علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران

علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران

تحلیل الگوی فرایند تصمیم گندم کاران حوضه آبریز دریاچه ارومیه نسبت به پذیرش مدیریت تلفیقی آفت سن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
شهرام محمد زاده 1
رؤیا تقی زاده 2
1 استادیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران.
2 استادیار مرکز آموزش عالی شهید باکری میاندوآب، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
10.22034/iaeej.2025.226360
چکیده
سن گندم با نام علمی Eurygaster integriceps از راسته ناجوربالان و خانوادهScutelleridae، از مهم‌ترین آفات گندم محسوب می‌شود. هدف این پژوهش تحلیل الگوی فرایند تصمیم گندم ­کاران حوضه آبریز دریاچه ارومیه پیرامون پذیرش مدیریت تلفیقی آفت سن می‌باشد. پژوهش حاضر از نوع تحقیقات کمی است که با روش پیمایش انجام شد. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه گندم­کاران حوضه­های آبریز رودخانه ­های نازلوچای، روضه­چای، شهرچای و باراندوزچای به تعداد 3000 نفر است. از این تعداد، یک نمونه 120 نفری به روش تصادفی دردسترس برای شرکت در پژوهش انتخاب شد. ابزار پژوهش پرسشنامه محقق‌ساخت بود که روایی آن توسط پنلی از متخصصان رشته­ های حشره­شناسی و ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه ارومیه تأیید شد. برای تحلیل داده ­ها از آزمون همبستگی و رگرسیون خطی با نرم­افزار SPSS نسخه 26 استفاده شد. نتایج نشان داد که 75 درصد کشاورزان در مراحل اولیه فرایند تصمیم نوآوری (عدم آگاهی و آگاهی) قرار دارند و فقط 5/7 درصد از کشاورزان، مبارزه زیستی علیه آفت سن را در مزرعه خود اجرا و تصمیم به ادامه آن گرفته­اند. درجه پذیرش مبارزه زیستی علیه این آفت با عوامل نگرش کشاورزان به مدیریت تلفیقی آفت، میزان مراجعه آن‌ها به مراکز خدمات جهاد کشاورزی و سم­فروشی­ها، سطح سواد گندم‌کاران و فرزندان آن‌ها و فاصله تا دریاچه ارومیه رابطه معنا­داری داشت. حدود 35 درصد از تغییرات درجه پذیرش مبارزه زیستی با سه عامل سطح تحصیلات گندم­کاران، میزان مراجعه به مرکز خدمات جهاد کشاورزی و فاصله تا دریاچه ارومیه تبیین شد. علاوه بر این، حدود 55 درصد از کشاورزان در راستای مدیریت تلفیقی، ارقام زودرس و مقاوم به آفت سن گندم را در مزرعه خود انتخاب و به‌کار گرفته‌اند. در این زمینه، سایر کشاورزان در مراحل دانش، ترغیب و تصمیم قرار داشتند. متغیرهای تجربه زراعی، سن، تعداد فرزندان ساکن در روستا، میزان پیروی از هنجارهای نظام اجتماعی روستا و میزان جهان شهری بودن گندم­کاران رابطه معنا­داری با درجه پذیرش ارقام مقاوم و زودرس داشتند. حدود 29 درصد از تغییرات درجه پذیرش این ارقام، توسط سه متغیر تعداد فرزندان ساکن در روستا، شبکه روابط خارج از روستا (با اثر منفی) و میزان پیروی از هنجارهای نظام اجتماعی روستا، تبیین شد. بر اساس یافته‌های پژوهش پیشنهادهای سیاست‌گذاری و ترویجی برای گسترش مدیریت تلفیقی آفت سن ارائه شد.
کلیدواژه‌ها
آفت سن گندم
پذیرش
حوضه آبریز دریاچه ارومیه
فرایند تصمیم نوآوری
گندم‌کاران
مبارزه زیستی
مدیریت تلفیقی آفات

عنوان مقاله English

Analysis of the Decision-Making Patterns of Wheat Farmers in the Urmia Lake Watershed Regarding the Adoption of Integrated Pest Management (IPM) for the Eurygaster integriceps

نویسندگان English

Shahram Mohammadzadeh 1
Roya Taghizadeh 2
1 Faculty of Agricultural Management, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran
2 Shahid Bakeri High Education Center of Miandoab, Urmia University, Urmia, Iran
چکیده English

