علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران

علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران

گونه‌شناسی الگوهای ذهنی مرتبط با نقاط قوت و ضعف شرکت‌های تعاونی عشایری در استان فارس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
داریوش حیاتی 1
ناصر ولی زاده 2
سعید صالحی 3
1 استاد، بخش ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
2 استادیاربخش ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، ایران
3 دکترای ترویج کشاورزی، اداره برنامه‌ریزی و فناوری اطلاعات اداره کل امور عشایر فارس، شیراز، ایران.
10.22034/iaeej.2025.548194.1879
چکیده
این پژوهش با هدف گونه‌شناسی الگوهای ذهنی در زمینه نقاط قوت و ضعف تعاونی‌های عشایری استان فارس انجام شد. با استفاده از روش تحلیل Q و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۴ پاسخگوی منتخب، الگوهای ذهنی مشترک شناسایی و رتبه‌بندی شدند تا اهمیت نسبی مسائل و مزایای تعاونی‌ها مشخص گردد. در زمینه نقاط ضعف، یافته‌ها نشان داد که مدیران دارای شش الگوی ذهنی متمایز هستند. الگوی اول بر ضعف‌های زیرساختی، از جمله نبود انبارهای استاندارد و محدودیت تجهیزات تأکید دارد؛ الگوی دوم عمدتاً مسائل مالی و اقتصادی، شامل ضعف بنیه مالی تعاونی‌ها و وابستگی به سهامداران غیرفعال را برجسته می‌کند؛ الگوی سوم بر کمبود آموزش و دانش اعضا و هیئت‌مدیره تأکید دارد؛ الگوی چهارم محدودیت‌های عملیاتی و فیزیکی مانند دور بودن تعاونی‌ها از مراکز شهری را مهم می‌داند؛ الگوی پنجم مسائل نگرشی و فرهنگی، از جمله بدبینی اعضا و نگاه بالا به پایین مدیران را نشان می‌دهد؛ و الگوی ششم مشکلات سیاستی، قانونی و مدیریتی، شامل دخالت‌های دولتی، فقدان اختیارات قانونی و ضعف مدیریت را برجسته می‌سازد. در زمینه نقاط قوت نیز سه الگوی ذهنی اصلی شناسایی شد. الگوی اول مزایای اجتماعی-فرهنگی تعاونی‌ها مانند اعتماد بالای اعضا، روابط عاطفی میان اعضا و هیئت‌مدیره و نقش رابط بین اعضا و دولت را برجسته می‌کند؛ الگوی دوم به مزایای زیرساختی، نهادی و خدماتی مانند خدمات‌رسانی به محروم‌ترین اقشار، توانایی تأمین نیازهای خانوارهای عشایری و وقت‌شناسی تعاونی‌ها تأکید دارد؛ و الگوی سوم مزایای اقتصادی و معیشتی، از جمله توانایی تأمین نهاده‌ها با کمترین قیمت، کنترل قیمت‌های دامی، کمک به اشتغال و افزایش ارزش سهام اعضا را مهم می‌داند. نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد که شناخت دقیق این الگوهای ذهنی و توجه به نقاط ضعف و قوت مرتبط، همراه با بهبود زیرساخت‌ها، تقویت توان مالی، توسعه آموزش و ترویج فرهنگ تعاون، اصلاح سیاست‌ها و قوانین، و بهره‌گیری از سرمایه اجتماعی، می‌تواند اثر هم‌افزا بر عملکرد، پایداری و اثربخشی تعاونی‌های عشایری داشته باشد.
کلیدواژه‌ها
استان فارس
تحلیل عاملی کیو
جامعه عشایری
متخصصان تعاونی
نقاط قوت و ضعف

عنوان مقاله English

Typology of Mental Patterns Related to Strengths and Weaknesses of Nomadic Cooperatives in Fars Province

نویسندگان English

Dariush Hayati 1
Naser Valizadeh 2
Saeid Salehi 3
1 Professor, Department of Agricultural Extension and Education, School of Agriculture, Shiraz University, Shiraz, Iran
2 Assistant, Department of Agricultural Extension and Education, School of Agriculture, Shiraz University, Iran
3 Ph. D. of Agricultural Extension, Administer of Planning &Amp; IT in Nomad Administration of Fars Province, Shiraz, Iran
چکیده English

