علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران

علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران

مدل‌یابی موانع مؤثر بر کارکرد قوانین در حکمرانی خوب آب در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته دکتری توسعه کشاورزی دانشگاه تبریز، کارشناس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان ‌شرقی، آذربایجان شرقی، تبریز، ایران.
2 دانشیار گروه ترویج و توسعه روستایی دانشگاه تبریز، آذربایجان شرقی، تبریز، ایران.
3 استادیار گروه ترویج و توسعه روستایی دانشگاه تبریز، آذربایجان شرقی، تبریز، ایران.
4 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد ترویج و آموزش کشاورزی، کارشناس ارشد مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی سازمان تات. تهران، ایران.
5 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد شناسایی و مبارزه با علف‌های هرز،کارشناس ارشد سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی، تبریز، ایران.
چکیده
بررسی اسناد و قوانین برنامه‌های توسعه در کشور ایران نشان می‌دهد که در دهه‌های اخیر تأثیرگذارترین فعالیت‌ها در مورد آب‌های تجدیدپذیر توسط دولت‌ها و در بستر قوانین صورت پذیرفته است. هدف پژوهش حاضر، مدل‌یابی موانع مؤثر بر کارکرد قوانین در حکمرانی خوب آب در ایران می‌باشد. این مطالعه به لحاظ هدف، کاربردی و از منظر پارادایم پژوهش جزء تحقیقات کیفی با رویکرد اکتشافی محسوب می‌شود. برای دستیابی به هدف پژوهش از روش مدل‌سازی ساختاری-تفسیری استفاده شد. در این روش پس از شناسایی عوامل موثر و اساسی مرتبط با موضوع پژوهش و تعیین روابط بین این عوامل، راهکارهای دستیابی به حل مساله توسط این عوامل ارائه شد. جامعه آماری پژوهش شامل 14 نفر از خبرگان اجرایی و دانشگاهی حوزه آب در استان آذربایجان‌شرقی بودند. در شناسایی موانع مؤثر بر حکمرانی خوب آب در ایران به استناد مصاحبه‌های ابتدایی با صاحب‌نظران، کدهای اولیه به تعداد 46 مورد استخراج شده است. سپس کدهای ثانویه بر اساس جنس و ماهیت کدهای اولیه به تعداد 9 مؤلفه مانع تفکیک شدند. نتایج شناسایی موانع حکمرانی نشان داد که "به‌روز نبودن قوانین در رابطه با تغییرات اجتماعی" و "عدم جامعیت آیین‌نامه‌های اجرای قوانین با روح حاکم بر آن‌ها" و "سیاست‌زدگی در تصویب و اجرای قوانین"، سه مولفه تأثیرگذار و تأثیرپذیر و به عبارت بهتر، سه مانع عمده و مهم کارکرد قوانین در حکمرانی خوب آب در ایران هستند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Modeling the Barriers Affecting the Effectiveness of Laws in Good Water Governance in Iran

نویسندگان English

Parviz Golparvar 1
Hosein Kohestani 2
Hosein Yadavar 3
Reza Zabihi- Tari 4
Parvin Borhani 5
1 Development, University of Tabriz; Expert, Agricultural Jihad Organization of East Azerbaijan Province, Tabriz, Iran.
2 Department of Agricultural Extension and Rural Development, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
3 Department of Agricultural Extension and Rural Development, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
4 Agricultural Extension and Education Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran.
5 Agricultural Jihad Organization of East Azerbaijan Province, Tabriz, Iran.
چکیده English

A review of development plans and legal frameworks in Iran indicates that, in recent decades, the most influential activities regarding renewable water resources have been carried out by the government within the legal framework. The present study aims to model the barriers affecting the effectiveness of laws in achieving good water governance in Iran. From a research perspective, this study is applied in nature and, in terms of paradigm, falls under qualitative research with an exploratory approach. To achieve the research objectives, the Interpretive Structural Modeling (ISM) method was employed. In this approach, after identifying the key and influential factors related to the research topic and determining the relationships among them, strategies for addressing the problem were developed based on these factors. The statistical population of the study consisted of 14 experts, including practitioners and academics in the water sector from East Azerbaijan Province. Based on preliminary interviews with these experts, 46 initial codes identifying barriers to good water governance in Iran were extracted. These initial codes were then consolidated into 9 secondary components according to their type and nature. The results of barrier identification revealed that the three most influential and impactful components—or, in other words, the three major obstacles to the effectiveness of laws in good water governance in Iran—are: “outdated laws in relation to social changes,” “incompleteness of legal implementation regulations in alignment with their intended spirit,” and “politicization in the enactment and execution of laws.”

