بررسی راهکارهای مدیریت پایدار منابع آب کشاورزی در استان لرستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری توسعه کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

2 دانشیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

3 استادیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

چکیده

با توجه به خشکسالی‏ های متعددی که از دیرباز در پهنه سرزمین رخ می‏ دهد و تأثیر مستقیم آن بر بخش کشاورزی، مدیریت منابع آب کشاورزی از اهمیت ویژه ‏ای برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت‏ بندی راهکارهای مدیریت پایدار منابع آب کشاورزی در استان لرستان به روش کمی-کیفی و با رویکرد اکتشافی انجام شد. روش کیفی مورد استفاده، تئوری بنیانی بود. در مرحله اول جهت شناسایی راهکارها، 16 مصاحبه نیمه‏ ساختارمند با خبرگان مدیریت منابع آب در استان انجام شد و 44 راهکار در قالب چهار مؤلفه "آموزشی-فرهنگ‏ سازی"،"حمایتی-نهادی"، "اقتصادی" و "تکنولوژیکی" شناسایی شدند. در مرحله دوم از فن دلفی- فازی طی دو مرحله جهت دستیابی به توافق گروهی بین خبرگان و تعیین اولویت گام‏ های شناسایی شده استفاده شد. مهم ‏ترین راهکارها در هر گام نیز عبارت است از راهکارهای حمایت همه‌جانبه از ایده‏ های نوآورانه در زمینه کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی، ایجاد حفره‏ هایی در خاک در عمق ‏های مشخص برای نگهداشت آب حاصل از ریزش‏ های زمستانی برای استفاده در فصول کم آب، تقویت ادراک کشاورزان از بحران کم‏ آبی از طریق ارائه آموزش‏ های مدیریت منابع آب و کشت محصولات کم ‏آب بر و خرید آن از کشاورزان به قیمت تضمینی جهت جلوگیری از کشت محصولات آب‏ بر بودند. بر اساس نتایج حاصل از این مطالعه، برای مدیریت پایدار آب کشاورزی در استان، بایستی آموزش اثربخش با هدف نهادینه کردن فرهنگ حفاظت از منابع آب در سرلوحه دست اندرکاران امر قرار بگیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Strategies of Sustainable Management of Agricultural Water Resources in Lorestan Province

نویسندگان [English]

  • zeinab Asadpourian 1
  • Karim Naderi mahdei 2
  • Yaser Mohammadi 3
1 Ph.D Student of Agriculture development, Department of Agricultural Education and Extension, Faculty of Agriculture, Bu-Ali-Sina University, Hamedan, Iran
2 Associate Professor, Department of Agricultural Extension and Education, Faculty of Agriculture, Bu Ali Sina University, Hamadan, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Agricultural Education and Extension, Faculty of Agriculture, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.
چکیده [English]

Due to the occurrence of droughts during recent decades and their direct impact on the agricultural sector, proper management of agricultural water resources is of particular importance. Therefore, the present study was conducted with the aim of identifying and prioritizing strategies for sustainable management of agricultural water resources in Lorestan province. In this study, quantitative-qualitative and exploratory approaches were employed as the main research method. The qualitative section of the study was based on Grounded Theorizing. In the first stage of Grounded Theorizing, 16 semi-structured interviews were conducted with water resources management experts. The major objective of this stage was to identify the solutions. The results of this stage revealed that there are 44 solutions for sustainable water resources management that can be categorized in four "educational-cultural", "supportive-institutional", "economic", and "technological" components. In the second stage, the Delphi-fuzzy technique was used in two stages to reach an agreement among the experts and to prioritize the identified steps. The most important solutions in each step were including, comprehensive support of innovative ideas about reducing water consumption in the agricultural sector, directing water to groundwater aquifers to conserve water from winter rainfall for use in low water seasons, strengthening farmers' perception towards water shortage by providing training courses on sustainable water resources management strategies and cultivation of low-water crops, and guaranteed purchase of these products from farmers to prevent the cultivation of irrigated crops. According to the results, research, the institutionalization of water conservation culture based on education, is the main implication of achieving sustainable agricultural water management in Lorestan province.