This research was conducted with the aim of typologizing mental patterns regarding the strengths and weaknesses of nomadic cooperatives in Fars Province. Using the Q-analysis method and semi-structured interviews with 14 selected respondents, shared mental patterns were identified and ranked to determine the relative importance of issues and benefits of cooperatives. Regarding weaknesses, findings showed that respondents hold six distinct mental patterns. The first pattern emphasizes infrastructural weaknesses, including the lack of standard warehouses and limited equipment; the second mainly highlights financial and economic issues, including weak financial capacity of cooperatives and dependence on inactive shareholders; the third stresses the lack of training and knowledge among members and the board of directors; the fourth considers operational and physical limitations such as cooperatives being distant from urban centers as important; the fifth reflects attitudinal and cultural issues, including members’ distrust and top-down attitudes of managers; and the sixth emphasizes policy, legal, and managerial problems, including government interference, lack of legal authority, and weak management. Regarding strengths, three main mental patterns were identified. The first highlights socio-cultural benefits of cooperatives such as members’ high trust, emotional relationships between members and the board, and their role as a bridge between members and the government; the second emphasizes infrastructural, institutional, and service advantages such as serving the most deprived groups, the ability to meet the needs of nomadic households, and timeliness of cooperatives; and the third considers economic and livelihood benefits such as the ability to provide inputs at the lowest price, controlling livestock prices, supporting employment, and increasing the value of members’ shares. The conclusion indicates that accurate recognition of these mental patterns and attention to related strengths and weaknesses, along with improving infrastructure, strengthening financial capacity, expanding training, promoting cooperative culture, reforming policies and laws, and leveraging social capital, can have synergistic effects on the performance, sustainability, and effectiveness of nomadic cooperatives.

کلیدواژه‌ها English

Cooperative experts
Fars Province
Nomadic community Strengths and Weaknesses
Q factor analysis
آرایش، م. ب. (1398). شناسایی و تحلیل چالش های شرکت های تعاونی عشایری استان ایلام با استفاده از تحلیل مضمون. تعاون و کشاورزی، شماره 30، صص 165ـ125.
امدادی، ا.، محبوبی، م.ر.، و عبدالله‏زاده، غ.ح. (1397). تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصت‏ها و تهدیدهای تعاونی‎های توسعه روستایی در استان گلستان. تعان و کشاورزی، سال 7، شماره 27، صص 114-84.
بابایی فینی، ا.ا.، و رحمانی، ب. (1392). تحلیل راهبردهای مؤثر بر توسعه تعاونی‎های کشاورزی در اقتصاد روستایی (مطالعه موردی: شهرستان خدابنده). مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، سال 3، شماره 11، صص 132-113.
حضرتی، م.، مجیدی، ب.، و رحمانی، ب. (1389). شناسایی عوامل مؤثر بر موفقیت تعاونی‎های کشاورزی در توسعه اقتصاد روستایی بخش مرکزی شهرستان خدابنده. فصلنامه تعاون، سال 21، شماره 3، 109ـ89.
حیدری، ف.، ناردی مهدیی، ک.، تعقوبی فرانی، ا.، و حیدری، علیقلی. (1394). شاخص های شناسایی تعاونی های موفق کشاورزی. تعاون و کشاورزی، سال 4، شماره 14، صص 60ـ39.
خسروجردی، م.، نوری پور، م.، و صالحی، س. (1401 الف). بررسی عوامل مؤثر بر موفقیت تعاونی های عشایری استان فارس. تعاون و کشاورزی، سال 11، شماره 44، صص 129ـ109. https://doi.org/10.22034/AJCOOP.2023.357008.1796
خسروجردی، م.، نوری پور، م.، و صالحی، س. (1401 ب). بررسی سازه های مؤثر بر موفقیت صندوق های اعتبارات خرد زنان عشایری استان فارس. علوم ترویج و آموزش کشاورزی، سال 18، شماره 2، صص 162ـ145. https://dor.org/20.1001.1.20081758.1401.18.2.9.4
 خسروی‎پور، ب.، آجیلی، ع.ا.، و کاظمی، پ. (1401). تحلیل عوامل بازدارنده و پیش‎برنده توسعه تعاونی‎های تولید روستایی شرق کرمانشاه (سنقر، صحنه و کنگاور). جغرافیا و روابط انسانی، سال 5، شماره 1، صص 206-188. https://doi.org/10.22034/gahr.2022.350871.1730
رحیمی، ا. (1389). مروری بر مشکلات اقتصادی اجتماعی و مدیریتی تعاونی های عشایری و راه های برون رفت از آن ها. تعاون و روستا، شماره 3، صص 86ـ59.
سازمان امور عشایر. (1401). گزارش فعالیت های تعاونی های عشایری کشور. تهران، ایران.
سردارشهرکی، ع.، اثنی عشری، ه.، و حجی پور، م. (1404).  تحول شرکت‌های تعاونی دامداری در استان کرمان، کاوش عوامل. برنامه ریزی فضایی، دوره 15، شماره 3، صص 20ـ 1. https://doi.org/10.22108/sppl.2025.144488.1834
عباسی، ر.، رسول‎زاده، ب.، و عباسی، پ. (1388). عوامل مؤثر بر موفقیت و عدم موفقیت تعاونی‎های تولیدی استان اردبیل. فصلنامه تعاون، جلد 20، شماره 210، صص 90ـ71.
عطایی، پ.، و ایزدی، ن. (1394). سازه‎های تاثیرگذار بر زیاندهی تعاونی های روستایی (مورد مطالعه: تعاونی روستایی امیرکبیر در استان فارس). علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، سال 11، شماره 1، صص 196ـ181.
فیض آبادی، ح.، مجدی، ع.ا.، حسنی درمیان، غ.ر.، و وکیلی، ه. (1403). تحلیل مشکلات تعاونی‌های کشاورزی ایران: فراترکیب کیفی مقالات علمی. توسعه محلی، دوره 16، شماره 1، 144ـ127. https://doi.org/10.22059/jrd.2024.369788.668835
هاشمی، س. ض.، فولادیان، م.، میرمحمدتبار، س. ا.، تیموری، م.، و تیموی، م. (1401). بررسی عوامل مؤثر بر موفقیت تعاونی‌ها در ایران: مطالعه ای فراتحلیل. توسعه محلی، سال 14، شماره، صص 27ـ54. https://doi.org/10.22059/jrd.2022.340085.668708
 
