در استان­های کم آب ممنوع می­شود. روزنامه ایران، سال 21، شماره 5902، ص 5.

یزدان­پناه، م.، و هاشمی­نژاد، آ. (1394). مقایسه قدرت پیش­بینی کنندگی تئوری رفتار برنامه­ریزی شده و مدل اعتقادات سلامت جهت سنجش تمایل دانشجویان نسبت به استفاده از محصولات ارگانیک. مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 2- 46، شماره 4، صص825-811.

یزدان­پناه، م.، توکلی، ک.، و مرزبان، ا. (1394). بررسی عوامل موثر بر نیت کشاورزان در رابطه با کاربرد ایمن سموم شیمیایی: کاربرد مدل اعتقادات سلامت. مجله علمی پژوهشی ترویج و آموزش  کشاورزی، دوره 11، شماره2، صص 29- 21.

خبرگزاری مهر. (1396). ممنوعیت کشت برنج در استان خوزستان از سال زراعی آینده.  قابل دسترس در آدرس اینترنتی:     <http// mehrnews.com/news/4239967>

 

Adams, D.C., Allen, D., Borisova, T., Boellstorff, D.E., Smolen, M.D., and Mahler, R.L. (2013). The influence of water attitudes, perceptions, and learning preferences on water-conserving actions. Natural Sciences Education, 42(1), 114-122.

Ajzen, I. (2002). Perceived behavioral control, self‐efficacy, locus of control, and the theory of planned behavior. Journal of Applied Social Psychology, 32(4), 665-683.

Appelgren, B., and Klohn, W. (1999). Management of water scarcity: A focus on social capacities and options. Physics and Chemistry of the Earth, Part B: Hydrology, Oceans and Atmosphere, 24(4), 361-373.

Armitage, C. J., and Conner, M. (2001). Efficacy of the theory of planned behavior: A meta-analytic review. British Journal of Social Psychology, 40, 471-499.

Bakhtiyari, Z., Yazdanpanah, M., Forouzani, M., and Kazemi, N. (2017). Intention of agricultural professionals toward biofuels in Iran: Implications for energy security, society, and policy. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 69, 341-349.

Bamberg, S. (2013). Changing environmentally harmful behaviors: A stage model of self-regulated behavioral change. Journal of Environmental Psychology, 34, 151-159.

Bamberg, S., and Schmidt, P. (2003). Incentives, morality, or habit? Predicting students’ car use for university routes with the models of Ajzen, Schwartz, and Triandis. Environment and behavior, 35(2), 264-285.

Bayard, B., and Jolly, C. (2007). Environmental behavior structure and socio-economic conditions of hillside farmers: a multiple-group structural equation modeling approach. Ecological Economics, 62(3), 433-440.

Beal, C.D., Stewart, R.A., and Fielding, K. (2013). A novel mixed method smart metering approach to reconciling differences between perceived and actual residential end use water consumption. Journal of Cleaner Production, 60, 116-128.

Brooks, D.B. (2006). An operational definition of water demand management. International Journal of Water Resources Development, 22(4), 521-528.

Cary, J.W. (2008). Influencing attitudes and changing consumers' household water consumption behaviour. Water Science and Technology: Water Supply, 8(3), 325-330.

Castelletti, A., and Soncini-Sessa, R. (2006). A procedural approach to strengthening integration and participation in water resource planning. Environmental Modelling & Software, 21(10), 1455-1470.

Chatterton, T. and Department of Energy and Climate Change (2011) An introduction to thinking about 'energy behaviour': A multi-model approach. Other department of energy and climate change, department of energy and climate change website. Available at: <http://eprints.uwe.ac.uk/17873>.

 Cialdini, R.B., Kallgren, C.A., and Reno, R.R. (1991). A focus theory of normative conduct: A theoretical refinement and reevaluation of the role of norms in human behavior. Advances in experimental social psychology, 24, 201-234.