The Eurygaster integriceps, from the order Hemiptera and the family Scutelleridae, is one of the most important wheat pests. This study aims to analyze the decision-making patterns of wheat farmers in the Urmia Lake watershed regarding the adoption of integrated pest management (IPM) for the Eurygaster integriceps. The research is quantitative and conducted using a survey method. The statistical population included all wheat farmers in the watersheds of the Nazlu Chai, Rouzeh Chai, Shahr Chai, and Barandooz Chai rivers, totaling approximately 3,000 individuals. A sample of 120 farmers was randomly selected for participation. A researcher-designed questionnaire was used, and its validity was confirmed by a panel of experts in entomology and agricultural extension at Urmia University. Data analysis was performed using correlation and linear regression tests with SPSS version 26. Results indicated that 75% of farmers were at the early stages of the innovation decision process (unawareness and awareness), while only 7.5% had implemented biological control against the Eurygaster integriceps on their farms and decided to continue its use. The degree of adoption of biological control was significantly related to farmers’ attitudes toward IPM, their visits to agricultural extension and pesticide service centers, the literacy levels of the farmers and their children, and the distance to Lake Urmia. Approximately 35% of the variation in adoption of biological control was explained by three factors: farmers’ education level, frequency of visits to extension services, and distance to Lake Urmia. Additionally, around 55% of farmers adopted early-maturing and pest-resistant wheat varieties as part of IPM. Other farmers were at the knowledge, persuasion, and decision stages. Variables such as farming experience, age, number of children residing in the village, adherence to village social norms, and urban orientation of farmers were significantly associated with the adoption of resistant and early-maturing varieties. About 29% of the variation in adoption of these varieties was explained by three factors: the number of children living in the village, external social networks (negative effect), and adherence to village social norms. Based on these findings, policy and extension recommendations were proposed to promote the adoption of integrated pest management for the Eurygaster integriceps.

کلیدواژه‌ها English

Wheat farmers
Eurygaster integriceps
Innovation decision process
Urmia Lake watershed
Adoption
Integrated pest management Biological control
احمدی جوانمرد، س.، عباسی­پور، ح. (1396). مگس‌های پارازیتوئید سن گندم Eurygaster integriceps و میزان پارازیتیسم آن‌ها در مزارع غلات منطقه الشتر استان لرستان. گیاه‌پزشکی کاربردی، دوره 6، شماره 2، صص 783-73.

بابازاده، ک.، و محمدزاده، ش. (1399). تعیین نظام بهره ­برداری پایدار در اراضی پایاب سد کرم‌آباد شهرستان پلدشت، بر اساس دیدگاه کارشناسان. تعاون و کشاورزی، سال 9، شماره 36، صص 249-223.

بنا­مولایی ، پ.، ایرانی ­پور، ش.، و عسگری، ش. (1396). واکنش تابعی دو جمعیت زنبور تریسولکوس وازیلیوی به تخم سن گندم. پژوهش های کاربردی در گیاه‌پزشکی، دوره 6، شماره 4، صص 106-89.

حاتمی صدر، ن.، ایرانی­پ ور، ش.، کریم­زاده، ر. (1403). پارازیتیسم زنبور Ooencyrtus telenomicida روی تخم‌ سن گندم: تأثیر سن و پارازیتیسم قبلی توسط Trissolcus grandis . پژوهش­ های کاربردی در گیاه‌پزشکی، دوره 13، شماره 1، صص 97-109.  https://dx.doi.org/10.22034/arpp.2024.17481

حجازی، ی.، شریفی، م. (1390). تأثیر منابع اطلاعاتی و کانال‌های ارتباطی در پذیرش مدیریت تلفیقی آفات برنج مطالعه موردی: بخش درودزن شهرستان مرودشت، استان فارس. پژوهش‌های کاربردی زراعی، دوره 24، شماره 4، صص 48-56.

رحیمی، م.، قاسمی­کهریزه، ا.، و محمود­پور، ی. (1394). مقاومت آنتی­زنوزی و آنتی­بیوزی نه رقم زراعی گندم در شرایط مزرعه در منطقه نقده استان آذربایجان­غربی. دانش گیاه‌پزشکی ایران، دوره 46، شماره 1، صص 160-151.  https://doi.org/10.22059/ijpps.2015.54730

رحیمی­النگی، و.، و بندانی، ع. (1391). مقایسه اثر پروتئینی استخراج­شده از بذر سه گونه ­ی گیاهی روی فعالیت آنزیم آلفا­آمیلاز غدد بزاقی سن گندم. تحقیقات آفات گیاهی، دوره 2، شماره3، صص11-1.