Aama Bandeh Gharaee, H., Mehrafarin, H., Norozian, M., and Hosseini, S. M. (2023). Surveying the economic efficiency of rural production cooperatives and prioritization of their problems in the management process and the marketing system. Village and Development, 26(3), 129-156. https://doi.org/10.30490/rvt.2023.357234.1436
Alho, E. (2015). Farmers' self-reported value of cooperative membership: evidence from heterogeneous business and organization structures. Agricultural and Food Economics, 3(1), 23-39. https://doi.org/10.1186/s40100-015-0041-6
 Altman, M. (2017). The importance of co-operatives to the New Zealand economy: Constructing a co-operative economy. International Journal of Social Economics, 44(12), 2086-2096. https://doi.org/10.1108/IJSE-06-2016-0174 
Amirnejad, H., Mazrae, F., and Zahedian Tajanki, R. (2018). Investigating the factors affecting the financial success of agricultural enterprises (Case study of agricultural cooperatives in selected cities). Journal of Indentureship and Agriculture, 5(10), 20-26. https://doi.org/10.29252/jea.5.10.20  
Ammirato, P. (2024). Cooperative enterprises. Taylor & Francis. https://doi.org/10.4324/9781003269533 
Bakar, M. R. A., Halim, L., and Arsad, N. M. (2023). Factor influencing students’ scientific literacy: An exploratory factor analysis. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 13(12), 5844-5863. https://doi.org/10.6007/IJARBSS/v13-i12/20393
Broen, M. P., Moonen, A. J., Kuijf, M. L., Dujardin, K., Marsh, L., Richard, I. H., ... and Leentjens, A. F. (2015). Factor analysis of the Hamilton Depression Rating Scale in Parkinson's disease. Parkinsonism & Related Disorders, 21(2), 142-146. https://doi.org/10.1016/j.parkreldis.2014.11.016
Cristobal-Fransi, E., Montegut-Salla, Y., Ferrer-Rosell, B., and Daries, N. (2020). Rural cooperatives in the digital age: An analysis of the Internet presence and degree of maturity of agri-food cooperatives'e-commerce. Journal of Rural Studies, 74, 55-66. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2019.11.011 
Dushimimana, G. (2022). The Role of cross-border cooperatives in the EAC: A structured review. Trade and Investment in East Africa: Prospects, Challenges and Pathways to Sustainability, 22 (2), 335-367. https://doi.org/10.1007/978-981-19-4211-2_15 
Eid, M., and Martínez-Carrasco Pleite, F. (2014). The International Year of Cooperatives and the 2020 vision. https://doi.org/10.2139/ssrn.2509836 
El Mekkaoui, N., and Loukili, S. (2022). The role of cooperatives in enhancing social and economic inclusion: determinants of turnover growth and survival under COVID-19 (No. 56). EMANES Working Paper.
Ephrem, N. (2016). Characterization of sheep fattening cooperatives in Ethiopia: Members' satisfaction and women's participation (Doctoral dissertation, Bahir Dar University).
Firouzabadi, S. A., and Hosseini, S. R. (2011). Analysis of the problems and barriers of the rural cooperatives in agricultural products marketing: Case study of rural cooperatives of Koushk Hezar Beyza village, Fars. The Journal of Community Development (Rural-Urban), 3(1), 131-148.
Getnet, K., and Anullo, T. (2012). Agricultural cooperatives and rural livelihoods: Evidence from Ethiopia. Annals of Public and Cooperative Economics, 83(2), 181-198. https://doi.org/10.1111/j.1467-8292.2012.00460.x 
Ghanbari, Y. (2021). Assessing the role of rural cooperatives as a way out of problems and achieving rural development Case study: Zanjan province. Regional Planning, 12 (48), 95-108. https://doi.org/10.30495/jzpm.2021.24256.3591
Grashuis, J. (2019). The impact of brand equity on the financial performance of marketing cooperatives. Agribusiness, 35(2), 234-248. https://doi.org/10.1002/agr.21574