Collier, A., Cotterill, A., Everett, T., Muckle, R., Pike, T., and Vanstone, A. (2010). Understanding and influencing behaviours: A review of social research, economics and policy making in Defra. Department for Environment, Food & Rural Affairs (DEFRA), London.

Darnton, A. (2008). GSR Behaviour Change Knowledge Review. Reference report: An overview of behaviour change models and their uses. London: HMT Publishing Unit.

De Snoo, G.R., Herzon, I., Staats, H., Burton, R.J., Schindler, S., van Dijk, J., and Schwarz, G. (2013). Toward effective nature conservation on farmland: making farmers matter. Conservation Letters, 6(1), 66-72.

Gagnon, M.P., Godin, G., Gagné, C., Fortin, J.P., Lamothe, L., Reinharz, D., and Cloutier, A. (2003). An adaptation of the theory of interpersonal behaviour to the study of telemedicine adoption by physicians. International Journal of Medical Informatics, 71(2), 103-115.

Hanson, J.A., and Benedict, J.A. (2002). Use of the health belief model to examine older adults' food-handling behaviors. Journal of Nutrition Education and Behavior, 34, 25-30.

Hassell, T., and Cary, J. (2007). Promoting behavioural change in household water consumption: literature review. Victoria, Smart Water. 1-27.

Hu, L., and Bentler, P.M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling, 6(1), 1-55.

Hurlimann, A., Dolnicar, S., and Meyer, P. (2009). Understanding behaviour to inform water supply management in developed nations–A review of literature, conceptual model and research agenda. Journal of Environmental Management, 91(1), 47-56.

Jackson, T. (2005). Motivating sustainable consumption. A review of evidence on consumer behaviour and behavioural changea report to the sustainable development research network. Centre for Environmental Strategy: University of Surrey.

Jackson, T. (2005). Motivating sustainable consumption. Sustainable Development Research Network, 29(30), 1-170.

Janz, N.K., and Becker, M.H. (1984). The health belief model: A decade later. Health Education & Behavior, 11(1), 1-47.

Janz, N.K., Champion, V.L., and Strecher, V.J. (2002). The health belief model. In K. Glanz, B.K. Rimer, and F.M. Lewis (Eds.), Health Behavior and Health Education: Theory, Research, and Practice 3rd Edition, PP.45-66. San Francisco: Jossey-Bass.

Jorgensen, B., Graymore, M., and O'Toole, K. (2009). Household water use behavior: An integrated model. Journal of environmental management, 91(1), 227-236.

McDonald, F.V. (2014). Developing an integrated conceptual framework of pro-environmental behavior in the workplace through synthesis of the current literature. Administrative Sciences, 4(3), 276-303.

Moody, G.D., and Siponen, M. (2013). Using the theory of interpersonal behavior to explain non-work-related personal use of the Internet at work. Information & Management, 50(6), 322-335.

Ng, B.Y., Kankanhalli, A., and Xu, Y.C. (2009). Studying users' computer security behavior: A health belief perspective. Decision Support Systems, 46(4), 815-825.

Onwezen, M.C., Antonides, G., and Bartels, J. (2013). The norm activation model: An exploration of the functions of anticipated pride and guilt in pro-environmental behaviour. Journal of Economic Psychology, 39, 141-153.

Orji, R., Vassileva, J., and Mandryk, R. (2012). Towards an effective health interventions design: An extension of the health belief model. Online Journal of Public Health Informatics, 4(3), 1-33.

Pahl-Wostl, C. (2007). Transitions towards adaptive management of water facing climate and global change. Water resources management, 21(1), 49-62.

Robinson, J. (2010). Triandis' theory of interpersonal behaviour in understanding software piracy behaviour in the South African context. Ph.D. dissertation. University of the Witwatersrand, Johannesburg. South Africa.

Rosenstock, I.M. (1974). The health belief model and preventive health behavior. Health Education & Behavior, 2(4), 354-386.