رزاقی­پور بورخانی، ف.، رضوانفر، ا.، و شعبانعلی فمی، ح. (1391). بررسی نقش عوامل ترویجی بر پذیرش فناوری‌های مدیریت تلفیقی آفات در میان شالیکاران ساری. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 43، شماره 3، صص 446-435. https://doi.org/10.22059/ijaedr.2012.30504

عادلی ساردوئی، م.، خداوردی­زاده، م.، حیاتی، ب. (1396). کاربرد مدل لاجیت رتبه­ای در تعیین عوامل موثر بر پذیرش عملیات مدیریت تلفیقی آفات در بین گلخانه­دارن شهرستان جیرفت. علوم و فنون کشت ­های گلخانه ­ای، دوره 8، شماره 3، صص 118-107. https://doi.org/10.29252/ejgcst.8.3.107

علیزاده، م.، شیخی گرجان، ع.، مامنی، ل.، بنده حق، ع.، حسینی سالکده، ق. (1400). کنترل سن گندم Eurygaster integriceps  با نانوآفتکش دلتامترین. آفات و بیماری­های گیاهی، دوره 89، شماره 2، صص 225-213. https://doi.org/10.22092/JAEP.2022.355757.1410

فروزان، م.، و فرخ­اسلاملو، م. (1397). تعیین تغییرات مکانی سن گندم روی گون در مناطق زمستانگذران با استفاده از روش‌های زمین­آمار. نشریه حفاظت زیست­بوم گیاهان، دوره 6، شماره 13، صص 76-59.

قائم ­مقامی، ا.، موحدی ­فاضل، م.، و واعظی، ع. (1393). تأثیر تغذیه سن گندم زمستانگذران بر جذب مواد غذایی گندم. دانش گیاه‌پزشکی ایران، دوره 45، شماره 2، صص 355-347. https://doi.org/10.22059/ijpps.2014.53511

کاظمی الموتی، م.، مجدی، م.، غفاری، م.، حسینی سالکده، ق. (1400). نگاهی بر تاریخچه مدیریت کنترل آفت سن(Eurygaster integriceps) از روشهای سنتی تا روشهای نوین. مجله ایمنی زیستی، دوره 14، شماره 3، صص 116-101.

کیومرثی، م.، کدیور، م.، زارعی، س. ر.، و طالبی، م. (1395). بررسی خواص کیفی، عملکردی و زیست­فعالی در گندم سن­زده. پژوهش و نوآوری در علوم صنایع غذایی، دوره 5، شماره 4، صص 394-383.

محبوبی، م.، احمدی گرجی، ح. (1396). نگرش محیط ­زیستی و استفاده از سموم شیمیایی در بین برنج‌کاران (مطالعه موردی: دهستان اسفیورد-شوراب شهرستان ساری). انسان و محیط­زیست، سال 15، شماره 2، صص 105-93.

محبوبی، م.، و رمضانی، ن. (1390). سنجش اخلاق زیست­محیطی روستاییان در استان گلستان. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، سال 6، شماره 3، صص 72-62.

محقق نیشابوری، ج.، و ابو الحسنی، آ. (1397). ارزیابی رابطه ی درصد عددی و وزنی سن زدگی در دانه‌های گندم توسط سن گندم. آفات و بیماری‌های گیاهی، دوره 86، شماره 1، صص 120-115. https://doi.org/10.22092/JAEP.2019.123396.1248

محقق نیشابوری، ج.، فروزان، م.، و جمشیدی، م. (1397). رابطه انبوهی جمعیت پوره­ها و حشرات کامل سن گندم با درصد سن­زدگی دانه­ها در ارقام گندم دیم سرداری و آذر 2. آفات و بیماری­های گیاهی، دوره 87، شماره 1، صص 86-77. https://doi.org/10.22092/JAEP.2019.123396.1248

محمدزاده، ش. (1401). ارزیابی سرمایه اجتماعی در بین کشاورزان شهرستان ارومیه و تأثیر آن بر تمایلات رفتاری طرفدار محیط‌زیست آن‌ها. محیط‌زیست و توسعه فرابخشی، دوره 77، شماره ۷، صص 48-32. https://doi.org/10.22034/envj.2022.161953

محمدی ­پور، ع.، جمشیدی، م.، حق­شناس، ع.، و باقری­متین، ش. (1397). کارایی حشره­کش­های لامبدا­سای­هالوترین، فنیتروتیون و دلتا مترین در کنترل حشرات زمستان ­گذران سن گندم. تحقیقات آفات گیاهی، دوره 8، شماره 4، صص 81-71. https://doi.org/10.22124/IPRJ.2019.3307

مندنی، ف.، نصیری­ محلاتی، م.، و کوچکی، ع. (1393). مدلسازی خسارت آفت سن گندم بر رشد و عملکرد گندم پاییزه تحت شرایط تغییر اقلیم. فناوری تولیدات گیاهی، دوره 6، شماره 2، صص 61-75.