کلیدواژه‌ها [English]

  • sustainable management
  • Agricultural Water Resources
  • Grounded theory
  • Delphi- Fuzzy technique
آذر، ا.، و فرجی، ح. (1388). علم مدیریت فازی (ویرایش چهارم). تهران: ناشر کتاب مهربان.
اصولی، ن.، طالشی، ک.، و غلامرضایی، س. (1394). بررسی عوامل اقتصادی- اجتماعی مؤثر بر مدیریت بهینه منابع آب بخش کشاورزی (مطالعه موردی شهرستان‏های ازنا، کوهدشت و پلدختر استان لرستان). اولین همایش ملی-تخصصی علوم کشاورزی و محیط‌زیست ایران، اردبیل، 27 خرداد، صص 8-1.
اصولی، ن.، و طالشی، ک. (1399). بررسی میزان انجام راهکارهای مدیریت پایدار منابع آب بخش کشاورزی استان لرستان در شرایط خشکسالی. دومین همایش ملی راهبردهای مدیریت منابع آب و چالش‏ های زیست‏ محیطی، ساری، 30 دی، صص 14-1.
بقایی، ح.، داوری دهکردی، ف. ا.، دلفی، ع. ح.، و کردانی م. (1391). اهمیت و لزوم مشارکت روستائیان در اجرای طرح‏های عمرانی روستایی (مطالعه موردی: پروژه‏های آبیاری بهبهان). اولین همایش ملی توسعه روستایی، رشت، 15 شهریور، صص 8-1.
حیدری، ح.، و رزاقی، س. (1398). بررسی موانع رشد شاخص‏ های توسعه اقتصادی استان آذربایجان غربی از دید فعالان حوزه صنعت در بخش خصوصی و دولتی: با تأکید بر روش گراندد تئوری. دو فصلنامه جامعه‏ شناسی اقتصادی و توسعه، دوره 8، شماره 2، صص 165-135.
خلیلیان، س.، و زارع مهرجردی، م. (1384). ارزیابی آب‏ های زیرزمینی در بهره‏ برداری کشاورزی مطالعه موردی: تولیدکنندگان گندم استان کرمان. مجله توسعه و اقتصاد کشاورزی، دوره 13، شماره 51، صص 14-1.
سازمان جهاد کشاورزی استان لرستان. (1387). گزارش خشکسالی و خسارات ناشی از آن در استان لرستان، قابل دسترسی در آدرس اینترنتی: <http://www.agriis.ir/places/>.
سازمان جهاد کشاورزی استان لرستان. (1399). آمارنامه کشاورزی، سال زراعی 1399-1398، تهران: وزارت جهاد کشاورزی، معاونت برنامه ‏ریزی و اقتصادی، مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات.
رحیمیان.، م. (1395). عوامل اثرگذار بر مدیریت پایدار منابع آب در بین گندم‏کاران آبی شهرستان کوهدشت. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، جلد 12، شماره 2، صص 247-233.
رضانژاد، ا.، و شمس، ع.، و رزمی، ح. (1397). عوامل مؤثر بر تمایل کشاورزان به استفاده از راهکارهای مدیریت پایدار منابع آبی در شهرستان مراغه. مجله مهندسی منابع آب، دوره 11، شماره 37، صص 12-1.
کشاورز، ع.، و حیدری، ن. (1383). نگرشی بر اسراف و ضایع نمودن منابع آب کشور در مراحل تولید و مصرف محصولات کشاورزی. مجموعه مقالات اولین همایش روش‏ های پیشگیری از اتلاف منابع ملی، تهران، 19 خرداد، صص 13-1.
محمدی، ی.، شعبانعلی فمی، ح.، و اسدی، ع. (1389). شناسایی و تحلیل مشکلات مدیریت آب کشاورزی در شهرستان زرین دشت، استان فارس. تحقیقات اقتصاد در توسعه کشاورزی ایران، دوره 41، شماره 4، صص 511-501.
یزدان ‏پناه، م.، زبیدی، ط.، صلاحی مقدم، ن.، و روزانه، د. (1398). عوامل مؤثر بر پذیرش فناوری آبیاری نوین توسط کشاورزان (مورد مطالعه: شهرستان بهبهان). مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، شماره1، جلد 15، صص، 141-127.

Ali, A. B., Elshaikh, N. A., Hong, L., Adam, A. B., and Haofang, Y. (2017). Conservation tillage as an approach to enhance crops water use e_ciency. Acta Agriculturae Scandinavica, Section B — Soil & Plant Science, 67, 252–262.

