تحلیل رفتار ایمنی - بهداشتی کشاورزان دشت مغان در بکارگیری سموم شیمیایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش ‏آموخته کارشناسی ارشد گروه آب و مدیریت کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه محقق اردبیلی

2 دانشیار ترویج و آموزش کشاروزی دانشکده فناوری کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی.

3 استادیار گروه آب و مدیریت کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

امروزه،استفاده از سموم شیمیایی در جهان به‌عنوان مؤثرترین، سریع‌ترین و ارزان‌ترین روش کنترل آفات محسوب می‌گردد. اگرچه سموم شیمیایی از اجزاء ضروری کشاورزی مدرن است، اما یکی از منابع مهم آلودگی محیط‌ زیست نیز محسوب شده و قرار گرفتن در معرض آن‏ها یکی از شایع ‏ترین و جدی‏ترین خطرات ایمنی-بهداشتی است که کشاورزان با آن مواجه می­ شوند. هدف این پژوهش، تحلیل رفتار ایمنی-بهداشتی میان کشاورزان دشت مغان در بکارگیری سموم شیمیایی بود. جامعه آماری این تحقیق شامل کشاورزان دارای کشت آبی مناطق بیله سوار، پارس‌آباد و گرمی در سال زراعی 1396 ـ 1395 بود (9996=N). حجم نمونه به روش نمونه‌گیری چندمرحله‌ای و با استفاده از جدول کرجسی و مورگان به تعداد 400 نفر تعیین شد. روایی محتوایی ابزار تحقیق با بهره ‏گیری از اعضای هیأت علمیو پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ مورد تأیید قرار گرفت. مطابق یافته ‏ها، 34 درصد از کشاورزان نگرش نسبتاً مثبتی در بکارگیری سموم شیمیایی داشتند. همچنین کشاورزان دارای رضایت شغلی بالا از کشاورزی، شغل دوم و دارای تحصیلات بالاتر، رفتار ایمنی- بهداشتی سالم­ تری نسبت به به‌کارگیری سموم شیمیایی داشتند. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده از مدل معادلات ساختاری، متغیرهای دانش در بکارگیری سموم شیمیایی (به‌عنوان مهم‏ترین متغیر)، نگرش و سابقه مسمومیت سموم شیمیایی، 88 درصد از تغییرات عوامل مؤثر بر رفتار ایمنی- بهداشتی کشاورزان در بکارگیری سموم شیمیایی را پیش‌بینی کرده‏اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of Moghan Plain Farmers’ Health-safety Behavior towards Using Chemical Pesticides

نویسندگان [English]

  • Abolmohammad Bondori 1
  • Asghar Bagheri 2
  • Mojtaba Sookhtanlou 3
1 Former M.Sc. Student, University of Mohaghegh Ardabili
2 Associate Professor of Agricultural Technology and Natural Resources, University of Mohaghegh Ardabili
3 Assistant Professor, University of Mohaghegh Ardabil
چکیده [English]

Today, the use of chemical pesticides in the world is considered to be the most effective, fastest and cheapest pest control method. Although, chemical pesticides are essential components of modern agriculture, it is also considered one of the most important sources of environmental pollution and its exposure is one of the most common and serious health-safety hazards faced by farmers. The purpose of this study was to analyze the health-safety behavior on the use of chemical pesticides among farmers of Moghan plain. The statistical population of this study was farmers of water crops in Bilesavar, Parsabad, Germi counties in the years of 2017-2018 (N = 9996). The sample size was determined by multi-stage sampling method and using Kerjesi and Morgan table (1970), (n= 400). The content validity of the research tool was confirmed by panel of faculty members and its reliability was confirmed using Cronbach's alpha. According to the findings, the attitude of the majority of farmers (34%) was relatively positive on the use of chemical pesticides. Also, farmers with a job satisfaction from agriculture, lacking a second job and higher education, had higher health- safety behaviors than using chemical pesticides. Based on the results of the structural equation model, variables of knowledge (the most important variable), attitude and experience of poisoning by chemical pesticides have predicted 88 percent of the changes affecting the health effects of farmers on the use of pesticides.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Health-safety Behavior
  • Moghan Plain
  • Chemical Pesticides
  • Structural Equation Model