نوری، ح.، و شیخی گرجان، ع. (1395). کارایی حشره‌کش‌ها و فرمولاسیون‌های مختلف در کنترل شیمیایی حشرات کامل زمستان‌گذران سن معمولی گندم Eurygaster integriceps (Hem.: Scutelleridae) در منطقه قزوین. دانش گیاه‌پزشکی ایران (علوم کشاورزی ایران)، دوره 47، شماره 1، صص 114-107.

وزارت جهاد کشاورزی. (1403). مرکز آمار، فناوری اطلاعات و ارتباطات، آمارنامه کشاورزی سال 1400-1401 -محصولات زراعی. محصولات کشاورزی-. قابل دسترسی در آدرس اینترنتی: <https://agrieng.org/orgreport/item/2161>

ویسی، ه.، محمودی، ح.، و شریفی مقدم، م. (1389). تبیین رفتارکشاورزان در پذیرش فناوری‌های مدیریت تلفیقی آفات. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 41، شماره 4، صص 490-481.

هنرمند، پ.، نوری قنبلانی، ق.، رفیعی­دستجردی، ه.، حسن­پور، م.، و فتحی، ع. (1395). اثر کشندگی سه حشره­کش شیمیایی و دو عصاره­ی گیاهی تجاری روی سن گندم در مزرعه و آزمایشگاه. تحقیقات آفات گیاهی، دوره 6، شماره 3، صص 65-77.

BUENO, A. D. F., Panizzi, A. R., Hunt, T. E., Dourado, P. M., Pitta, R. M., and Gonçalves, J. (2021). Challenges for adoption of integrated pest management (IPM): the soybean example. Neotropical Entomology, 50, 5-20. https://doi.org/10.1007/s13744-020-00792-9
Dara, S. K. (2019). The new integrated pest management paradigm for the modern age. Journal of Integrated Pest Management, 10(1), 12. https://doi.org/10.1093/jipm/pmz010
Lane, D. E., Walker, T. J., and Grantham, D. G. (2023). IPM adoption and impacts in the United States. Journal of Integrated Pest Management, 14(1), 1. https://doi.org/10.1093/jipm/pmac028
Li, Y. (2004). Faculty perceptions about attributes and barriers impacting diffusion of web-based distance education (WBDE) at the China agricultural university. Ph.D. Dissertation. China Agricultural University.
Mohammadrezaei, M., and Hayati, D. (2019). Multi-dimensional appraisal of integrated pest management adoption: Evidence of pistachio growers in Kerman Province, Iran. Journal of Agricultural Science and Technology, 21(4), 815-828.
Peterson, R. K., Higley, L. G., and Pedigo, L. P. (2018). Whatever happened to IPM?. American Entomologist, 64(3), 146-150.
Rezaei Moghaddam, K., and Samiei, S. (2019). Adoption of integrated pest management (IPM): The case of Iranian farmers. European Online Journal of Natural and Social Sciences, 8(2), 269.
Rogers, E. M. (2003). Diffusion of Innovations. NewYork: Free Press.
Rossi, V., Sperandio, G., Caffi, T., Simonetto, A., and Gilioli, G. (2019). Critical success factors for the adoption of decision tools in IPM. Agronomy, 9(11), 710. https://doi.org/10.3390/agronomy9110710
Sadique Rahman, M. (2022). Farmers’ perceptions of integrated pest management (IPM) and determinants of adoption in vegetable production in Bangladesh. International journal of pest management, 68(2), 158-166. https://doi.org/10.1080/09670874.2020.1807653
Sharifzadeh, M. S., Abdollahzadeh, G., and Damalas, C. A. (2025). Farmers’ behaviour in the use of integrated pest management (IPM) practices: perspectives through the social practice theory. International Journal of Pest Management, 71(3), 406-419. https://doi.org/10.1080/09670874.2023.2227607
Sun, X., Lyu, J., and Ge, C. (2022). Knowledge and farmers’ adoption of green production technologies: an empirical study on IPM adoption intention in major Indica-Rice-Producing areas in the Anhui province of China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(21), 14292. https://doi.org/10.3390/ijerph192114292.
علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران
دوره 20، ویژه نامه
اسفند 1403
صفحه 251-267