کلیدواژه‌ها English

Interpretive structural modeling
Good governance
Law
Water
احمدی‌پور، ز.، و احمدی، ا. (1399). تحلیل واکاوانه از عوامل مؤثرِ ناکامی «حکمرانی آب» در ایران. سیاست‌های راهبردی و کلان، شماره 8، 140-110. https://doi.org/10.30507/jmsp.2020.102558
اسکوهی، م.، و اسماعیلی، ک. (1400). تحلیلی بر نظریه‌های حکمرانی و مدیریت منابع آب در ایران. آب و توسعه پایدار، 8 دوره 8، شماره 1، صص 1-10.
انتشاری، س.‌ س.، و صفوی، ح.‌ ر. (1396). ارزیابی کیفی اصول حکمرانی آب در ایران با تأکید بر اصل شفافیت. مجموعه مقالات نخستین کنفرانس حکمرانی و سیاست‌گذاری عمومی، تهران، 13 دی.
بنیاد، ل.، زارع شاه‌آبادی، ا.، و پارسامهر، م. (1401). آسیب‌شناسی حکمرانی آب در یزد. آب و توسعه پایدار، دوره 9، شماره 3، صص 72-57.  https://doi.org/10.22067/jwsd.v9i3.2204.1137
سردار شهرکی، ع.، و صفدری، م. (1403). تدوین رهیافت نوین حکمرانی آب در توسعه نظام‌های بهره‌برداری آب در چابهار. مهندسی آبیاری و آب ایران، 14 دوره 14، شماره 56، صص 248-222. https://doi.org/10.22125/iwe.2023.382445.1702
شرکت مدیریت منابع آب ایران. (1398). آمار‌های رسمی منبع آب. قابل دسترسی در آدرس اینترنتی:
فتاحی، س. (1397). گزارش ملی آب و سیاست‌گذاری مبتنی بر پیچیدگی. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دوره 8، شماره 27، صص 328-321.
گل‌کرمی، ع.، و کاویانی‌راد، م. (1394). تأثیر محدودیت منابع آب بر تنش‌های هیدروپلتیک (مطالعه موردی: حوضه آبریز مرکزی ایران با تأکید بر زاینده‌رود). جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دوره 28، شماره 65، صص 20-1.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1400). بررسی تحلیلی شرایط موجود و تبیین وضعیت آینده بحران آب در کشور. تهران: مرکز پژوهش‌ها.
میرنظامی، س.‌ ج.، و باقری، ع. (1396). ارزیابی سیستم حکمرانی آب در فرآیند حفاظت از منابع آب زیرزمینی ایران. تحقیقات منابع آب ایران، دوره 13، شماره 2، صص 120-109.
ناصری، ا.، عباسی، ف.، و اکبری، م. (1396). برآورد آب مصرفی در بخش کشاورزی به روش بیلان آب. تحقیقات مهندسی سازه‌های آبیاری و زهکشی، دوره 18، شماره 68، صص  60-45.  https://doi.org/10.22092/aridse.2017.105338.1057
نبی‌افجدی، س.، و شریف‌زاده، م. (1402). ارزیابی عملکرد حکمرانی آب در زیرحوضه‌های زاینده‌رود: تحلیل مقایسه‌ای زیرحوضه‌های اصفهان و چهارمحال و بختیاری. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 54، شماره 1، صص  148-131.  https://doi.org/10.22059/ijaedr.2021.316510.668999
وزارت نیرو. (1401). گزارش آماری سالانه صنعت آب و برق-سال 1401. قابل دسترسی در آدرس اینترنتی:
یادآور، ح.، و گل‌پرور، پ. (1397). یکصد سال مستندات قانونی آب در ایران. تبریز: انتشارات پژوهش‌های دانشگاه.
 
Cosgrove, W. J., and Rijsberman, F. R. (2014). World water vision: Making water everybody’s business. London, UK: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315071763
Faisal, M., Banwet, D. K., and Shankar, R. (2006). Supply chain risk mitigation: Modelling the enablers. Business Process Management Journal, 12(4), 535–552.
Michalec, O., Milyaeva, S., and Rashid, A. (2021). Reconfiguring governance: How cyber security regulations are reconfiguring water governance. Regulation & Governance, 16, 1325-1342. https://doi.org/10.1111/rego.12423
Pahl-Wostl, C. (2019). The role of governance modes and meta-governance in the transformation towards sustainable water governance. Environmental Science & Policy, 91, 6–16. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2018.10.008
Warfield, J. W. (1974). Developing interconnected matrices in structural modelling. IEEE Transactions on Systems, Man, and Cybernetics, 4(1), 51–81.