رجبی آ.، شعبانعلی فمی ح.، و پور آتشی م. (1392). بررسی مؤلفه‌های در پذیرش محصولات کشاورزی ارگانیک از دیدگاه مصرف‌کنندگان (مطالعه موردی شمر کرج). علوم و صنایع غذایی، دوره 10، شماره 38، صص 33 - 43.

رضوانی نیا، ز. (1392). بررسی دانش، نگرش، تمایل و رفتار کشاورزان نسبت به مصرف سموم شیمیایی و کودهای شیمیایی ذرت کاران شهرستان بهبهان. پایان‌نامه درجه کارشناسی ارشد ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه رامین خوزستان.

شمس، ع.، ودادی، ا.، و احمدی، ز. (1394). سنجش نگرش کشاورزان شهرستان اسدآباد نسبت به کشاورزی پایدار و ارتباط آن با میزان مصرف نهاده­های شیمیایی توسط آن‌ها. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ، جلد 11، شماره 1، صص 210-197.

عبدالله زاده، غ.، شریف‌زاده، م.، و قدمی امری، ز. (1395)، ارزیابی آگاهی برنج‌کاران شهرستان ساری از پیامدهای مصرف سموم شیمیایی و خطرات آن برای سلامت در سال زراعی 1394. مجله سلامت و محیط‌زیست، دوره نهم، شماره چهارم، صص 558 - 545.

عقیلی نژاد، م.، فرشاد، علی‌اصغر، ف.، نقوی، م.، و حقانی، ح. (1385). بررسی رابطه میان مصرف سموم آفت‌کش و اثرات آن بر سلامت کشاورزان در استان‌های مختلف کشور. مجله سلامت کار ایران، دوره 3، شماره 2-1; صص 85-81.

فعلی، س.، پزشکی راد ، غ.، صدیقی، ح.، شهبازی ا.، و قریشی ابهری، ج. (1391). تغییرات ساختاری بخش کشاورزی ایران تا افق 1404 هجری شمسی: آرای صاحب‌نظران. فصلنامه روستا و توسعه، دوره 15، شماره 3، صص 39-21.

قاسمی، ص.، و کرمی، ع. (1388). نگرش‌ها و رفتارهای گلخانه داران استان فارس نسبت به کاربرد سموم شیمیایی در گلخانه‌ها. مجله اقتصاد و توسعه کشاورزی (علوم و صنایع کشاورزی)، جلد 23، شماره 1، صص 40 ـ 28.

قلاوندی، س. (1394). بررسی دانش، نگرش و رفتار ایمنی کشاورزان صیفی‌کار شهرستان اندیمشک در استفاده از سموم شیمیایی. پایان‌نامه درجه کارشناسی ارشد ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه آزاد واحد شوشتر.

گل زردی، ف.، سرورامینی، ش.، وزان، س.، و سرورامینی، م. (1390). بررسی نگرش و رفتار کشاورزان بخش مرکزی کرج نسبت به کاربرد علف­کش­های شیمیایی. فصلنامه بوم‌شناختی علف­های هرز، جلد 2، شماره 1، صص 83-71.

مجردی، غ.، سیده شیرین. گ.، و عطایی، ح. (1393). تحلیل سازه­های پیش برنده و بازدارنده پذیرش کشاورزی ارگانیک از دیدگاه کارشناسان جهاد کشاورزی زنجان. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد ۱۰، شماره 2، صص 15-1.

محبوبی، م.، و احمدی گرجی، ح. (1396). نگرش محیط زیستی و استفاده از سموم شیمیایی در بین برنج‌کاران (مطالعه موردی: دهستان اسفیورد شورآب شهرستان ساری). فصلنامه انسان و محیط‌زیست، شماره 41، صص 105 ـ 94.