Aljanabi, A., Mays, L., and Fox, P. (2018). Optimization model for agricultural reclaimed water allocation using mixed-integer nonlinear programming. Water, 10(10), 1291–1312.
Bates, B. C., Kundzewicz, Z., Wu, S., and Palutikof, J. (2008). Climate change and water, IPCC technical paper VI: Intergovernmental panel on climate change. IPCC Secretariat, Geneva, PP. 1-200.
Becerra-Castro, C., Lopes, A. R., Vaz-Moreira, I., Silva, E. F., Manaia, C. M., and Nunes, O. C. (2015). Wastewater reuse in irrigation: a microbiological perspective on implications in soil fertility and human and environmental health Environ. Environment International, 75, 117–35.
Carlisle, L. (2016). Factors in uencing farmer adoption of soil health practices in the United States: A narrative review. Agroecology and Sustainable Food Systems, 40(6), 583-613.
Cavalli-Sforza, V., and Ortolano, L. (1984). Delphi forecasts of land-use–transportation interactions. Journal of Transportation Engineering, 110(3), 324-339.
Corbari, C., Salerno, R., Ceppi, A., Telesca, V., and Mancini, M. (2019). Smart irrigation forecast using satellite LANDSAT data and meteo-hydrological modeling. Agricultural Water Management, 212, 283–294.
Corominas, L. L., Foley, J., Guest, J. S., Hospido A., Larsen, H. F., Morera, S., and Shaw, A. (2013). Life cycle assessment applied to wastewater treatment. Water Research, 47, 5480–5492.
Davis, K. F., Seveso, A., Rulli, M. C., and D’Odorico, P. (2017). Water savings of crop redistribution in the United States. Journal of Water, 9(83), 1-8.
De Fraiture, C., Molden, D., and Wichelns, D. (2010). Investing in water for food, ecosystems, and livelihoods: An overview of the comprehensive assessment of water management in agriculture. Agricultural Water Management, 97, 495–501.
Devinctis, A. (2020). Scale of sustainable agriculture water management. Phd. Dissertation. Hydrologic Sciences in the Office of Graduate Studies, University of California, Davis.
Elmahdi, A., and McFarlane, D. (2007). System dynamics and auto- calibration framework for NSM Model: Murrumbidgee River. International Journal of Water, 3(4), 381–396.
Evans, R. G., and Sadler, E. J. (2008). Methods and technologies to improve efficiency of water use. Water Resources Research, 44(7), 1-15.
FAO. )2012(. The state of food and agriculture [Internet]. Rome: FAO. Available at: <http://www.fao.org/docrep/017/i3028e/ i3028e.pdf>.
Galioto, F., Meri, R., and Viaggi, D. (2017). Assessing the potential economic viability of precision irrigation: A theoretical analysis and pilot empirical evaluation. Journal of Water, 9(990), 1-20.
Gao, X., Huo, Z., Xu, X., Qu, Z., Huang, G., Tang, P., and Bai, Y. (2018). Shallow groundwater plays an important role in enhancing irrigation water productivity in an arid area: The perspective from a regional agricultural hydrology simulation. Agricultural Water Management, 208, 43–58.
Galindo, A., Collado-González, J., Grinan, I., Corell, M., Centeno, A., Martín-Palomo, M. J., Girón, I. F., Rodríguez, P., Cruz, Z. N., and Memmi, H. (2018). Deficit irrigation and emerging fruit crops as a strategy to savewater in Mediterranean semiarid agrosystems. Agricultural Water Management, 202, 311–324.
Häder, M., and Hader, S. (1995). Delphi und kognition spsychologie: Ein zugang zur. Theoretischen fundierung der Delphi- Methode. International Zuma-Nachrichten, 37(19), 8-34
Hennink, M., Hutter, I., and Bailey, A. (2011). Qualitative Research Methods. London: Sage Publications.
Hu, H., Xiong, L. (2014). Genetic engineering and breeding of drought-resistant crops. Annual Review of Plant Biology, 65, 715–741.
Ishikawa, A., T. Amagasa, T., Shiga, G., Tomizawa, R., and Mieno, H. (1993). The Max-Min Delphi method and Fuzzy Delphi Method via fuzzy integration. Fuzzy Sets Systems, 55(3), 241-253.
Kader, M. A., Singha, A., Begum, M. A., Jewel, A., Khan, F. H., and Khan, N. I. (2019). Mulching as water-saving technique in dryland agriculture: Review article. Bulletin of the National Research Centre, 43(147), 1-6.
Kardaras, D. K., Karakostas, B., and Mamakou, X. J. (2013). Content presentation personalisation and media adaptation in tourism web sites using Fuzzy Delphi method and Fuzzy cognitive maps. Expert Systems with Applications, 40(6), 2331-2342.
Keeney, S., Hasson, F., and McKenna, H. P. (2001). A critical review of the Delphi technique as a research methodology for nursing. Internatinal Journal of Nursing Study, 38(2), 195-200.