Howard, M. C. (2016). A review of exploratory factor analysis decisions and overview of current practices: What we are doing and how can we improve?. International Journal of Human-Computer Interaction, 32(1), 51-62. http://dx.doi.org/10.1080/10447318.2015.1087664
Howard, M. C., and O’Sullivan, R. (2024). A systematic review of exploratory factor analysis in marketing: Providing recommended guidelines and evaluating current practices. Journal of Marketing Theory and Practice, 1-22. https://doi.org/10.1080/10696679.2024.2385377
Liang, Q., and Wang, X. (2020). Cooperatives as competitive yardstick in the hog industry?-Evidence from China. Agribusiness, 36(1), 127-145. https://doi.org/10.1002/agr.21630 
Martins, F. S., and Lucato, W. C. (2018). Structural production factors' impact on the financial performance of agribusiness cooperatives in Brazil. International Journal of Operations & Production Management, 38(3), 606-635. https://doi.org/10.1108/IJOPM-10-2015-0637 
Misra, S. K., Carley, D. H., and Fletcher, S. M. (1993). Dairy farmers' evaluation of dairy cooperatives. Agribusiness, 9(4), 351-361. https://doi.org/10.1002/1520-6297(199307)9:4<351::AID-AGR2720090406>3.0.CO;2-4 
Munir, L. (2022). Do cooperatives improve female miners' outcomes? A case study of Rwanda. The Journal of Development Studies, 58(11), 2349-2365. https://doi.org/10.1080/00220388.2022.2086048 
Paudel, R. C., and Acharya, C. P. (2022). Cooperatives and economic growth in a developing country: The case of Nepal. Annals of Public and Cooperative Economics, 93(3), 797-815. https://doi.org/10.1111/apce.12323 
Pérez-Suárez, M., Sánchez-Torné, I., Baena-Luna, P., and García-Río, E. (2021). Energy cooperatives: socially innovative cooperative enterprises in the Spanish renewable energy industry. In Entrepreneurship in the Fourth Sector: Entrepreneurial Ecosystems and Sustainable Business Models (pp. 169-191). Cham: Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-68390-0_9 
Pollet, I. (2009). Cooperatives in Africa: The age of reconstruction-synthesis of a survey in nine African Countries. Working paper 7. Cooperative Facility for Africa: Dar es Salaam.
Rostamzadeh, M., Abdollahzadeh, G., and Abedi Sarvestani, A. (2020). Investigating the problems of rural production cooperatives in supporting the products of villagers in North Khorasan province. Journal of Studies in Entrepreneurship and Sustainable Agricultural Development, 7(1), 23-31. https://dor.org/20.1001.1.24767735.1399.7.1.2.9
Saunders, M., and Bromwich, D. (2012). New model rural cooperatives in Gansu: a case study. Journal of Enterprising Communities: People and Places in the Global Economy, 6(4), 325-338. https://doi.org/10.1108/17506201211272760 
Seo, Y. S., and Huh, J. H. (2020). Context-aware auction solution of cooperative fish market monitoring system for intelligent user. Human-centric Computing and Information Sciences, 10(1), 30-39. https://doi.org/10.1186/s13673-020-00234-w 
Yaqubi, M., Shahraki, A. S., and Karbasi, A. (2024). Analysis of obstacles to development of rural handicraft cooperatives market in Sistan and Baluchestan Province. Rural Development Strategies, 10(4), 513-540. https://doi.org/10.22048/rdsj.2023.359418.2046
Yu, L., and Huang, W. (2020). Non-economic societal impact or economic revenue? A performance and efficiency analysis of farmer cooperatives in China. Journal of Rural Studies, 80, 123-134. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2020.08.010
علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران
دوره 21، شماره 1
شهریور 1404
صفحه 229-252