منتی زاده، م.، و زمانی، غ. (1391). تدوین مدل رفتار زیست‌محیطی زارعان شهرستان شیراز. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد 8، شماره 2، صص 74-63.

موسوی، م.، خسروی پور، ب.، و سرخی، ع. (1393). شناسایی عوامل مؤثر بر نگرش سبزی‌کاران شهرستان باوی استان خوزستان نسبت به کشاورزی ارگانیک. فصلنامه راهبردهای توسعه روستایی، جلد 8، شماره 9، صص 118-105.

نظریان، م.، آجیلی، ع.، و رضایی مقدم، ک. (1388). بررسی دانش، نگرش و رفتار ایمنی کشاورزان سبز یکار شوش در استفاده از سموم آفت‌کش. سومین کنگره علوم ترویج و آموزش کشاورزی، مشهد، 11- 12 اسفند، صص 14-1.

هوشمندان مقدم فرد.، ز.، و شمس، ع. (1395). عوامل مؤثر بر رفتار مصرف سموم شیمیایی توسط گلخانه داران استان زنجان. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، جلد 12، شماره 1، صص 131-119.

 

Abang, A.F., Kouamé, C.M., Abang, M., Hanna, R., and Fotso, A.K. (2014). Assessing vegetable farmer knowledge of diseases and insect pests of vegetable and management practices under tropical conditions. International Journal of Vegetable Science, 20 (3), 240-253.

Al-Zadjali, S., Morse, S., Chenoweth, J., and Deadman, M. (2013). Disposal of pesticide waste from agricultural production in the Al-Batinah region of Northern Oman. Science of the Total Environment, 463, 237-242.

Al-zain, B.F. and Mosalami, J. (2014). Pesticides usage, perceptions, practices and health effects among farmers in North Gaza, Palestine. Indian J Appl Res, 4 (6),17-22.

Amera, T. and Abate, A. (2008). An assessment of pesticide use, practice and hazards in the Ethiopian Rift Valley. Institute for Sustainable Development, Ethiopia.

Atreya, K. (2007). Pesticide use knowledge and practices: A gender differences in Nepal. Environmental Research, 104 (2), 305-311.

Baldi, I., Lebailly, P., Rondeau, V., Bouchart, V., Blanc-Lapierre, A., Bouvier, G., Canal-Raffin, M., and Garrigou, A. (2012). Levels and determinants of pesticide exposure in operators involved in treatment of vineyards: results of the PESTEXPO Study. Journal of Exposure Science and Environmental Epidemiology, 22 (6), 593-594.

Bondori, A., Bagheri, A., Sookhtanlou, M., Allahyari, M.S., and Damalas. C.A. (2018). Pesticide use in cereal production in Moghan Plain, Iran: Risk knowledge and farmers 'attitudes. Crop Protection, 110, 117-124.

Chen, R., Huang, J., and Qiao, F. (2013). Farmers' knowledge on pest management and pesticide use in Bt cotton production in china. China Economic Review, 27,15-24.

Costa, C., Silva, S., Coelho, P., Roma-Torres, J., Teixeira, J. P., and Mayan, O. (2007). Micronucleus analysis in a portuguese population exposed to pesticides: Preliminary survey. International Journal of Hygiene and Environmental Health, 210 (3), 415- 418.

Damalas, C.A. and Abdollahzadeh, G. (2016). Farmers' use of personal protective equipment during handling of plant protection products: Determinants of implementation. Science of the Total Environment, 571,730-736.

Damalas, C.A., Georgiou, E.B., and Theodorou, M.G. (2006). Pesticide use and safety practices among Greek tobacco farmers: A survey. International Journal of Environmental Health Research, 16(5), 339-348.