Roudi-Fahimi, F., Creel, L., and De Souza, R.M. (2002). Finding the balance: Population and water scarcity in the Middle East and North Africa. Population Reference Bureau Policy Brief, 1-8, 1-8.

Russell, S., and Fielding, K. (2010). Water demand management research: A psychological perspective. Water resources research, 46(5), 1-12.

Salonen, A. O., and Helne, T.T. (2012). Vegetarian diets: A way towards a sustainable society. Journal of Sustainable Development, 5(6), 10-24.

Siebert, R., Berger, G., Lorenz, J., and Pfeffer, H. (2010). Assessing German farmers’ attitudes regarding nature conservation set-aside in regions dominated by arable farming. Journal for Nature Conservation, 18(4), 327-337.

Steg, L., and Vlek, C. (2009). Encouraging pro-environmental behaviour: An integrative review and research agenda. Journal of environmental psychology, 29(3), 309-317.

Straub, C.L., and Leahy, J.E. (2014). Application of a modified health belief model to the pro‐environmental behavior of private well water testing. JAWRA Journal of the American Water Resources Association, 50(6), 1515-1526.

Strecher, V.J., and Rosenstock, I.M. (1997). The health belief model. Cambridge handbook of psychology, health and medicine, 113-117.

Tal, I., Hill, D., Figueredo, A.J., Frías, M., and Corral, V. (2006). An evolutionary approach to explaining water conservation behavior. Medio Ambiente y Comportamiento Humano, 7(1), 7-27.

Vassallo, M., Saba, A., Arvola, A., Dean, M., Messina, F., Winkelmann, M., and Shepherd, R. (2009). Willingness to use functional breads. Applying the health belief model across four european countries. Appetite, 52(2), 452-460.

Vlek, C., and Steg, L. (2007). Human behavior and environmental sustainability: Problems, driving forces, and research topics. Journal of Social Issues, 63(1), 1-19.

Wang, H., Liu, C., and Zhang, L. (2002). Water-saving agriculture in China: an overview. Advances in Agronomy, 75, 135-171.

Wassmann, R., Jagadish, S.V.K., Heuer, S., Ismail, A., Redona, E., Serraj, R., and Sumfleth, K. (2009). Climate change affecting rice production: The physiological and agronomic basis for possible adaptation strategies. Advances in agronomy, 101, 59-122.

White, S., Turner, A., Fane, S., and Giurco, D. (2007). Urban water supply-demand planning: A worked example. In 4th IWA specialist conference on efficient use and management of urban water supply.  21-23 May, Korea.

Yazdanpanah, M., Feyzabad, F.R., Forouzani, M., Mohammadzadeh, S., and Burton, R.J. (2015a). Predicting farmers’ water conservation goals and behavior in Iran: A test of social cognitive theory. Land Use Policy, 47, 401-407.

Yazdanpanah, M., Forouzani, M., Abdeshahi, A., and Jafari, A. (2016). Investigating the effect of moral norm and self-identity on the intention toward water conservation among Iranian young adults. Water Policy, 18(1), 73-90.

Yazdanpanah, M., Forouzani, M., and Hojjati, M. (2015b). Willingness of Iranian young adults to eat organic foods: Application of the health belief model. Food Quality and Preference, 41, 75-83.

Yazdanpanah, M., Hayati, D., and Zamani, G.H. (2012). Investigating agricultural professionals’ intentions and behaviours towards water conservation: Using a modified theory of planned behaviour. Environmental Sciences, 9(1), 1-22.

Yazdanpanah, M., Komendantova, N., Shirazi, Z. N., and Linnerooth-Bayer, J. (2015c). Green or in between? Examining youth perceptions of renewable energy in Iran. Energy Research & Social Science, 8, 78-85.

Zhou, S., Herzfeld, T., Glauben, T., Zhang, Y., and Hu, B. (2008). Factors affecting Chinese farmers' decisions to adopt a water‐saving technology. Canadian Journal of Agricultural Economics/Revue Canadienne D'agroeconomie, 56(1), 51-61.