Levidow, L., Zaccaria, D., Maia, R., Vivas, E., Todorovic, M., and Scardigno, A. )2014(. Improving water-efficient irrigation: Prospects and difficulties of innovative practices. Agricultural Water Management, 146, 84-94.
Lie, Y. P., Zhu, C., Zhang, L. X., Wan, Y. C., Wu, Z. J., and Niu, X. R. (2019). Ecological security assessment and countermeasures of water environment based on improved analytic hierarchy process: A case study of Xingtai city. Acta Scientiarum Naturalium Universitatis Pekinensis, 55(02), 117–123.
Mariotti, A., Zeng, N., Yoon, J. H., Artale, V., Navarra, A., Alpert, P., and Li, L. Z. X. (2008). Aoxrtf mediterranean water cycle changes: Transition to drier 21st century conditions in observations and CMIP3 simulations. Environmental Research Letters, 41(15), 1-9.
Miller-Robbie, L., Ramaswami, A., and Amerasinghe, P. (2017). Wastewater treatment and reuse in urban agriculture: Exploring the food, energy, water, and health nexus in Hyderabad, India. Environmental Research Letters, 12(7), 1-12.
Mohd Jamil, M. R., Siraj, S., Hussin, H., Mat Noh, N., and Sapar, A. A. (2017). Pengenalan asas kaedah Fuzzy Delphi dalam penyelidikan rekabentuk dan pembangunan. Selangor: Minda Interlek Agency.
Mullen, P. (2003). Delphi: Myths and reality. Journal of Health Organisation and Management, 17(1), 37-52.
Murrey, T. J., Pipino, L. L., and Gigch, J. P. (1985). A pilot study of fuzzy set modification of Delphi. Human Systems Management, 5(1), 76-80.
Okoli, C., and Pawlowski, S. (2004). The Delphi method as a research tool: An example, design considerations and applications. Information & Management, 42(1), 15-29.
Peng, Z. G., Zhang, B. Z., Liu, Y., Wang, L., Du, L. J., and Lei, B. (2018). Constraint of total water consumption amount based on optimized irrigation schedule and planting structure adjustment. Transactions of the Chinese Society of Agricultural Engineering, 34(3), 103–109.
Panigrahi, P., Srivastava, A. K., and Huchche, A. D. (2012). Effects of drip irrigation regimes and basin irrigation on Nagpur mandarin agronomical and physiological performance. Agricultural Water Management, 104, 79-88.
Pulla, V. (2014). Grounded theory approach in social research. Space and Culture, 2(3), 14-23.
Pulla, V. (2016). An introduction to the grounded theory approach in social research. International Journal of Social Work and Human Services Practice, 4(4), 75-81
Qadir, M., Wichelns, D., Raschid-Sally, L., Minhas, P. S., Drechsel, P., Bahri, A., and McCornick, P. (2007). Agricultural use of marginal-quality water- opportunities and challenges. Water for Food, Water for Life. A comprehensive assessment of water management in agriculture, London.
Rosegrant, M.W., Cai, X., and Cline, S. A. (2002). World water and food to 2025: Dealing with scarcity: International food policy research institute.
Samian, M., Naderi Mahdei, K., Saadi, H., and Movahedi, R. (2015). Identifying factors affecting optimal management of agricultural water. Journal of the Saudi Society of Agricultural Sciences, 14, 11–18.
Salvador, R., Martínez-Cob, A., Cavero, J., and Playan, E. (2011). Seasonal on-farm irrigation performance in the EBRO basin (Spain): Crops and irrigation systems. Agricultural Water Management, 98, 577–587.
Shahid, S. (2008). Spatial and temporal characteristics of droughts in the western part of Bangladesh. Hydrological Processes, 22(13), 2235–2247.
Shiklomanov, I. A., and Rodda, J. C. (2003). World water resources at the beginning of the twenty-first century: University of Cambridge. Available at: <https://www.cambridge.org/ir/academic/subjects/earth-and-environmental-science/hydrology-hydrogeology-and-water-resources/world-water-resources-beginning-twenty-first-century?format=PB&isbn=9780521617222>
Somekh, B., Burman, E., Delamont, S., Meyer, J., Payne, M., and Thorpe, R. (2011). Theory and methods in social research. London: SAGE Publications.
van der Hoek, W., Hassan, M. U., Ensink, J. H. J., Feenstra, S., Raschid-Sally, L., Munir, S., Aslam, R., Ali, N., Hussain, R., and Matsuno, Y. (2002). Urban wastewater: A valuable resource for agriculture, a case study from Haroonabad. Colombo: International water management institute, Pakistan.
Wang, A., Lettenmaier, D. P., and Sheffield, J. (2011). Soil moisture drought in China, 1950–2006. Journal of Climate, 24, 3257–3271.