Damalas, C.A., Telidis, G.K., and Thanos, S.D. (2008). Assessing farmers' practices on disposal of pesticide waste after use. Science of the Total Environment, 390 (2), 341-345.

Dey, K.R., Choudhury, P., and Dutta, B.K. (2013). Impact of pesticide use on the health of farmers: A study in Barak valley, Assam (India). Journal of Environmental Chemistry and Ecotoxicology, 5(10), 269-277.

Fan, L., Niu, H., Yang, X., Qin, W., Bento, C.P., Ritsema, C.J., and Geissen, V. (2015). Factors affecting farmers' behaviour in pesticide use: Insights from a field study in northern China. Science of the Total Environment, 537, 360-368.

Fianko, J.R., Donkor, A., Lowor, S.T., and Yeboah, P.O. (2011). Agrochemicals and the Ghanaian environment, a review. Journal of Environmental Protection, 2 (03), 221-222.

Gaber, S., and Abdel-Latif, S.H. (2012). Effect of education and health locus of control on safe use of pesticides: A cross sectional random study. Journal of Occupational Medicine and Toxicology, 7(1), 1-12.

García-García, C.R., Parrón, T., Requena, M., Alarcón, R., Tsatsakis, A.M. and Hernández, A.F. (2016). Occupational pesticide exposure and adverse health effects at the clinical, hematological and biochemical level. Life sciences, 145, 274-283.

Gün, S., and Kan, M. (2009). Pesticide use in Turkish greenhouses: Health and environmental consciousness. Polish Journal of Environmental Studies, 18(4), 1-10.

Hashemi, S.M., Rostami, R., Hashemi, M.K. and Damalas, C.A. (2012). Pesticide use and risk perceptions among farmers in southwest Iran. Human and Ecological Risk Assessment: An International Journal, 18 (2), 456-470.

Houbraken, M., Bauweraerts, I., Fevery, D., Van Labeke, M.C., and Spanoghe, P. (2016). Pesticide knowledge and practice among horticultural workers in the Lâm Đồng region, Vietnam: A case study of chrysanthemum and strawberries. Science of the Total Environment, 550, 1001-1009.

Ibitayo, O.O. (2006). Egyptian farmers' attitudes and behaviors regarding agricultural pesticides: Implications for pesticide risk communication. Risk analysis, 26 (4), 989-995.

Isin, S., and Yildirim, I. (2007). Fruit-growers’ perceptions on the harmful effects of pesticides and their reflection on practices: The case of Kemalpasa, Turkey. Crop Protection, 26 (7), 917-922.

Jallow, M.F., Awadh, D.G., Albaho, M.S., Devi, V.Y. and Thomas, B.M. (2017). Pesticide knowledge and safety practices among farm workers in Kuwait: results of a survey. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14 (4), p.340.

Jöreskog, K.G. and Sörbom, D. (1996). LISREL 8: User's reference guide. Lincolnwood. USA: Scientific Software International. Inc.

Kaiser, F.G., Wölfing, S. and Fuhrer, U. (1999). Environmental attitude and ecological behaviour. Journal of Environmental Psychology, 19 (1), 1-19.

Karunamoorthi, K., and Yirgalem, A. (2013). Insecticide risk indicators and occupational insecticidal poisoning in indoor residual spraying. Health Scope, 1(4), 165-172.

Karunamoorthi, K., Mohammed, M. and Wassie, F. (2012). Knowledge and practices of farmers with reference to pesticide management: Implications on human health. Archives of Environmental & Occupational Health, 67 (2), 109-116.

Kline, P. (2005). Principles and Practice of Structural Equation Modeling (2nd ed). New York: Guilford. USA.

Koh, D., and Jeyaratnam, J. (1996). Pesticides hazards in developing countries. Science of the Total Environment, 188, S78-S85.

Kumari, P.L. (2013). Knowledge and practices of safety use of pesticides among farm workers. Ithaca and London: Cornel University Press.

Lichtenberg, E., and Zimmerman, R. (1999). Information and farmers’ attitudes about pesticides, water quality, and related environmental effects. Agriculture, Ecosystems & Environment, 73(3), 227-236.

Loloei, M., Zolala, F., and Razzaghi, A. (2014). Farmers’ pesticide using behaviors: A case study on pistachio farms in Kerman, Iran. Health Scope, 3(2), 1-10.

McCauley, L.A., Anger, W.K., Keifer, M., Langley, R., Robson, M.G. and Rohlman, D. (2006). Studying health outcomes in farmworker populations exposed to pesticides. Environmental Health Perspectives, 114(6), 953-960.

Mohanty, M.K., Behera, B.K., Jena, S.K., Srikanth, S., Mogane, C., Samal, S., and Behera, A.A. (2013). Knowledge attitude and practice of pesticide use among agricultural workers in Puducherry, South India. Journal of Forensic and Legal Medicine, 20 (8), 1028-1031.

Oesterlund, A.H., Thomsen, J.F., Sekimpi, D.K., Maziina, J., Racheal, A., and Jørs, E. (2014). Pesticide knowledge, practice and attitude and how it affects the health of small-scale farmers in Uganda: a cross-sectional study. African Health Sciences, 14(2), 420-433.

Ping, R.A. (2004). On assuring valid measures for theoretical models using survey data. Journal of Business Research, 57(2), 125-141.

Recena, M.C.P., Caldas, E.D., Pires, D.X., and Pontes, E.R.J. (2006). Pesticides exposure in Culturama, Brazil—knowledge, attitudes, and practices. Environmental Research, 102 (2), 230-236.

Sa’ed, H.Z., Sawalha, A.F., Sweileh, W.M., Awang, R., Al-Khalil, S.I., Al-Jabi, S.W. and Bsharat, N.M. (2010). Knowledge and practices of pesticide use among farm workers in the West Bank, Palestine: Safety implications. Environmental Health and Preventive Medicine, 15(4), 252-261.

Sankoh, A.I., Whittle, R., Semple, K.T., Jones, K.C., and Sweetman, A.J. (2016). An assessment of the impacts of pesticide use on the environment and health of rice farmers in Sierra Leone. Environment International, 94, 458-466.

Shiri, N., Alibaygi, A., and Faghiri, M. (2013). Factors affecting entrepreneurial motivation of agricultural students at Razi University. International Journal of Agricultural Management and Development (IJAMAD), 3(3), 175-180.

Sun, J. (2005). Assessing goodness of fit in confirmatory factor analysis. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 37(4), p.240.

Tofolo, C., Meneghello Fuentefria, A., Moreira Farias, F., Mansur Machado, M., and Souza de Oliveira, L.F. (2014). Contributing factors for farm workers’ exposure to pesticides in the west of the state of Santa Catarina, Brazil. Acta Scientiarum. Health Sciences, 36 (2).154-159.

Weng, C.Y., and Black, C. (2015). Taiwanese farm workers’ pesticide knowledge, attitudes, behaviors and clothing practices. International Journal of Environmental Health Research, 25 (6), 685-96.

Yassin, M.M., Mourad, T.A. and Safi, J.M. (2002). Knowledge, attitude, practice, and toxicity symptoms associated with pesticide use among farm workers in the Gaza Strip. Occupational and Environmental Medicine, 59 (6), 387-393.

Yilmaz, H. (2015). Farm level analysis of pesticide use in sweet cherry (Prunus avium L.) growing in west mediterranean region of Turkey. Acta Scientiarum Polonorum. Hortorum Cultus, 14(3), 116-129.

Yuantari, M.G., Van Gestel, C.A., Van Straalen, N.M., Widianarko, B., Sunoko, H.R. and Shobib, M.N. (2015). Knowledge, attitude, and practice of Indonesian farmers regarding the use of personal protective equipment against pesticide exposure. Environmental Monitoring and Assessment, 187 (3), 1-7.